W ostatnim tygodniu marca 2025 r. odbył się rejs badawczy na M orze Bałtyckie. Organizatorem i kierownikiem ekspedycji na pokładzie r/v OC EANOGRAF - jednostki badawczo-szkoleniowej Uniwersytetu Gdańskiego - był dr hab. Leszek Łęczyński, profesor UG.
Głów nym celem badań było szczegółowe zbadanie charakterystyki geochemicznej i m ineralogicznej konkrecji żelazisko-manganowych (Fe-Mn) z południowej części Morza Bałtyckiego. Badania te mogą mieć istotny wkład w oszacowaniu zasobó w, które zostały ujęte w ostatniej edycji Bilansu perspektywicznych zasobów kopalin Polski. Jednocześnie badania uzupełnią lukę badawczą nad konkrecja mi Fe-Mn z Polskiej Wyłącznej Strefy Ekonomicznej. Materiały zebrane podcza s rejsu będzie można obejrzeć w Muzeum Geologicznym PIG-PIB podczas wystawy okresowej poświęconej Bałtykowi.
Zapraszamy do lektury dziennika z wyprawy :)
23 marca 2025
Niedziela, wieczór
Dzień 1 – zamustrowanie na statku r/v OCEANOGR AF
Wjeżdżamy do portu. Słońce już zaszło, ale niebo jest czyste, pięk na łuna po zachodzie słońca, widać pierwsze gwiazdy. Statek czeka na nas u nabrzeża.
Rozpakowujemy samochody. Pojemniki na próby i materiały prz enosimy na statek prosto do „labu” (laboratorium). Z labu przechodzimy kory tarzem do mesy. Tu jest „jakby” luksusowo! A co najważniejsze, jest bardzo ciepło i czeka na nas gorąca herbata.
Kierownik rejsu przydziela nam kajuty. Rewelacyjne, przestronne. Otrzymujemy pościel. Rozpakowujemy się.
Powoli zbiera się załoga ekspedycji badawczej. Jest nas ośmioro:
Oprócz grupy badawczej, n a statku jest 7 członków załogi. Kapitanem rejsu jest Artur Kamiński, gotuj e Arek (świetnie gotuje!).
Późnym wieczorem rozchodzimy się do kajut.
24 marca 2025
Poniedziałek
Dzień 2 – pierwszy dzień na morzu
Pogoda łaskawa, dobra widoczność, wiatr umiarkowany, fala ok. 1 m
Wstajemy ok. godz. 6, pół godziny póź niej jemy pyszne śniadanie. Na „deser” niektórzy z nas zażywają profilaktyc zną porcję znanego leku na nudności. Po śniadaniu jesteśmy szkoleni z proce dur bezpieczeństwa. Punktualnie o godz. 7 wypływamy z portu w Gdyni i kieru jemy się prosto na pole badawcze zlokalizowane w rynnie słupskiej. Zaczyna miarowo kołysać…
Płyniemy z prędkością ok. 10 węzłów. Mamy dużo czasu na poznanie statku.
Po obiedzie, który jest podany w porze mojego zw ykłego drugiego śniadania, zostaje ogłoszony alarm próbny. Zabieramy kamize lki ratunkowe i kombinezony termoizolacyjne z kabin. Stawiamy się w komplec ie na górnym pokładzie, gdzie I oficer zapoznaje nas z procedurami postępow ania na wypadek sytuacji kryzysowej.
<
img src="images/muzeum/wydarzenia/2025/rejs_po_baltyku/12.jpg" alt="12" wid
th="300" height="400" />
W ciągu 12 godzin pokonujemy dystans ponad 2 50 km, pogoda wciąż dopisuje. Z mostka kapitańskiego obserwujemy zachód sło ńca, następnie dopływamy na obszar pierwszego z wyznaczonych pól badawczych . Dzień kończymy spotkaniem naukowym poświęconym konkrecjom Fe-Mn z Bałtyku przygotowanym przez Michała. Później Profesor Leszek Łęczyński prezentuje nam filmy z ekspedycji polarnych na Spitzbergen realizowanych dzięki rejsom statku Horyzont, którego z kolei armatorem jest Uniwersytet Morski, jak i wcześniejszym wyprawom Oceanografem na morze Bałtyckie. Poznajemy możliwośc i badawcze statku r/a Oceanograf, wciąż teoretycznie, ale po krótkiej nocy ma się zmienić…
25 marca 2025
Wto rek
Dzień 3 – drugi dzień na morzu, pierwszy dzień badań
Pogoda łaskawa, dobra widoczność, wiatr umiarkowany, fala ok. 1 m
Dzień zac zynamy od omówienia planu dnia z kapitanem i załogą na mostku kapitańskim. Otrzymujemy instrukcje dotyczące zasad bezpieczeństwa i ruszamy do pracy. P o zajęciu pozycji statku, kapitan daje nam zielone światło do rozpoczęcia d ziałań, otwieramy boczą furtę i przechodzimy do pobierania prób czerpakiem van Veena. Pobrane z dna próbki, z głębokości ok. 55 metrów, będą wykorzyst ane w badaniach geochemicznych i mineralogicznych wykonywanych przez Michał a oraz w analizach geochemicznych wykonywanych przez Angelę w celu określen ia zanieczyszczenia metalami ciężkimi osadów dennych. Część pobranego mater iału trafi także do Muzeum Geologicznego PIG-PIB.
Pobieranie prób czerpakiem van Veena
Następn ie nasi operatorzy dronów podwodnych – Adam i Wojtek – przystępują do przyg otowania filmowania dna morskiego. Do tego celu używają kolejno dwóch kamer ROV:
Oprócz fascynujących zdjęć dna z głębokości 54-55 metrów, natrafi amy na grupę ryb przypominających flądry.
W międzyczasie pogarsza się pogoda, zaczyna mocniej wiać, widzimy pierwsze grzywacze, morze osiąga 3 w skali Bouforta. W tych warunkach, mocno już zmarznięci, przystępujemy do p obierania większych wycinków dna za pomocą próbnika skrzynkowego tzw. „box corer”. Pobrany osad jest bardzo gliniasty i stawia opór w kolejnych podejś ciach wyciągnięcia go z próbnika. Dopiero po pewnym czasie, niechętnie opus zcza metalowy box.
Wszystkie zebrane materiały od razu trafiają do po kładowego laboratorium, gdzie są opisywane i segregowane w zależności od pl anowanych dalszych analiz.
Dzień był długi i dosyć męczący ze względu na chłód i zimny wiatr, ale na szczęście dba o nas Arek – mistrz kuchni, k tóry szykuje dla nas przepyszne regenerujące posiłki.
Wieczorem state k rusza na kolejne pole badawcze.
26 marca 2025< /strong>
Środa
Dzień 4 – trzeci dzień na morzu, drugi dzień bad ań
Pogoda całkiem przyjemna, słońce nieśmiało wygląda zza chmur, dobr a widoczność, wiatr umiarkowany.
Plan badawczy jest bardzo ambitny, a oczekiwania też niemałe. Przystępujemy do działania na kolejnym poligonie badawczym. W ruch idzie czerpak, w gotowości są drony i box corer. Pobieram y kolejne próby. W większości z nich odnotowujemy konkrecje Fe-Mn, czasem b ardzo drobne do 2 cm średnicy o nieregularnych kształtach, czasem widzimy t ylko brunatno-czarne obwódki na otoczakach skandynawskich, czasami, gdy mam y nieco więcej szczęścia, trafiamy na próby wzbogacone w sferoidalne lub uc hokształtne konkrecje o wymiarach nawet do ok. 3 cm. Nasz apetyt na kolejne konkrecje rośnie z każdą kolejną wzbogaconą próbką. Aż tu na nagle, w jedn ym z kolejnych punktów badawczych, na głębokości ok. 85 m natrafiamy na dno gęsto usiane konkrecjami o pokaźnych, nie odnotowanych dotąd średnich, się gających nawet 12 cm. Jest ich dużo i są duże. Wiele z nich ma foremne kszt ałty z wyraźnie widocznym jądrem kondensacji, którym najczęściej jest otocz ak. Od razu decydujemy, że w tym miejscu należy sfilmować dno, żeby poznać zagęszczenie i rozmieszczenie konkrecji. Dron przekazuje nam obraz na górę, który oglądamy na bieżąco na ekranie telefonu. Jesteśmy rozemocjonowani, g dyż zdajemy sobie sprawę, że jeszcze nikt przed nami nie miał możliwości og lądania dna bałtyckiego tak obficie usianego konkrecjami. Z tych osadów pob ieramy także próby box corerem. Prawdziwe żniwa ;-)
Wieczorem ponowni e oglądamy filmy i zdjęcia z dna pokrytego gęsto konkrecjami Fe-Mn. Kładzie my się spać zmęczeni, ale szczęśliwi. Warto było marznąć :)
Pobieranie prób z dna morskiego za pomocą p róbnika skrzynkowego tzw. box corer
27 marca 2025
Czwartek
Dz ień 5 – czwarty dzień na morzu, trzeci dzień badań
Pogoda znośna, sło ńce próbuje przedrzeć się przez chmury, na ogół dobra widoczność, chociaż m omentami wokół statku gęstnieje mgła, wiatr stopniowo się wzmaga do ok 3 bf t, w porywach do 4 bft
Z naszego dzisiejszego poligonu badawczego wid zimy na horyzoncie dwie platformy wiertnicze ORLEN Petrobaltic.
Odpra wę na mostku i pracę zaczynamy wcześniej niż w poprzednich dniach obawiając się, że nie starczy nam czasu, aby wykonać wszystkie zaplanowane prace. Dz iałamy szybciej niż zwykle, także dlatego, że razem z załogą statku stanowi my już zgrany zespół. Każdy wie co i w jakiej kolejności trzeba robić. Nies tety, po kilku pobranych czerpakiem próbach, okazuje się, że to pole badawc ze nie jest tak bogate w konkrecje, jak tego oczekujemy. Nie poddajemy się. Uruchamiamy dron, aby ocenić jak jest ukształtowane dno i czy w ogóle mamy szansę na obfite łowy. Obraz z drona potwierdza nasze obawy.
Po 3 go dzinach pracy, załoga zaprasza wszystkich na kawę do mesy. Na miejscu okazu je się, że jeden z członków załogi – Mariusz pracujący od rana z nami na po kładzie ma dziś urodziny! Śpiewamy mu gromkie „sto lat”, a Artur zaskakuje wszystkich świeżo upieczonym pysznym tortem.
Wracamy na pokład i prac ujemy dalej. Niestety kolejne poligony badawcze nie są już takie bogate w k onkrecje jak byśmy sobie tego życzyli. Taki los naukowca ;-)
Przemarz nięci i zmęczeni zostajemy na morzu na kolejną noc.
Piątek
Dzień 5 – piąty dzień na morz u, czwarty dzień badań
Pogoda korzystna, lekka mgła, delikatny wiatr.
Noc spędziliśmy na ostatnim poligonie badawczym. Zaraz po śniadaniu, kontynuujemy prace. Pobieramy próby czerpakiem, a na jednej z lokalizacji zanurzamy dron. Do dna mamy 77 metrów. Konkrecje Fe-Mn zostają zarejestrowa ne, ale nie jest ich dużo. Przed południem mamy komplet próbek i kilka film ów podmorskich. Tym samym kończymy część badawczą rejsu, ale nie jest to ko niec wyprawy. W Gdyni będziemy dopiero za kilka godzin. W tym czasie musimy wysprzątać pokład, laboratorium i nasze kabiny. Mopy i ścierki idą w ruch.
Filmowanie dna morskiego za pomocą podmorskiego drona
Podsumowanie
Podczas rejsu zebrano materiał badawczy z 6 po ligonów badawczych z rejonu południowego Bałtyku. Próbki pobrano z 47 wyzna czonych punktów badawczych. W sumie zebrano ponad 68 próbek wody, osadów i konkrecji Fe-Mn. Trasa rejsu przekroczyła 310 mil morskich.
Wybrane z ebrane materiały będzie można obejrzeć na wystawie o Bałtyku w Muzeum Geolo gicznym PIG-PIB w Warszawie już w grudniu tego roku. Zapraszamy :)
&n bsp;
Rejs badawczy został zrealizowany w ramach umowy o współprac y pomiędzy PIG-PIB a UG z 2024 roku (https://www.pgi.gov.pl/aktualnosci/dis play/15400-umowa-pig-pib-z-uniwersytetem-gdanskim.html)
CONTACT:Uniwersytet Gdański DTSTAMP:20260413T090423Z DTSTART;TZID=Europe/Warsaw:20250404T080000 SEQUENCE:0 TRANSP:OPAQUE END:VEVENT END:VCALENDAR