Węgiel brunatny w Polsce najczęściej znany jest z młodszych formacji geologicznych, głównie z trzeciorzędu. Na świecie występują również złoża węgli brunatnych wieku jurajskiego, karbońskiego oraz rzadko - kredowego i trasowego. Pod względem uwęglenia jest utworem pośrednim pomiędzy węglem kamiennym a torfem. Rodzaj substancji roślinnej z której powstał węgiel brunatny oraz warunki jego powstawania w znacznym stopniu wpływają  na jego charakterystykę i właściwości.

Złoża węgli brunatnych tworzyły się wśród utworów pokryw platformowych oraz w zapadliskowych obszarach orogenicznych. Węgiel brunatny tworzy pokłady o miąższościach od kilku do kilkudziesięciu metrów, bądź występuje w formie soczew. Na ogół mała miąższość osadów nadkładu stwarza możliwość eksploatacji węgla metodami odkrywkowymi. Metodami podziemnymi eksploatowane są najczęściej złoża starszych formacji geologicznych oraz występujące w fałdach glacitektonicznych. Do niedawna tą metodą eksploatowane było w Polsce m. in. złoże Babina oraz złoże Sieniawa.

Geologiczne zasoby bilansowe węgla brunatnego Polsce w 2007 r. wynosiły 13 629 mln ton, w tym 0,8 mln ton węgla bitumicznego, około 2513 mln ton węgla brykietowego i około 1 496 mln ton węgla wytlewnego, jednak całość zasobów  jest wykorzystywana i uznawana jako węgle energetyczne. Największe i najważniejsze złoże węgla brunatnego występuje w Bełchatowie koło Piotrkowa Trybunalskiego. Pochodzi z niego około 54 % krajowego wydobycia. Pozostałą część krajowego zapotrzebowania na węgiel pokrywa wydobycie ze złoża Turów koło Bogatyni i złóż rejonu konińskiego: Pątnów i Adamów. Na złożu Bełchatów - pole Szczerców  trwają prace udostępniające.

Wydobycie brutto w 2007 r. wyniosło 57 704 tys. ton i było mniejsze o 3 142 tys. ton niż w ubiegłym roku. Niewielką ilość wydobycia stanowiły zasoby pozabilansowe. Węgiel brunatny wydobyty w 2007 r. z największych kopalń: Bełchatów, Turów, Adamów i Konin został prawie w całości odstawiony do elektrowni. W 2007 r. nie było eksportu węgla brunatnego. Około 11,37 tys. ton wynosił import tego surowca, w tym 8,12 tys. ton sprowadzono z Niemiec za 2,79 mln PLN.

Stan zasobów węgli brunatnych, a także strukturę ich rozpoznania i stopień zagospodarowania przedstawiono w tabeli 1.

  Tabela 1

            WĘGLE BRUNATNE  -  mln t

*) w tym zasoby złóż w obszarze tzw. rowu poznańskiego w ilości 3 690 mln ton

          Złoża węgla brunatnego: Czempin, Krzywin i Gostyń występujące w rowie poznańskim o łącznych zasobach 3 690 mln ton, nie powinny być eksploatowane ze względu na ochronę środowiska (powierzchni) i wysoką klasę bonitacyjną gruntów rolnych.

Podstawowe parametry ważniejszych złóż nie zagospodarowanych (o zasobach bilansowych powyżej 75 mln ton) przedstawiono w tabeli 2.

 Tabela 2

Charakterystyka ważniejszych nie zagospodarowanych

złóż węgla brunatnego

        Na poniższej figurze pokazano zmiany wielkości zasobów i wydobycia węgla brunatnego w Polsce w latach 1989-2007.

Wykaz złóż węgla brunatnego (pdf)

Skróty literowe stanu zagospodarowania zasobów w wykazach złóż oznaczają:

B - dla kopalin stałych - kopalnia w budowie, a dla ropy i gazu - przygotowanie do wydobycia lub eksploatacja próbna

E - złoże eksploatowane

G - podziemny magazyn gazu (PMG)

M - złoże skreślone z bilansu zasobów w roku sprawozdawczym

P - złoże o zasobach rozpoznanych wstępnie (kategoria C₂)

R - złoże o zasobach rozpoznanych szczegółowo (kategorie A+B+C₁)

Z - złoże zaniechane

T - złoże zagospodarowane, eksploatowane okresowo

Powrót do strony głównej "Surowce mineralne Polski".

 Opracowała: Janina Dyląg, Tomasz Bereda