|
Sfaleryt wywodzi swą nazwę od greckiego sphaleros, co oznacza mylący, złudny, podstępny; ponieważ przybiera on tak różne barwy, że nawet doświadczeni górnicy mieli problemy z jego rozpoznaniem (angielscy górnicy nadali mu miano black jack - oszukańczy typek). Dawniej mylono go często z galeną i próbowano z niej wytopić ołów, a otrzymywano bezużyteczny proszek. Oprócz tego, jeszcze w XVI wieku mylono sfaleryt z rudą srebra i dopiero w XVIII wieku odkryto, że zawiera on znaczną ilość cynku. Jednak aż do lat sześćdziesiątych XIX wieku sfaleryt nie był wykorzystywany praktycznie! Związane to było z nieznajomością metody metalurgicznej przeróbki cynku. Sfaleryt był traktowany jako bezużyteczne zanieczyszenie rud ołowiu komplikujący proces metalurgiczny i często zalegał na hałdach pozostawionych po wyrobiskach górniczych foto 2. Sfaleryt - a-ZnS jest regularnym polimorfem substancji ZnS. Drugim polimorfem substancji ZnS jest b-ZnS - wurcyt; (nazwa tego minerału pochodzi od nazwiska francuskiego chemika Ch. A. Wurtzego /1817-1884/),który pod względem chemicznym jest taki sam jak sfaleryt. Charakteryzuje się jasno- lub ciemnobrązowym zabarwieniem, krystalizuje w układzie heksagonalnym. Wurcyt jest minerałem słabiej rozpowszechnionym od sfalerytu, któremu towarzyszy w śląsko-krakowskich złożach rud Zn i Pb (zwłaszcza w okolicy Bytomia) foto 3. Marmatyt jest żelazistą odmianą sfalerytu - (Zn,Fe)S. Nazwa pochodzi od Marmato w Kolumbii, gdzie minerał odkryto. Marmatyt charakteryzuje się czarnobrązowym lub czarnym zabarwieniem. Krystalizuje w układzie regularnym. Sfaleryt z małą zawartością Fe i Mn nazywany jest Cleiofanem (ZnS), /nazwa pochodzi z greki: kleyos - szkło i phanos - pojawić się/. Minerał ten o białym, żółtawobiałym, żółtawozielonym lub miodowożółtym zabarwieniu często znajduje zastosowanie jako kamień szlachetny w zdobnictwie. W Polsce występuje w Olkuszu. Brunckit (Zn S) jest zbitą, skrytokrystaliczną odmianą sfalerytu o zabarwieniu białym lub żółtym (przylepia się do języka). Występuje w śląsko-krakowskich złożach kruszców Zn i Pb. Blenda skorupowa, która powstaje w wyniku przekrystalizowania żelu ZnS jest charakterystycznym wykształceniem sfalerytu w złożach cynku i ołowiu rejonu śląsko-krakowskiego. Sfaleryt przyjmuje postać drobnokrystalicznych, zbitych mas lub naskorupień pręcikowych kryształów. Takie wykształcenie sfalerytu jest bardzo efektowne po wypolerowaniu powierzchni okazu. Inne fotografie: foto 4, foto 5, foto 6 Opracowała: mgr Iwona Litwin
|