|
Lwowskie środowisko naukowe wydało wielu świetnych uczonych z różnych dziedzin. Byli wśród nich tacy, którzy reprezentowali kilka kierunków naukowych. Należał do nich Marian Alojzy Łomnicki. Był on geologiem i zoologiem. Urodzony 9.IX. 1845 r. w Baworowie koło Tarnopola, był synem Jakuba, zubożałego szlachcica, i Magdaleny z Borkowskich. Zachęcony do nauk przyrodniczych przez swych nauczycieli w Gimnazjum Akademickim we Lwowie, zoologa Maksymiliana Nowickiego i geologa Seweryna Płachetkę, studiował w latach 1864-1867 nauki przyrodnicze jako stypendysta Włodzimierza Dzieduszyckiego, najpierw w Krakowie, a w latach 1867-1868 w Uniwersytecie w Wiedniu, gdzie w r. 1868 złożył egzamin na nauczyciela szkół średnich. W Wiedniu pogłębił swą wiedzę z dziedziny geologii u E. Suessa, a paleontologii u R. Knera. Przeszedłszy na emeryturę po 35-letniej pracy nauczycielskiej (1869-1904), najpierw przez rok w Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie, następnie przez 9 lat w Stanisławowie i znów od r. 1879 przez 25 lat w IV Gimnazjum we Lwowie), objął w r. 1905 stanowisko kustosza Muzeum im. Dzieduszyckich, dla którego gromadził już od czasów gimnazjalnych liczne kolekcje, głównie entomologiczne. Zachęcony przez prof. N. Nowickiego, już od r. 1867 nawiązał ścisłą współpracę z Komisją Fizjograficzną Krakowskiego Towarzystwa Naukowego (później Akademii Umiejętności). We Lwowie współdziałał z Towarzystwem Przyrodników im. Kopernika, którego był członkiem - założycielem, od r. 1892 (przez 24 lata) członkiem zarządu, a w l. 1897-1898 i w r. 1914 jego prezesem. W latach 1878-1882 wykładał zoologię w Wyższej Szkole Rolniczej w Dublanach. Ze swojego miasta często wyjeżdżał w teren w celu prowadzenia badań. Obserwacje swoje czynił na obszarze Podola i Roztocza. Jako geolog szczególne zasługi położył dla poznania stratygrafii utworów miocenu na tych terenach. W r. 1871 opisał z kredy okolic Stanisławowa nowy gatunek wielkiego amonita Pachydiscus stanislaopolitanus, a w następnych latach prowadził dla Komisji Fizjograficznej badania utworów paleozoicznych i mezozoicznych Podola, które przyniosły m. in. odkrycie jurajskich wapieni z Niżniowa, zawierających bardzo bogatą faunę. Brał również udział w pracach nad "Atlasem Geologicznym Galicji" wydanym przez Komisję Fizjograficzną Akademii Umiejętności. Wykonał 26 map z okolic Pobuża, Roztocza i Niziny Sandomierskiej, które obejmują łącznie powierzchnię ok. 27 000 km2 Jest to największy obszar zdjęty w ramach Atlasu przez jednego geologa. Opracował tekst do 6 map Franciszka Bieniasza. Wydał dwie książki z zakresu zoologii. Pierwszą z nich była "Fauna Lwowa i okolicy - Chrząszcze", której część I ukazała się w roku 1890, część II - 1903r., część III - 1905r., a część IV w 1906r. Druga praca, "Wykaz chrząszczy, czyli tęgopokrywych (Coleoptera) ziem polskich", wydana została w 1913 roku. Najwartościowszą jego publikacją geologiczną była dwutomowa monografia geologiczna okolic Lwowa, zawarta w zeszycie dziesiątym "Atlasu Geologicznego Galicji". Jako kustosz (tytularny dyrektor) Muzeum im. Dzieduszyckich położył wielkie zasługi, kompletując i opracowując naukowo zbiory, a także organizując w sposób nowoczesny ich wystawę. Zorganizował pierwsze w Polsce zespołowe badania przyrody Sokalszczyzny, a w r. 1914 zapoczątkował wydawnictwo "Rozprawy i Wiadomości z Muzeum im. Dzieduszyckich". W uznaniu zasług naukowych Uniwersytet Lwowski nadał Łomnickiemu w r. 1912 doktorat filozofii honoris causa, a Towarzystwa: Przyrodników im. Kopernika (1909) oraz Tatrzańskie (1913) godność członka honorowego. W r. 1904 otrzymał Order Franciszka Józefa. Wielu badaczy dedykowało mu nowo opisane gatunki roślin, robaków, chrząszczy (m. in. koleopterolog R. Reitter) oraz zwierząt kopalnych (m. in. W. Friedberg i W. Rogala). Przyrodnicy krajowi darzyli go wielkim uznaniem. Marian Alojzy Łomnicki zmarł we Lwowie 26. X. 1915 r. i został pochowany na cmentarzu Łyczakowskim. Źródła:
Opracowała: Halina Urban
|