Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej 1 maja 2004 roku, znalazło swoje wyraźne odbicie w wynikach obrotów handlowych. W porównaniu z latami poprzednimi, w 2004 roku zanotowano znaczne zmiany zarówno ilościowe jak i wartościowe w eksporcie i imporcie surowców mineralnych. W 2005 roku ogólny poziom obrotów handlowych nie uległ już tak znaczącym zmianom, natomiast w roku 2006 dość wyraźnemu zwiększeniu uległy zarówno wartość eksportu jak i importu surowców mineralnych, przy wielkości obrotów handlowych pozostającej na podobnym poziomie jak w roku poprzednim. W roku 2007 znacząco wzrosła wielkość oraz wartość importu, eksport natomiast zmniejszył się w ujęciu ilościowym i pozostał na niezmienionym poziomie jeśli chodzi o wartość.

Dane dotyczące obrotów handlowych surowcami mineralnymi w Polsce za rok 2006 i 2007 nie obejmują gazu ziemnego. Z informacji podanych zarówno przez Główny Urząd Statystyczny jak i Centrum Analityczne Administracji Celnej wynika, iż dane te objęte zostały tajemnicą statystyczną i nie mogą być udostępniane. Wynika to z Rozporządzenia (WE) nr 638/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie danych statystycznych Wspólnoty odnoszących się do handlu towarami między Państwami Członkowskimi oraz uchylającego Rozporządzenie Rady (EWG) 3330/91. Artykuł 11 w/w Rozporządzenia mówi o poufności danych statystycznych i pozwala na utajnienie przez organy państwowe danych, na wniosek podmiotu, który poprzez dane statystyczne może zostać pośrednio zidentyfikowany.

Eksport gazu ziemnego jest znikomy (kilkadziesiąt mln m³ rocznie o wartości kilkunastu mln PLN) i brak danych nie wpływa w znaczącym stopniu na ocenę ogólnej ilości i wartości sprzedawanych z Polski surowców mineralnych. Brak danych w zakresie importu tego surowca (6-7 mld  m³ rocznie o wartości 5-6 mld PLN) wyraźnie natomiast obniża zarówno całkowitą ilość jak i wartość sprowadzonych do kraju surowców mineralnych. Tym samym należy pamiętać o tym, że saldo wielkości i wartości obrotów handlowych surowcami mineralnymi będzie zawyżone.

Całkowita wartość eksportu surowców mineralnych obniżyła się w 2007 roku w stosunku do roku poprzedniego jedynie o 1,24 % i wyniosła 30 134 603 tys. PLN. Wartość importu wzrosła o 12,56 % i wyniosła 60 688 502 tys. PLN. Saldo obrotów handlowych (eksport – import) pozostało ujemne i było znacznie bardziej niekorzystne niż w poprzednim roku. Jego wartość wyniosła (bez gazu ziemnego) 30 553 900 tys. PLN.

W ujęciu ilościowym, w 2007 roku wyraźnie zmniejszyła się wielkość eksportu surowców mineralnych, wielkość importu uległa natomiast istotnemu wzrostowi. W eksporcie, gdzie tonaż towarów wyniósł 33 257 tys. ton, zanotowano spadek w stosunku do roku poprzedniego o 12,78 %. W imporcie wzrost wyniósł 14,00 % a całkowita wielkość importu 59 935 tys. ton.

Kształtowanie się wielkości i wartości obrotów surowcami mineralnymi zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie podstawowych grup kopalin przedstawiono w tabeli 1.

Tabela 1

Import i eksport surowców mineralnych w 2007 roku

*bez gazu ziemnego

 Jak wynika z danych zawartych w tabeli, podobnie jak w latach ubiegłych największy udział zarówno w wartości importu jak i eksportu surowców mineralnych miały surowce energetyczne. Udział tej grupy surowców w ogólnej wartości importu surowców mineralnych wyniósł 74,0 %, a w eksporcie 44,4 %. W porównaniu do roku 2006 udział ten w imporcie zmniejszył się o 2 % - przy braku danych dotyczących gazu ziemnego. W eksporcie natomiast zmniejszył się o 0,7 % i zbliżył się do poziomu z roku 2003. Spadek udziału tej grupy surowców w eksporcie surowców mineralnych z Polski wynika przede wszystkim ze wzrostu wartości sprzedanych surowców metalicznych.

Właśnie grupa surowców metalicznych była – tak jak w latach ubiegłych – drugą co do wielkości udziału w obrotach handlu zagranicznego surowcami mineralnymi. Udział tych surowców w wartości importu zwiększył się o 1,2 % i wyniósł 18,2 %, natomiast w wartości eksportu zmniejszył się o 1 % i wyniósł 41,6 %.

Obie wymienione wyżej grupy stanowiły aż 92,2 % ogólnej wartości importu i 86 % wartości eksportu. Najniższy udział w obrotach handlu zagranicznego miały surowce skalne. Ich udział w wartości importu wynosił 3,3 % a eksportu 5,2 %. Razem z surowcami chemicznymi stanowiły one 7,7 % wartości importu i 13,9 % wartości eksportu w obrotach handlowych.

Ilościowe i wartościowe relacje eksportu i importu w poszczególnych grupach surowców przedstawiały się następująco:

·               w grupie surowców energetycznych tonaż surowców importowanych był w 2007 roku wyższy niż eksportowanych, nawet pomimo nie uwzględnienia danych dotyczących importu gazu ziemnego. Saldo obrotów handlowych pozostało ujemne i wyniosło 31 538 244 tys. PLN. Saldo było mniej korzystne w stosunku do roku 2006 o 15,82 %, czyli 4 307 008 tys. PLN. Zdecydował o tym wyraźny wzrost wartości importu - o 3 934 983 tys. PLN (9,60 %). Bardzo prawdopodobne jest, iż przy uwzględnieniu danych dotyczących gazu ziemnego wartość importu byłaby znacznie wyższa a tym samym saldo obrotów handlowych jeszcze bardziej niekorzystne. Przy wzroście wartości importu, eksport pozostał na zbliżonym poziomie. Jego wartość zmniejszyła się o 372 024 tys. PLN (2,70 %).

·               w grupie surowców metalicznych tonaż importowanych surowców również był wyższy niż eksportowanych, a różnica ta była nieco większa niż w roku 2006. Podobnie jednak jak w latach poprzednich, dzięki korzystnej koniunkturze cen uzyskano dodatnie saldo wartości obrotów handlowych, które wyniosło 1 476 067 tys. PLN. Było ono jednak dużo niższe niż w roku poprzednim (o 2 379 264 tys. PLN – 61,7 %).

·              w grupie surowców chemicznych tonaż surowców importowanych był nieznacznie niższy niż tonaż surowców z eksportu. Wartość importu zwiększyła się w stosunku do roku 2006 o 17,32 %, wartość eksportu natomiast wzrosła o 15,46 %. Dlatego też saldo obrotów handlowych pozostało na poziomie zbliżonym do salda z roku 2006 – było ujemne i miało wartość 62 239 tys. PLN.

·               w grupie surowców skalnych saldo obrotów handlowych także pozostało ujemne, przy czym ze względu na znaczny wzrost wartości importu było bardziej niekorzystne niż w roku wcześniejszym i wyniosło 429 484 tys. PLN.

Zestawienie wartości salda eksport - import ogółem i dla poszczególnych surowców w okresie ostatnich 10 lat zestawiono w tabeli 2. Zestawienie salda wartości obrotów surowcami mineralnymi ograniczone zostało do ostatnich dziesięciu lat, w których dane przedstawiające polski handel zagraniczny podawane były według cen transakcyjnych.

Tabela 2

Saldo wartości eksport - import surowców mineralnych 

w latach 1998 – 2007 (mln PLN)

* bez gazu ziemnego

Z danych zawartych z tabeli 2 wynika, iż jedynie w przypadku surowców metalicznych stale występuje przewaga wartości eksportu nad importem i pomimo znacznego obniżenia wartości w 2007 roku, saldo pozostaje bardzo korzystne. W przypadku surowców chemicznych, szczególnie w ostatnich latach, saldo podlega wahaniom i zmienia się z ujemnego na dodatnie i odwrotnie. Saldo wartości obrotów handlowych pozostałymi dwoma grupami surowców od lat pozostaje ujemne. Dla grupy surowców energetycznych saldo stale się pogarsza, w przypadku surowców skalnych po zwyżkowej tendencji utrzymującej się do roku 2006, w roku 2007 nastąpiło załamanie i wyraźne pogorszenie salda obrotów handlowych.

Porównanie salda ilości eksportu i importu surowców mineralnych ogółem, a także w poszczególnych grupach, w latach 1998- 2007 przedstawiono w tabeli 3.

Tabela 3

Saldo ilości (tonaż) eksport - import surowców mineralnych

 w latach 1998 - 2007 (mln t)

* bez gazu ziemnego

Z danych zawartych w tabeli 3 wynika, iż we wszystkich grupach surowców, za wyjątkiem surowców metalicznych, do roku 2001 występowała ilościowa przewaga eksportu nad importem. Od 2002 roku salda obrotów handlowych surowcami energetycznymi, metalicznymi i skalnymi pozostają ujemne i wykazują się tendencją malejącą, w przypadku surowców chemicznych natomiast obserwuje się jedynie niewielkie wahania salda.

Zmiany salda wartości oraz wielkości importu i eksportu ogółem w latach 1998-2007 przedstawiono na figurach 1 i 2. Ze względu na brak w ostatnich dwóch latach danych dotyczących gazu ziemnego przedstawiono dwa warianty wykresów – pełne znaczniki oznaczają dane obejmujące gaz ziemny a znaczniki puste dane bez gazu ziemnego. Pokazuje to jaki wpływ na ogólną wartość i wielkość salda obrotów surowcami mineralnymi w Polsce ma ten surowiec.

Porównanie procentowych udziałów głównych grup surowcowych w wartości polskiego importu i eksportu przedstawiono graficznie na Fig. 3 i 4.

Sumaryczne wartości importu i eksportu surowców mineralnych a także ważniejszych półproduktów pochodzenia mineralnego w 2007 roku w porównaniu z odpowiednimi wartościami z 2006 roku przedstawia tabela 4.

Powyżej widoczne jest pogłębianie się ujemnego salda wartości obrotów handlowych surowcami mineralnymi w Polsce. Największe spadki tego salda miały miejsce w roku 2000, 2004 i 2007. W ostatnim roku, po spadku salda obrotów o ponad 4 mld PLN, saldo po raz pierwszy przekroczyło wartość – 30 mld PLN. Biorąc pod uwagę, iż wartość importu gazu ziemnego wynosiła w ostatnich latach 5-6 mld PLN, to gdyby uwzględnić ją także w roku 2006 i 2007, saldo prawdopodobnie obniżyłoby się do około – 40 mld PLN. Saldo wielkości obrotów handlowych surowcami mineralnymi w Polsce zmniejszało się do roku 2004, w roku 2005 wzrosło, a w latach 2006-2007 znów nastąpił spadek. Był on szczególnie wyraźny w ostatnim roku. Gdyby uwzględnić w roku 2006 i 2007 ilość sprowadzonego do Polski gazu ziemnego (6-7 mld m³  ≈ 6-7 mln ton w ostatnich latach), to podobnie jak w przypadku salda wartości, spadek salda wielkości byłby znacznie większy i mogłoby ono wynieść – 40 mln ton.

Tabela 4

Porównanie wartości importu i eksportu surowców mineralnych 

w latach 2006 - 2007

(w cenach transakcyjnych - mln PLN)