Monitoring wód podziemnych

Dostarczamy wyniki pomiarów, badań ilości i jakości wód podziemnych, koniecznych dla oceny stanu ilościowego i chemicznego wód podziemnych.

Zadaniem monitoringu wód podziemnych, realizowanym w Państwowym Instytucie Geologicznym – Państwowym Instytucie Badawczym, w ramach pełnienia zadań państwowej służby hydrogeologicznej, jest dostarczanie wyników pomiarów, badań ilości i jakości wód podziemnych, koniecznych dla oceny stanu ilościowego i chemicznego wód podziemnych. Jest to element zadań Państwa w zakresie gospodarki i ochrony zasobów wodnych.

Zadania te w szczególności dotyczą:

  • ochrony zasobów wód podziemnych przed ich degradacją z uwzględnieniem kryterium ilościowego i jakościowego;
  • zarządzania zasobami i ochroną wód podziemnych;
  • ochrony ekosystemów lądowych i wód powierzchniowych zależnych od wód podziemnych (GWDTE);
  • kontroli wpływu działalności gospodarki na stan wód podziemnych oraz skuteczności podejmowanych przedsięwzięć ochronnych;
  • opracowania strategii, planów gospodarki wodnej w obrębie zlewni i dorzeczy;
  • wypełniania zobowiązań we współpracy międzynarodowej, Unii Europejskiej;
  • informowania społeczeństwa o stanie wód podziemnych.

 Zakres podstawowych prac realizowanych aktualnie w Programie Infrastruktura Monitoringu Wód Podziemnych:

  • Utrzymanie i rozwój sieci obserwacyjno-badawczej wód podziemnych oraz dostosowanie jej do wymogów określonych w Ramowej Dyrektywie Wodnej;
  • Prowadzenie monitoringu ilościowego (pomiary poziomu zwierciadła wód podziemnych i wydajności źródeł);
  • Prowadzenie monitoringu chemicznego (monitoring diagnostyczny i operacyjny);
  • Prowadzenie monitoringów wód podziemnych w strefach granicznych Państwa;
  • Współpraca przy prowadzeniu monitoringów regionalnych i lokalnych wód podziemnych;
  • Gromadzenie, weryfikacja oraz opracowanie w zakresie standardowym wyników monitoringu;
  • Prowadzanie, rozwój bazy Monitoring Wód Podziemnych oraz udostępnianie danych;
  • Przygotowywanie raportów dotyczących stanu wód podziemnych w Polsce;
  • Opracowywanie raportów zawierających wyniki analiz i przetwarzania danych monitoringu;
  • Sukcesywne wdrażanie automatyki pomiarowej;
  • Opracowywanie, publikacja i dystrybucja Kwartalnych Biuletynów Informacyjnych Wód Podziemnych, Roczników Hydrogeologicznych;
  • Prowadzenie i rozwój strony internetowej www.psh.gov.pl

  Sieć i punkty badawcze monitoringu wód podziemnych

Organizację i zakres monitoringu wód podziemnych dostosowano do wymogów wynikających z realizacji dyrektyw Wspólnoty Europejskiej, a szczególności Ramowej Dyrektywy Wodnej (2000/60/WE), Dyrektywy Wód Podziemnych (2006/118/WE) i Dyrektywy Azotanowej (91/676/EWG), z zachowaniem jego cech specyficznych, wynikających z odrębności budowy geologicznej i warunków hydrogeologicznych Polski. Monitoring wód podziemnych realizowany jest w trzech skalach przestrzennych: ogólnokrajowej, regionalnej i lokalnej. Główną rolę pełni monitoring ogólnokrajowy, który stanowi sieć obserwacyjno - badawcza wód podziemnych, obejmująca swoim zasięgiem cały kraj i wszystkie użytkowe poziomy wodonośne oraz poziom wód gruntowych.

W sieci obserwacyjno - badawczej znajduje się łącznie około 1180 punktów, w tym 830 pomiaru położenia zwierciadła wody lub wydajności źródeł oraz ok. 800 punktów monitoringu stanu chemicznego wód podziemnych. W części punktów, pomiary prowadzone są za pomocą urządzeń automatycznych, a wyniki transmitowane są do serwera baz danych, co pozwala na bieżące prowadzenie oceny sytuacji hydrogeologicznej.

929 schemat funkcjonowania monitoringu wod podziemnychRyc. 1. Przepływ informacji w monitoringu wód podziemnych.

Pomiary i opróbowanie

W zależności od funkcji danego typu monitoringu, pomiary prowadzone są w różnych skalach czasowych. Pomiary zwierciadła wody prowadzone są codziennie w stacjach hydrogeologicznych I-go rzędu lub raz na tydzień w stacjach hydrogeologicznych II-go rzędu. W części stacji hydrogeologicznych I i II rzędu wprowadzono automatyczne pomiary poziomu zwierciadła wody podziemnej.

W ramach monitoringu stanu chemicznego prowadzone są dwa rodzaje monitoringu – monitoring diagnostyczny i monitoring operacyjny. Monitoring diagnostyczny odbywa się raz na trzy lata i obejmuje obszar całego kraju. W latach pomiędzy monitoringiem diagnostycznym realizowany jest monitoring operacyjny, w ramach którego raz lub dwa razy w roku opróbowuje się jednolite części, zagrożone nieosiągnięciem dobrego stanu w perspektywie 2021 roku.

Zespół Program Infrastruktura Monitoringu Wód Podziemnych koordynuje również badania realizowane w ramach współpracy międzypaństwowej i międzynarodowej: monitoringi graniczne wód podziemnych z krajami sąsiednimi, w zlewisku Morza Bałtyckiego (HELKOM), oceny stanu wód w skali europejskiej (dla potrzeb Europejskiej Agencji Środowiska) oraz NATO (program SPS – Nauka dla Pokoju i Bezpieczeństwa).

Baza danych Monitoring Wód Podziemnych i udostępnianie informacji

Gromadzony w bazie danych Monitoringu Wód Podziemnych (baza MWP) zbiór wyników monitoringu zawiera:

  • dane o punktach badawczych;
  • wyniki pomiarów zwierciadła wód podziemnych i wydajności źródeł (najstarsze z roku 1966 r.);
  • wyniki oznaczeń składu chemicznego wód podziemnych (najstarsze od 1991 r.).

W oparciu o dane monitoringu opracowywane są liczne opracowania, przekazywane administracji publicznej szczebla centralnego i regionalnego oraz centrom zarządzania kryzysowego.

Za pomocą publikacji i internetu rozpowszechniane i udostępniane są m.in. następujące opracowania:

  • Kwartalny Biuletyn Informacyjny Wód Podziemnych, publikowany 1 raz na kwartał, zawiera informacje o punktach badawczych, zasadach interpretacji wyników monitoringu oraz opracowane statystycznie i zestawione w tabelach wyniki pomiarów zwierciadła i wydajności źródeł wraz z oceną sytuacji hydrogeologicznej w danym kwartale hydrologicznym;
  • Rocznik Hydrogeologiczny, publikowany 1 raz na rok, zawiera opracowane statystycznie i zestawione w tabelach wyniki pomiarów zwierciadła wody i wydajności źródeł oraz badań chemizmu wód podziemnych wraz z oceną sytuacji hydrogeologicznej w roku hydrologicznym.

 Działalność naukowa, współpraca krajowa i zagraniczna

Pracownicy Programu Monitoring Wód Podziemnych aktywnie uczestniczą w działalności naukowej, prowadzą wykłady na uczelniach, wygłaszają referaty na krajowych i zagranicznych konferencjach oraz sympozjach tematycznych, są autorami licznych artykułów i poradników dotyczących zagadnień metodycznych monitoringu. Uczestniczą jako członkowie lub eksperci rad programowych w realizacji zadań Państwowego Monitoringu Środowiska i gospodarki wodnej. Uczestniczą w pracach międzypaństwowych komisji wód granicznych; Międzynarodowej Komisji Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem oraz grupach roboczych ds. wód podziemnych w strukturach europejskich.