Wykorzystanie bogactw naturalnych kraju, zgodne z racjonalną gospodarką złożami kopalin, powinno być oparte o zbiór kompetentnej informacji o tych złożach. Prawidłowa polityka gospodarcza w zakresie ochrony złóż kopalin i ich zasobów, również musi się opierać o rzeczowe informacje o złożach kopalin. Jednym z ważniejszych źródeł informacji o złożach jest Bilans zasobów kopalin i wód podziemnych w Polsce. Pierwsze tego typu opracowanie wykonane zostało przez Państwowy Instytut Geologiczny już w okresie przedwojennym (1935 r). Nie było ono pełne i nie obejmowało wszystkich kopalin. Systematyczne opracowania bilansu zasobów kopalin, obejmujące pełny zakres kopalin wykonywane są corocznie od 1953 roku.

Dla opracowania krajowego bilansu zasobów kopalin konieczne są informacje o złożach, a w szczególności o ich zasobach oraz przetworzenia tych danych w postaci różnorodnych zestawień i obliczeń. Prace obliczeniowe dla potrzeb Bilansu zasobów kopalin ... w latach 1975-1988 wykonywane były przez Zakład Informatyki Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Techniki Geologicznej przy wykorzystywaniu komputerów typu ECLYPSE 330. System ten był wystarczający dla opracowania bilansu kopalin, nie spełniał jednak wymogów obecnych potrzeb, ani aktualnej techniki komputerowej. Należy tu podkreślić, że publikowany Bilans zasobów kopalin . uwzględnia jedynie sumaryczne dane i w wielu przypadkach nie jest wystarczający do pełnej analizy gospodarki zasobami. Opracowanie nowego systemu dla potrzeb gospodarki i ochrony bogactw mineralnych. stało się zatem koniecznością.

System MIDAS powstał w Zakładzie Geologii Gospodarczej Państwowego Instytutu Geologicznego, we współpracy z firmą Warnet Sp. z o.o. . Początkowo był on przeznaczony do pracy na mikrokomputerach klasy PC/XT/AT/386 pod systemem operacyjnym Ms-Dos, a potem takze Novell Netware. Przy jego tworzeniu wykorzystano język obsługi baz danych Foxbase +, a następnie FoxPro od 1991 roku.

Obecnie system MIDAS oparty jest o środowisko Unix i Windows NT z oprogramowaniem klient-serwer wykorzystującym pakiet Visual FoxPro.

Kopalnia ropy naftowej Potok w Karpatach
fot. Barbara Radwanek-Bąk

System MIDAS obejmuje zbiór informacji dotyczących wszystkich złóż w Polsce w podziale na: kopaliny energetyczne jak ropa naftowa, gaz ziemny, metan pokładów węgla, węgiel brunatny i węgiel kamienny, kopaliny metaliczne jak rudy miedzi, cynku i ołowiu, żelaza itp., kopaliny chemiczne do których należą m.in. siarka, baryt i fluoryt, sole kamienne i potasowe oraz kopaliny skalne stanowiące najbardziej liczną i zróżnicowaną grupę.

Informacje obejmują wszystkie kopaliny występujące w złożu, dane dotyczące środowiska otaczającego, a przede wszystkim powierzchni nad złożem, formy występowania kopalin, ich głębokości, miąższości, a także charakterystyki i zawartości składników użytecznych i szkodliwych, a w szczególności różnych rodzajów zasobów, wszystkich typów i wydzielonych podtypów tych kopalin w rozbiciu na kategorie rozpoznania. Ponadto system uwzględnia dane o ruchu zasobów powstałe w wyniku prowadzonych prac geologiczno rozpoznawczych, zmian kryteriów bilansowości oraz wydobycia.

Odkrywkowa kopalnia magnezytu Braszowice. W ścianie widoczne są wyrobiska dawdnej kopalnie podziemnej
fot. Stanisław Przeniosło

Oprócz danych dotyczących złóż kopalin, w systemie zgromadzone są również informacje o odpadach pogórniczych i przeróbczych wytwarzanych przez przemysł surowców mineralnych, ich charakterystyce i miejscach składowania. Dla składowisk przykopalnianych prowadzona jest ewidencja rocznych przychodów i ubytków ilości odpadów na składowisku. Dla tzw. składowisk centralnych, informacja ilościowa ogranicza się jedynie do ilości rocznych przyrostów pochodzących z określonego zakładu wydobywczego. Odpady pogórnicze i przeróbcze bardzo często wykorzystywane są jako cenne surowce odpadowe możliwe do zastosowania w różnych dziedzinach.

Osobnym działem informacyjnym są zagadnienia związane z wodami podziemnymi. Dotyczą one takich zagadnień jak poziomy wodonośne w złożach różnych kopalin, wody kopalniane zakładów wydobywczych, wody mineralne i lecznicze, a także zasoby wód podziemnych w obszarach poszczególnych województw w poziomach: czwartorzędowym, trzeciorzędowym, kredowym i w poziomach starszych.

Obróbka bloków granitu w kamieniołomie firmy "Morstone"
fot. Kaziemierz Jurewicz

Aktualizacja bazy danych w zakresie zmian zasobów, wynikających z tytułu eksploatacji oraz strat eksploatacyjnych i pozaeksploatacyjnych, następuje w okresach rocznych. Zbieranie powyższych informacji wynika z postanowień ustawy o prawie geologicznym i górniczym, oraz ustawy o statystyce. Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, wydane w oparciu o te ustawy, precyzuje coroczny obowiązek sporządzania i przekazywania sprawozdań uaktualniających dane systemu MIDAS.

Inne informacje wprowadzane są w sposób ciągły w miarę ich pojawiania się w opracowaniach specjalistycznych jak dokumentacje geologiczne złóż kopalin, oceny oddziaływania na środowisko, projekty zagospodarowania złóż itp. Część zbiorów systemu zawiera niewielką ilość danych i ich uzupełnienie przewidywane jest w przyszłości. Dotyczy to szczególnie danych odnośnie do oceny wpływu na środowisko, określenia klas konfliktu, jak również waloryzacji powierzchni nad złożem.

Dla pokaźnej części złóż kopalin zgromadzone są dane kartometryczne dotyczące konturów granic złóż, obszarów górniczych, terenów górniczych itp. Bazy danych zawierają współrzędne źródłowe z informacją o ich układzie odniesienia, przeliczone współrzędne w państwowym układzie "1942", oraz współrzędne geograficzne dla każdego punktu konturowego. Pozwala to na przedstawienie konturów złóż na odpowiedniej siatce współrzędnych, lub na skanowanych podkładach topograficznych w skalach odpowiadających wielkości złóż, a także na wektorowych mapach przeglądowych. W tym ostatnim przypadku tzn. na mapach przeglądowych lokalizacja złóż najczęściej przedstawiona jest za pomocą ikon odpowiednich dla każdej wydzielonej kopaliny.

Uczestnicy konferencji na temat "dokumentowania złóż" w kamieniołomach bazaltu Gracze k/Opola
fot. Stanisław Przeniosło

Oprócz standardowych i najczęściej wykorzystywanych wydruków i zestawień system MIDAS oferuje użytkownikom możliwość definiowania dowolnego zestawienia. Dowolność dotyczy zarówno kryteriów zestawiania obiektów zawartych w bazie danych, jak i zawartości poszczególnych kolumn wydruku.