Państwowy Instytut Geologiczny    

Zakład Geologii Gospodarczej    

Węgiel brunatny

            

             Węgiel brunatny znany jest najczęściej z młodszych formacji geologicznych, głównie z trzeciorzędu. Na świecie występują złoża węgli brunatnych również wieku jurajskiego, karbońskiego oraz rzadko – kredowego i triasowego. Pod względem stopnia uwęglenia jest utworem pośrednim pomiędzy węglem kamiennym a torfem. Rodzaj substancji roślinnej z której powstał węgiel brunatny oraz warunki jego powstawania w  znacznym stopniu wpływają na jego charakterystykę i właściwości.

 Złoża węgli brunatnych tworzyły się wśród utworów pokryw platformowych oraz w zapadliskowych obszarach orogenicznych. Węgiel brunatny tworzy pokłady o miąższościach od kilku do kilkudziesięciu metrów, bądź występuje w formie soczew. Na ogół mała miąższość osadów nadkładu stwarza możliwość eksploatacji węgla metodami odkrywkowymi. Metodami podziemnymi eksploatowane są najczęściej złoża starszych formacji geologicznych oraz występujące w fałdach glacitektonicznych. Do niedawna tą metodą eksploatowane było w Polsce m. in. złoże Babina oraz złoże Sieniawa.

Na mapie przedstawiono znakami umownymi złoża węgla brunatnego w Polsce.

Największe i najważniejsze złoże węgla brunatnego występuje w Bełchatowie koło Piotrkowa Trybunalskiego. Pochodzi z niego około 57 % krajowego wydobycia. Pozostałą część krajowego zapotrzebowania pokrywa wydobycie ze złoża Turów koło Bogatyni i złóż rejonu konińskiego: Pątnów, Lubstów i Adamów. Na złożu Bełchatów pole Szczerców trwają prace udostępniające.

Wydobycie węgla brunatnego w 2005 roku wyniosło łącznie 61 612 tys. t i było na tym samym poziomie co w 2004 r. Geologiczne zasoby bilansowe węgli brunatnych w Polsce wynoszą 13 724 mln ton, w tym 0,8 mln ton węgla bitumicznego, szacunkowo 2 515 mln ton węgla brykietowego i 1 458 mln ton węgla wytlewnego, jednak całość zasobów jest wykorzystywana i uznawana jako węgle energetyczne. Węgiel brunatny spalają elektrownie „Adamów”, „Bełchatów”, „Konin”, „Pątnów” i „Turów”.

Stan zasobów węgli brunatnych, a także strukturę ich rozpoznania i stopień zagospodarowania przedstawiono w tabeli 1.

  Tabela 1

            WĘGLE BRUNATNE  -  mln t

 

 

Zasoby geologiczne

Zasoby

Wyszczególnienie

Ilość

 bilansowe

 pozabi-

przemy-

 

złóż

Razem

A+B+C1

C2

 lansowe

słowe

I.  ZASOBY  OGÓŁEM

   76

13724.32

 4 300.67

9 423.65

 4591.57

 1 527.57

w tym - zasoby złóż zagospodarowanych

Razem -

   10

 1 878.27

 1 790.71

  87.56

  108.95

 1 490.36

1. Złoża zakładów czynnych

    9

 1 001.58

  926.51

   75.07

   94.94

  870.52

2. Złoża zakładów w budowie

    1

  876.70

  864.20

   12.50

   14.01

  619.84

w tym - zasoby złóż nie zagospodarowanych

Razem -

   61

11 836.78

 2 501.33

 9 335.45

 4 478.35

   37.20

1. Złoża rozpoz. szczegółowo

   31

 2 817.64

 2 501.33

  316.31

  702.30

   37.20

2. Złoża rozpoz. wstępnie*)

   30

 9 019.14

-  

 9 019.14

 3 776.05

-  

w tym - złoża, których eksploatacji zaniechano

Razem -

    5

    9.28

    8.64

    0.64

    4.27

-  

 

*) w tym zasoby złóż w obszarze tzw. rowu poznańskiego w ilości 3 690 mln t

          Złoża węgla brunatnego: Czempin, Krzywin i Gostyń występujące w rowie poznańskim o łącznych zasobach 3 690 mln ton, nie powinny być eksploatowane ze względu na ochronę środowiska (powierzchni) i wysoką klasę bonitacyjną gruntów rolnych.

Podstawowe parametry ważniejszych złóż nie zagospodarowanych (o zasobach bilansowych powyżej 75 mln t) przedstawiono w tabeli 2.

 Tabela 2

Charakterystyka ważniejszych nie zagospodarowanych

złóż węgla brunatnego

 

  

Miąższość

Głębokość

 

Wartość

Popiel-

Śr. zaw.

Lp.

 Z  ł  o  ż  e

pokładów

spągu

N:W

opałowa

ność

siarki

 

 

(m)

  (m)

 

(kcal/kg)

(%)

(%)

1.

Babina - Żarki

10.7

140.0

-

2 229

18.28

1.10

2. 

Cybinka

16.6

94.0

5.6

2 236

18.40

1.41

3.

Gubin

10.2

82.0

7.4

2 240

12.86

1.42

4. 

Głowaczów

4.8

37.1

6.5

1 820

28.56

0.42

5.

Legnica p. Północ

23.0

193.2

8.1

2 164

18.94

1.58

6.

Legnica p. Wschód

19.8

136.3

7.3

2 206

19.05

1.33

7.

Legnica p. Zachód

21.0

158.8

6.6

2 371

20.10

0.76

8.

Mosty

9.3

105.0

8.6

2 219

17.19

1.63

9.

Piaski

6.1

48.5

7.3

2 082

24.80

1.44

10.

Rogoźno

35.0

195.0

4.6

2 319

18.90

3.99

11.

Rzepin

12.2

97.3

7.9

2 164

15.14

1.20

12.

Sądów

12.2

127.5

10.2

2 196

18.80

1.38

13.

Ścinawa

21.4

213.4

9.0

2 390

10.69

0.48

14.

Torzym

21.4

180.8

7.9

2 270

16.80

1.81

15.

Trzcianka

4.6

46.4

9.0

2072

19.46

1.84

16.

Złoczew

46.2

259.1

4.5

2 021

21.67

1.18

        Na figurze 1 pokazano zmiany wielkości zasobów i wydobycia węgla brunatnego w Polsce w latach 1989-2005.

Fig. 1

Wykaz złóż węgla brunatnego w Polsce (pdf).

(Wymaga Adobe Reader w wersji 7.0 lub wyższej. Do pobrania np. tu)

 

Skróty literowe stanu zagospodarowania zasobów w wykazach złóż oznaczają:

B - dla kopalin stałych - kopalnia w budowie, a dla ropy i gazu - przygotowanie do wydobycia lub eksploatacja próbna

E - złoże eksploatowane

G - podziemny magazyn gazu (PMG)

M - złoże skreślone z bilansu zasobów w roku sprawozdawczym

P - złoże o zasobach rozpoznanych wstępnie (kategoria C2)

R - złoże o zasobach rozpoznanych szczegółowo (kategorie A+B+C1)

Z - złoże zaniechane

T - złoże zagospodarowane, eksploatowane okresowo

 

Powrót do strony głównej "Surowce mineralne Polski".

 Opracowała: Janina Dyląg