W ostatnim tygodniu marca 2025 r. odbył się rejs badawczy na M orze Bałtyckie. Organizatorem i kierownikiem ekspedycji na pokładzie r/v OC EANOGRAF - jednostki badawczo-szkoleniowej Uniwersytetu Gdańskiego - był dr hab. Leszek Łęczyński, profesor UG.
Głów nym celem badań było szczegółowe zbadanie charakterystyki geochemicznej i m ineralogicznej konkrecji żelazisko-manganowych (Fe-Mn) z południowej części Morza Bałtyckiego. Badania te mogą mieć istotny wkład w oszacowaniu zasobó w, które zostały ujęte w ostatniej edycji Bilansu perspektywicznych zasobów kopalin Polski. Jednocześnie badania uzupełnią lukę badawczą nad konkrecja mi Fe-Mn z Polskiej Wyłącznej Strefy Ekonomicznej. Materiały zebrane podcza s rejsu będzie można obejrzeć w Muzeum Geologicznym PIG-PIB podczas wystawy okresowej poświęconej Bałtykowi.
Zapraszamy do lektury dziennika z wyprawy :)
23 marca 2025
Niedziela, wieczór
Dzień 1 – zamustrowanie na statku r/v OCEANOGR AF
Wjeżdżamy do portu. Słońce już zaszło, ale niebo jest czyste, pięk na łuna po zachodzie słońca, widać pierwsze gwiazdy. Statek czeka na nas u nabrzeża.
Rozpakowujemy samochody. Pojemniki na próby i materiały prz enosimy na statek prosto do „labu” (laboratorium). Z labu przechodzimy kory tarzem do mesy. Tu jest „jakby” luksusowo! A co najważniejsze, jest bardzo ciepło i czeka na nas gorąca herbata.
Kierownik rejsu przydziela nam kajuty. Rewelacyjne, przestronne. Otrzymujemy pościel. Rozpakowujemy się.
Powoli zbiera się załoga ekspedycji badawczej. Jest nas ośmioro:
Oprócz grupy badawczej, n a statku jest 7 członków załogi. Kapitanem rejsu jest Artur Kamiński, gotuj e Arek (świetnie gotuje!).
Późnym wieczorem rozchodzimy się do kajut.
24 marca 2025
Poniedziałek
Dzień 2 – pierwszy dzień na morzu
Pogoda łaskawa, dobra widoczność, wiatr umiarkowany, fala ok. 1 m
Wstajemy ok. godz. 6, pół godziny póź niej jemy pyszne śniadanie. Na „deser” niektórzy z nas zażywają profilaktyc zną porcję znanego leku na nudności. Po śniadaniu jesteśmy szkoleni z proce dur bezpieczeństwa. Punktualnie o godz. 7 wypływamy z portu w Gdyni i kieru jemy się prosto na pole badawcze zlokalizowane w rynnie słupskiej. Zaczyna miarowo kołysać…
Płyniemy z prędkością ok. 10 węzłów. Mamy dużo czasu na poznanie statku.
Po obiedzie, który jest podany w porze mojego zw ykłego drugiego śniadania, zostaje ogłoszony alarm próbny. Zabieramy kamize lki ratunkowe i kombinezony termoizolacyjne z kabin. Stawiamy się w komplec ie na górnym pokładzie, gdzie I oficer zapoznaje nas z procedurami postępow ania na wypadek sytuacji kryzysowej.
<
img src="images/muzeum/wydarzenia/2025/rejs_po_baltyku/12.jpg" alt="12" wid
th="300" height="400" />
W ciągu 12 godzin pokonujemy dystans ponad 2 50 km, pogoda wciąż dopisuje. Z mostka kapitańskiego obserwujemy zachód sło ńca, następnie dopływamy na obszar pierwszego z wyznaczonych pól badawczych . Dzień kończymy spotkaniem naukowym poświęconym konkrecjom Fe-Mn z Bałtyku przygotowanym przez Michała. Później Profesor Leszek Łęczyński prezentuje nam filmy z ekspedycji polarnych na Spitzbergen realizowanych dzięki rejsom statku Horyzont, którego z kolei armatorem jest Uniwersytet Morski, jak i wcześniejszym wyprawom Oceanografem na morze Bałtyckie. Poznajemy możliwośc i badawcze statku r/a Oceanograf, wciąż teoretycznie, ale po krótkiej nocy ma się zmienić…
25 marca 2025
Wto rek
Dzień 3 – drugi dzień na morzu, pierwszy dzień badań
Pogoda łaskawa, dobra widoczność, wiatr umiarkowany, fala ok. 1 m
Dzień zac zynamy od omówienia planu dnia z kapitanem i załogą na mostku kapitańskim. Otrzymujemy instrukcje dotyczące zasad bezpieczeństwa i ruszamy do pracy. P o zajęciu pozycji statku, kapitan daje nam zielone światło do rozpoczęcia d ziałań, otwieramy boczą furtę i przechodzimy do pobierania prób czerpakiem van Veena. Pobrane z dna próbki, z głębokości ok. 55 metrów, będą wykorzyst ane w badaniach geochemicznych i mineralogicznych wykonywanych przez Michał a oraz w analizach geochemicznych wykonywanych przez Angelę w celu określen ia zanieczyszczenia metalami ciężkimi osadów dennych. Część pobranego mater iału trafi także do Muzeum Geologicznego PIG-PIB.
Pobieranie prób czerpakiem van Veena
{gallery r ows=1 cols=4}djmediatools/310-pobieranie-prob-czerpakiem-van-veena{/gallery }
Następnie nasi operatorzy dronów podwodnych – Adam i W ojtek – przystępują do przygotowania filmowania dna morskiego. Do tego celu używają kolejno dwóch kamer ROV:
Oprócz fascynujących zdjęć dna z głęb okości 54-55 metrów, natrafiamy na grupę ryb przypominających flądry.
W międzyczasie pogarsza się pogoda, zaczyna mocniej wiać, widzimy pierwsze grzywacze, morze osiąga 3 w skali Bouforta. W tych warunkach, mocno już zm arznięci, przystępujemy do pobierania większych wycinków dna za pomocą prób nika skrzynkowego tzw. „box corer”. Pobrany osad jest bardzo gliniasty i st awia opór w kolejnych podejściach wyciągnięcia go z próbnika. Dopiero po pe wnym czasie, niechętnie opuszcza metalowy box.
Wszystkie zebrane mate riały od razu trafiają do pokładowego laboratorium, gdzie są opisywane i se gregowane w zależności od planowanych dalszych analiz.
Dzień był dług i i dosyć męczący ze względu na chłód i zimny wiatr, ale na szczęście dba o nas Arek – mistrz kuchni, który szykuje dla nas przepyszne regenerujące po siłki.
Wieczorem statek rusza na kolejne pole badawcze.
< /p>
26 marca 2025
Środa
Dzień 4 – trzeci dzi eń na morzu, drugi dzień badań
Pogoda całkiem przyjemna, słońce nieśm iało wygląda zza chmur, dobra widoczność, wiatr umiarkowany.
Plan bad awczy jest bardzo ambitny, a oczekiwania też niemałe. Przystępujemy do dzia łania na kolejnym poligonie badawczym. W ruch idzie czerpak, w gotowości są drony i box corer. Pobieramy kolejne próby. W większości z nich odnotowuje my konkrecje Fe-Mn, czasem bardzo drobne do 2 cm średnicy o nieregularnych kształtach, czasem widzimy tylko brunatno-czarne obwódki na otoczakach skan dynawskich, czasami, gdy mamy nieco więcej szczęścia, trafiamy na próby wzb ogacone w sferoidalne lub uchokształtne konkrecje o wymiarach nawet do ok. 3 cm. Nasz apetyt na kolejne konkrecje rośnie z każdą kolejną wzbogaconą pr óbką. Aż tu na nagle, w jednym z kolejnych punktów badawczych, na głębokośc i ok. 85 m natrafiamy na dno gęsto usiane konkrecjami o pokaźnych, nie odno towanych dotąd średnich, sięgających nawet 12 cm. Jest ich dużo i są duże. Wiele z nich ma foremne kształty z wyraźnie widocznym jądrem kondensacji, k tórym najczęściej jest otoczak. Od razu decydujemy, że w tym miejscu należy sfilmować dno, żeby poznać zagęszczenie i rozmieszczenie konkrecji. Dron p rzekazuje nam obraz na górę, który oglądamy na bieżąco na ekranie telefonu. Jesteśmy rozemocjonowani, gdyż zdajemy sobie sprawę, że jeszcze nikt przed nami nie miał możliwości oglądania dna bałtyckiego tak obficie usianego ko nkrecjami. Z tych osadów pobieramy także próby box corerem. Prawdziwe żniwa ;-)
Wieczorem ponownie oglądamy filmy i zdjęcia z dna pokrytego gęst o konkrecjami Fe-Mn. Kładziemy się spać zmęczeni, ale szczęśliwi. Warto był o marznąć :)
Pobieranie prób z dna morskiego za pomocą próbnika skrzynkowego tzw. box corer
{gall ery rows=1 cols=6}djmediatools/311-pobieranie-prob-z-dna-morskiego-za-pomoc a-probnika-skrzynkowego-tzw-box-corer{/gallery}
27 marca 2025
Czwartek
Dzień 5 – czwarty dzień na morz u, trzeci dzień badań
Pogoda znośna, słońce próbuje przedrzeć się prz ez chmury, na ogół dobra widoczność, chociaż momentami wokół statku gęstnie je mgła, wiatr stopniowo się wzmaga do ok 3 bft, w porywach do 4 bft
Z naszego dzisiejszego poligonu badawczego widzimy na horyzoncie dwie platf ormy wiertnicze ORLEN Petrobaltic.
Odprawę na mostku i pracę zaczynam y wcześniej niż w poprzednich dniach obawiając się, że nie starczy nam czas u, aby wykonać wszystkie zaplanowane prace. Działamy szybciej niż zwykle, t akże dlatego, że razem z załogą statku stanowimy już zgrany zespół. Każdy w ie co i w jakiej kolejności trzeba robić. Niestety, po kilku pobranych czer pakiem próbach, okazuje się, że to pole badawcze nie jest tak bogate w konk recje, jak tego oczekujemy. Nie poddajemy się. Uruchamiamy dron, aby ocenić jak jest ukształtowane dno i czy w ogóle mamy szansę na obfite łowy. Obraz z drona potwierdza nasze obawy.
Po 3 godzinach pracy, załoga zaprasz a wszystkich na kawę do mesy. Na miejscu okazuje się, że jeden z członków z ałogi – Mariusz pracujący od rana z nami na pokładzie ma dziś urodziny! Śpi ewamy mu gromkie „sto lat”, a Artur zaskakuje wszystkich świeżo upieczonym pysznym tortem.
Wracamy na pokład i pracujemy dalej. Niestety kolejne poligony badawcze nie są już takie bogate w konkrecje jak byśmy sobie tego życzyli. Taki los naukowca ;-)
Przemarznięci i zmęczeni zostajemy na morzu na kolejną noc.
28 marca 2025
Piątek
Dzień 5 – piąty dzień na morzu, czwarty dzień badań
Pogoda korzystna, lekka mgła, delikatny wiatr.
Noc spędziliśmy na ost atnim poligonie badawczym. Zaraz po śniadaniu, kontynuujemy prace. Pobieram y próby czerpakiem, a na jednej z lokalizacji zanurzamy dron. Do dna mamy 7 7 metrów. Konkrecje Fe-Mn zostają zarejestrowane, ale nie jest ich dużo. Pr zed południem mamy komplet próbek i kilka filmów podmorskich. Tym samym koń czymy część badawczą rejsu, ale nie jest to koniec wyprawy. W Gdyni będziem y dopiero za kilka godzin. W tym czasie musimy wysprzątać pokład, laborator ium i nasze kabiny. Mopy i ścierki idą w ruch.
Filmowanie dna morskiego za pomocą podmorskiego drona
Podsumowanie
Podczas rejsu zebrano materiał badawczy z 6 poligonów badawczych z rejonu p ołudniowego Bałtyku. Próbki pobrano z 47 wyznaczonych punktów badawczych. W sumie zebrano ponad 68 próbek wody, osadów i konkrecji Fe-Mn. Trasa rejsu przekroczyła 310 mil morskich.
Wybrane zebrane materiały będzie można obejrzeć na wystawie o Bałtyku w Muzeum Geologicznym PIG-PIB w Warszawie j uż w grudniu tego roku. Zapraszamy :)
Rejs badawczy został zrealizowany w ramach umowy o współpracy pomiędzy PIG-PIB a UG z 202 4 roku (https://www.pgi.gov.pl/aktualnosci/display/15400-umowa-pig-pib-z-un iwersytetem-gdanskim.html)
CONTACT:Uniwersytet Gdański DTSTAMP:20260617T105521Z DTSTART;TZID=Europe/Warsaw:20250404T080000 SEQUENCE:0 TRANSP:OPAQUE END:VEVENT END:VCALENDAR