Państwowy Instytut Geologiczny     Zakład Geologii Gospodarczej     Torfy

Torf jest  czwartorzędowym, głównie holoceńskim, utworem organicznym. Powstaje w procesie długotrwałego odkładania się i częściowego rozkładu szczątków roślin. Do procesu powstania torfu wymagany jest wysoki poziom wód gruntowych i ograniczony dopływ powietrza.

Około 70 % torfowisk znajduje się w północnej części kraju. Torfowiska zajmują obszar ok. 1,2 mln ha (4,2 % obszaru kraju), zawierając ponad 17 mld m³ torfu. Instytut Melioracji i Użytków Zielonych do chwili obecnej zinwentaryzował prawie 50 tysięcy torfowisk. Zdaniem IMUZ 18 tysięcy spośród nich tworzy potencjalną bazę zasobową eksploatacji torfu. Torfowiska te nie posiadają szczególnej wartości przyrodniczej, spełniając równocześnie geologiczne kryteria bilansowości: minimalna miąższość złoża 1 m, maksymalny stosunek grubości nadkładu do miąższości złoża 0,5 oraz maksymalna popielność 30 %.

Torf zaczął być traktowany jako kopalina w 1994 roku, przy czym początkowo utrzymano ważność wydanych wcześniej zezwoleń na jego wydobywanie. Od wejścia w życie 1 stycznia 2003 nowelizacji ustawy Prawo geologiczne i górnicze wszystkie złoża torfu  podlegają rygorom tej ustawy.

Obecnie nie stosuje się już torfu do celów opałowych. W zależności od właściwości fizykochemicznych torf jest stosowany w rolnictwie i ogrodnictwie jako nawóz organiczny i środek poprawiający strukturę gleby oraz w lecznictwie (balneologii) jako środek do kąpieli i okładów (borowiny).

Dla celów rolniczych wykorzystuje się torfy dobrze rozłożone, o pH > 4 oraz popielności nie większej niż 25 %, dla celów ogrodniczych nadają się torfy lepszej jakości – o popielności nie większej niż 15 %, o mniejszym stopniu rozkładu. Ponadto w rolnictwie i ogrodnictwie stosowane są mieszanki torfowo-mineralne (mieszaniny torfu z nawozami mineralnymi i mikroelementami).

Dla lecznictwa stosowane są torfy (borowiny) o odpowiedniej czystości mikrobiologicznej, dużej zawartości czynnych związków organicznych, znacznym stopniu rozkładu, konsystencji maziowej, wilgotności ponad 75 %, nie przemrożone.

Na mapie przedstawiono większe złoża torfów w Polsce, wyróżniając dodatkowo borowiny.

W roku 2007 geologiczne zasoby bilansowe torfu wyniosły 74,64 mln t i w porównaniu z rokiem poprzednim zmniejszyły się o 1,2 mln. t. Przyrost zasobów z tytułu udokumentowania nowych złóż nie zdołał zrekompensować ubytku z tytułu wydobycia.

Od kilku lat wydobycie torfu wzrasta. W 2007 roku, według informacji nadesłanych od użytkowników złóż, wydobycie wyniosło 984 tys. t  torfu .

Stan geologicznych zasobów złóż torfu, stopień ich rozpoznania oraz zagospodarowania przedstawiono w tabeli 1.

Tabela 1

TORFY   - mln t

 W niewielkim zakresie torf i wyroby z niego są przedmiotem handlu zagranicznego. W tabeli 2 przedstawiono wielkość, wartość i kierunki polskiego importu i eksportu torfu i wyrobów z torfu.  

Tabela 2.

Kierunki polskiego importu i eksportu torfu i wyrobów z torfu

Wykaz złóż torfu (pdf)

Skróty literowe stanu zagospodarowania zasobów w wykazach złóż oznaczają:

B - dla kopalin stałych - kopalnia w budowie, a dla ropy i gazu - przygotowanie do wydobycia lub eksploatacja próbna

E - złoże eksploatowane

G - podziemny magazyn gazu (PMG)

M - złoże skreślone z bilansu zasobów w roku sprawozdawczym

P - złoże o zasobach rozpoznanych wstępnie (kategoria C₂)

R - złoże o zasobach rozpoznanych szczegółowo (kategorie A+B+C₁)

Z - złoże zaniechane

T - złoże zagospodarowane, eksploatowane okresowo

Powrót do strony głównej "Surowce mineralne Polski".

Opracowali: Janina Dyląg