Mogilniki - technologia likwidacji i rekultywacji

Image W województwie małopolskim w czerwcu 1965 roku we wszystkich gminnych spółdzielniach zlikwidowano problem przeterminowanych środków ochrony roślin grzebiąc je w płytkich dołach ziemnych wykopanych na terenie zajmowanym przez spółdzielnie...

W latach siedemdziesiątych spółdzielczość wydała instrukcję, która zalecała budowanie mogilników z betonowych kręgów studziennych i konstrukcje takie zaczęły powstawać w każdym z województw, nawet do końca lat osiemdziesiątych. W niektórych województwach do składowania wykorzystywane były dawne bunkry i fortyfikacje wojskowe.

 

Ze względu na konstrukcję mogilnika można wyróżnić trzy typy składowisk:

  • Doły ziemne, liczne na południu Polski, obiekty na ogół niewielkie, ale są też bardzo duże obiekty np. mogilnik Tworzymirki-Gaj w powiecie gostyńskim w Wielkopolsce lub Lisie Kąty w powiecie grudziądzkim w kujawsko-pomorskim.

  • Kręgi studzienne, jest to najczęściej występujący typ mogilnika. Średnica betonowych kręgów waha się od 1m do 5 m, a głębokość od 3m do 5 m. Bunkry i fortyfikacje wojskowe oraz zbiorniki betonowe.

  • Do składowania wykorzystywane są także stare obiekty wojskowe.

 

Mogilniki a środowisko
Przy lokalizacji mogilników nie brano pod uwagę jakichkolwiek uwarunkowań środowiskowych, może z jednym wyjątkiem - starano się nie umieszczać ich w bezpośrednim sąsiedztwie wsi lub zabudowań rolniczych.
Ponieważ obowiązujące wówczas prawo nie wymagało przeprowadzenia rozpoznania hydrogeologicznego terenu w miejscu budowanego obiektu lokowano je chętnie na nieużytkach, czyli gruntach piaszczystych lub w starych wyrobiskach po eksploatacji kruszyw naturalnych. Nie brano pod uwagę faktu, że utwory piaszczyste o bardzo wysokich współczynnikach przepuszczalności stanowią strefy zasilania zbiorników wód podziemnych, a pierwszy poziom wód podziemnych ujmowany jest najczęściej w studniach gospodarskich.

Dopiero z początkiem lat dziewięćdziesiątych zaczęto mówić o możliwości skażenia środowiska przez środki ochrony roślin emitowane przez nieszczelne mogilniki. Niestety pierwsze prace dotyczące inwentaryzacji wpływu mogilników na środowisko były prowadzone bardzo pobieżnie i ograniczały się do poboru próbek z powierzchni gruntu i wody w studniach gospodarskich pobliżu mogilnika oraz wykonania analiz chemicznych pestycydów.

Metody badań
Aby rozpoznać zagrożenie jakie niesie dany mogilnik dla środowiska gruntowo – wodnego prace badawcze muszą być prowadzone dwukierunkowo.
Po pierwsze należy rozpoznać budowę geologiczną i warunki hydrogeologiczne (stosunki wodne) w rejonie mogilnika.
Po drugie należy określić zasięg i stopień zanieczyszczenia wód i gruntów w otoczeniu mogilnika.
Obydwa cele można osiągnąć poprzez zastosowanie nieinwazyjnych metod geofizycznych i obserwacje hydrogeologiczne, które w dalszej kolejności są uzupełniane wykonaniem sond badawczych (lub piezometrów) i oznaczeniami pozostałości pestycydów w pobieranych próbkach wód i gruntów.

Image

Rozpoznanie budowy geologicznej jest prowadzone z zastosowaniem sondowań elektrooporowych. Metoda ta polega na pomiarze oporności pozornej ośrodka skalnego przy wzrastającej głębokości wnikania linii prądowych pola elektrycznego. Głębokość penetracji jest uzależniona od rozstawu elektrod zasilających i pozwala na dość precyzyjne rozpoznanie zmienności litologicznej podłoża, do głębokości kilkudziesięciu metrów pod powierzchnię terenu. Interpretacja geologiczna uzyskanych wyników jest oparta o znany profil wiertniczy, którym z reguły jest otwór obserwacyjny (piezometr). Na jednym obiekcie wykonywane jest od 10 do 20 sondowań elektroporowych.

Rozpoznanie zasięgu rozprzestrzenienia się zanieczyszczeń prowadzone jest dwoma polowymi metodami geofizycznymi: badaniami elektroporowymi w wersji wielopoziomowych profilowań oraz metodą atmogeochemiczną.
Metoda atmogeochemiczna polega na pomiarze par związków organicznych występujących w powietrzu glebowym na pomocą wysoko czułego aparatu – fotojonizatora rentgenowskiego. Metoda ta pozwala nie tylko na okonturowanie aureoli zanieczyszczenia wokół mogilnika lecz również na wykrycie nieznanych miejsc grzebania przeterminowanych środków ochrony roślin. Sytuacja taka miała miejsce np. w sąsiedztwie znanego mogilnika w Niedźwiadach (woj. wielkopolskie).

Prace likwidacyjne
Jako pierwszy w Polsce na likwidację przeterminowanych środków ochrony roslin składowanych w mogilnikach i magazynach zdecydował się Lubelski Urząd Wojewódzki.
Konsorcjum Państwowego Instytutu Geologicznego i firmy SEGI-AT Sp. z o.o. zaproponowało kompleksową technologię składającą się z następujących etapów prac:

  • przygotowawczych dla rozpoznania budowy geologicznej w rejonie obiektu i zasięgu skażeń gruntów i wód podziemnych,

  • wydobycia odpadów i przepakowania do metalowych beczek, transportu do zakładu unieszkodliwiania poza granicami Polski,

  • unieszkodliwiania w spalarni odpadów niebezpiecznych koncernu AVR International B.V. w Rotterdamie,

  • rekultywacji terenu mogilnika,

  • założenia sieci monitoringu lokalnego dla każdego obiektu.

Image

Zaproponowano także proste i efektywne metody rekultywacji. Za najważniejsze dla zatrzymania emisji szkodliwych związków do wód podziemnych jest oprócz usunięcia bezpośredniego źródła emisji, czyli odpadu, źródło wtórne które stanowi konstrukcja i grunt znajdujący się w pobliżu mogilnika skażony przez przeterminowane pestycydy. Najbardziej skażony grunt jest wydobywany i unieszkodliwiany na składowisku odpadów niebezpiecznych. Po usunięciu skażonego gruntu wykonane zostały odpowiednie ekrany mineralne ze skał ilastych o silnych własnościach sorpcyjnych i o niskich współczynnikach przepuszczalności. Powierzchnia ziemi w pobliżu obiektu jest zagospodarowywana zgodnie z wymaganiami zamawiającego i władz lokalnych. Przeważnie jest zalesiana.

Od czasu realizacji pierwszego projektu likwidacji mogilników zmieniło się tylko to, że w chwili obecnej przeterminowane pestycydy nie są unieszkodliwiane poza granicami kraju, lecz są spalane w specjalistycznej spalarni firmy Lobbe w Dąbrowie Górniczej.

 

TECHNOLOGIA LIKWIDACJI I REKULTYWACJI STARYCH SKŁADOWISK ODPADÓW NIEBEZPIECZNYCH

mgr WOJCIECH WOŁKOWICZ
Państwowy Instytut Geologiczny – Zakład Geologii Środowiskowej, ul. Rakowiecka 4, 00-975 Warszawa,
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

Prezentacja do pobrania

pdf  Technologia likwidacji i rekultywacji starych składowisk odpadów niebezpiecznych (2.01 MB)

 

Wojciech Wołkowicz