Geozagrożenia: karpackie osuwiska

osuwiska_ikoŁagodne stoki Karpat zachęcają do zabudowy, jednak geolodzy doradzają ostrożność - te góry tylko z pozoru wydają się bezpieczne. Masy ziemi znów mogą ruszyć, jak w 1997 roku, kiedy po katastrofalnych opadach uaktywniło się 20 000 karpackich osuwisk...

 

Zagrożenia osuwiskowe w polskich Karpatach

Wojciech Rączkowski


Referat wygłoszony podczas konferencji "GEOZAGROŻENIA - zmniejszanie ryzyka, podnoszenie świadomości" - V Międzynarodowe Targi Geologiczne, Warszawa, 30 maja 2007.

100 lat temu, w roku 1907 powstał pierwszy naukowy opis osuwiska karpackiego i zagrożeń jakie wywołało znaczne osunięcie ziemi w dolinie potoku Olchowatego, powyżej wsi Duszatyn na zboczach góry Chryszczatej. Przedstawiono w nim również rachunek ekonomiczny opłacalności wykonania prac zabezpieczających i rekultywacyjnych na zniszczonym przez osuwisko obszarze.

Wyciąg z CZASOPISMA TECHNICZNEGO, LWÓW, Rocznik XXV, nr 14


(pisownia oryginalna)
„ ... K o s z t a i o p ł a c a l n o ś ć.
Robotnik w okolicy Duszatyna jest drogi i trudno go dostać, więc wstawiono ceny, za które możnaby wykonać roboty specyalne do tych robót włożonymi, sprowadzonymi robotnikami.
1. Rowy odpływowe ze zbiorników objętości 19 000 m3 po 40 h ....................................7 600 Koron
2. Rowy stokowe 26 500 m3 wykopu po 50 h ..................................................................8 250 Koron
3. Ubezpieczenie ścieków, 6 000 m2 bruku suchego po 2 Korony za 1 m ....................12 000 Koron
4. Drobne i nieprzewidziane, dozór i wytyczenie robót i inne razem ............................2 150 Koron
Suma 30 000 Koron
O p ł a c a l n o ś ć.
Wartość materyału zniszczonego przez usuwisko wynosi na morg 340 Koron – nieużytek przez lat dziesięć i nowe zalesianie wynosi 100 Koron, zatem wartość strat jest 440 Koron na morgu. Na 250 ha = 425 morgów – strata będzie wynosić 187 000 Koron, zatem koszt robót ochraniających jest szóstą częścią wartości ochranianej – nie licząc koniecznej ochrony zagrożonych domostw i mieszkańców Duszatyna.
Ponieważ roboty te są ważne nie wyłącznie dla właściciela gruntów ochranianych, ale i ze względu na niebezpieczeństwo mieszkańców Duszatyna, więc jako roboty konieczne ze względu na dobro publiczne powinny być przez rząd i kraj wspomagane w wykonaniu i kosztach. ...”
We Lwowie dnia 10 czerwca 1907.
Dr. Rudolf Zuber – prof. Uniwersytetu
Dr. Jan Blauth – inż. kultury.

 

Rejestracja zagrożeń

Pierwsza, i zarazem jedyna, rejestracja osuwisk w Polsce została przeprowadzona w latach 1968-1970. Jej wynikiem są „Katalogi osuwisk” opracowane dla siedemnastu ówczesnych województw. Prace doprowadziły do rozpoznania obszarów osuwiskowych wzdłuż linii komunikacyjnych oraz w terenach zurbanizowanych. Powstały wtedy „Mapy osuwisk powiatów” – zestawienia kartograficzne wraz z kartami osuwisk.

Na obszarze polskich Karpat fliszowych zarejestrowano ponad 8 500 osuwisk, w tym 2 970 niebezpiecznych dla obiektów budowlanych. Z tej liczby 1 670 osuwisk zagrażało budynkom mieszkalnym, 49 - liniom kolejowym, a 1 072 - drogom kołowym. 6 osuwisk zagrażało cmentarzom. Powierzchnia terenów czynnych i ustalonych, zarejestrowanych w latach 1960. wynosiła ponad 671,8 km2, z tego 369,03 km2 było osuwiskami aktywnymi w chwili rejestracji.

Z ogólnej liczby jedynie 7,1% powstało na skutek niewłaściwej ingerencji człowieka (osuwiska antropogeniczne). Jak obliczył A. Michalik, 2,6% powierzchni Karpat było wtedy zajęte przez osuwiska. Późniejsze prace kartograficzne i rejestracyjne ujawniły, że liczba osuwisk jest ponad trzykrotnie większa.

Image

Rozmieszczenie obszarów zagrożonych ruchami masowymi ziemi w Polsce. Opracowanie według wyników rejestracji z lat 1968-1970 dla Polski pozakarpackiej oraz materiałów Oddziału Karpackiego PIG