Geologiczne oblicza Warszawy

Prowadzący: Michalina Ścibisz - Kosanowska

Warszawa to nie tylko wieżowce, centra handlowe, szum i gwar zatłoczonych ulic. To również miasto posiadające swoją przeszłość geologiczną.

Podczas warsztatów uczniowie będą mieli okazję do bliższego poznania walorów geologicznych stolicy. Nauczą się wykazywać zależności między współczesną rzeźbą terenu a procesami geologicznymi, które doprowadziły do jej powstania. Uczniowie zostaną zaznajomieni z pojęciem „georóżnorodność” w kontekście ochrony przyrody nieożywionej oraz wykorzystania wartości środowiska abiotycznego dla celów turystycznych. Uczestnicy warsztatów dowiedzą się, jakie surowce skalne zostały zastosowane w architekturze, rzeźbie i budownictwie użytkowym Warszawy oraz jakie właściwości zadecydowały o ich wyborze. Poznają mniej znane dotychczas, aczkolwiek interesujące oblicze Warszawy, którego odkrywanie umożliwia uprawianie tzw. „geoturystyki miejskiej”. Informacje zdobyte podczas warsztatów rozwiną ciekawość świata poprzez zainteresowanie najbliższym otoczeniem, jak i wzmocnią poczucie odpowiedzialności za przyrodę nieożywioną własnego regionu.

Celem warsztatów jest:

  • rozwijanie umiejętności czytania, analizy, interpretacji map tematycznych na przykładzie Warszawy (mapa geologiczna, mapa hydrogeologiczna, mapa turystyczna);
  • identyfikacja obiektów znajdujących się w najbliższym otoczeniu ucznia, określenie ich wzajemnego położenia;
  • zapoznanie uczniów z występującymi w obrębie miasta składnikami krajobrazu m.in. „skarpa warszawska";
  • rozpoznawanie i nazywanie osadów typowych dla miejsca zamieszkania: piasek, glina lodowcowa i innych charakterystycznych dla okolicy;
  • podawanie przykładów wykorzystania skał (skały osadowe, magmowe i metamorficzne) w architekturze i budownictwie Warszawy;
  • nabycie umiejętności rozpoznawania wybranych surowców skalnych;
  • opisywanie najważniejszych wydarzeń z historii geologicznej Warszawy i okolic, wykazywanie zależności pomiędzy współczesną rzeźbą stolicy a wybranymi wydarzeniami geologicznymi (zlodowacenia);
  • posługiwanie się ze zrozumieniem pojęciami „wietrzenie” i „erozja”, przedstawianie rzeźbotwórczej roli wód płynących, wiatru, lądolodów;
  • wyjaśnienie związku budowy geologicznej z występowaniem poziomów wodonośnych (poziom oligoceński, poziomy czwartorzędowe) i źródeł;
  • wskazywanie na mapie Warszawy form ochrony przyrody nieożywionej - rezerwatów („Skarpa Ursynowska”) i pomników przyrody (np. grupa głazów – pomników przy ul. Puławskiej, na Skwerze Małkowskich);
  • zainteresowanie uczniów tematyką ochrony przyrody nieożywionej i geoturystyką;
  • uzupełnienie informacji zdobytych przez uczniów w czasie lekcji przyrody lub geografii.

Podczas warsztatów uczniowie obejrzą prezentację multimedialną opatrzoną rycinami i fotografiami. Prezentacja dotyczy głównie aspektów przyrodniczych Warszawy - skarpy warszawskiej jako dominującego składnika krajobrazu, geomorfologii miasta (tarasy, Wysoczyzna Warszawska), budowy geologicznej (osady starsze od plejstocenu, osady plejstoceńskie i holoceńskie) oraz hydrogeologii miasta (poziomy wodonośne, źródła). Wykład poświęcony jest również tematyce ochrony przyrody nieożywionej oraz zagadnieniom zastosowania surowców skalnych w budownictwie stolicy.

Na drugą część warsztatów zaplanowana jest praca uczniów z mapami tematycznymi m.in. poprzez identyfikację składników krajobrazu naturalnego i form antropogenicznych, określenie wzajemnego położenia obiektów, interpretację mapy geologicznej i hydrogeologicznej w oparciu o objaśnienia znajdujące się w legendzie. Uczestnicy warsztatów będą mieli również okazję zobaczyć z bliska i dotknąć osady budujące podłoże Warszawy oraz nauczą się rozpoznawać skały wykorzystane do budowy zabytków i obiektów użyteczności publicznej stolicy.

Podczas zajęć zostaną wykorzystane następujące środki dydaktyczne: mapa turystyczna Warszawy, arkusze mapy geologicznej i mapy hydrogeologicznej Warszawy w skali 1: 50 000 (Arkusze Szczegółowej mapy geologicznej Polski – Warszawa Zachód 523, Warszawa Wschód 524), skały/płytki skalne m.in. wapień bolechowicki, wapień pińczowski, granit karkonoski, granit strzegomski, piaskowiec kunowski, piaskowiec szydłowiecki, marmury, andezyt pieniński, zlepieniec zygmuntowski

Warsztaty skierowane są do uczniów szkoły podstawowej (klasy IV – VI) i uczniów gimnazjów (klasy I – III). Grupa może liczyć maksymalnie 30 osób. Warsztaty trwają do 1h.