Trudno znaleźć na świec ie skrawek lądu, na którym, choć w niewielkim zakresie, nie działaliby pols cy geolodzy. Od dalekiej Północy, po lądy Antarktyki, od Wysp Komandorskich po szczyty Andów odnaleźć można ślady ich podstawowych badań geologicznych , prac kartograficznych, inżynierskich, poszukiwawczych, a także działań sz koleniowych i edukacyjnych. W wielu z tych miejsc zachowały się nazwy geogr aficzne nadane na cześć odkryć i innych dokonań poczynionych przez Polaków.
Pobudki, którymi kierowali się pionierzy polskiej geologii, aby bada ć dalekie lądy, były różne. Paweł Edmund Strzelecki od dziecka marzył o pod różowaniu. Do wyruszenia jednak w 9-letnią podróż dookoła kuli ziemskiej pr zyczynił się ponoć również nieszczęśliwy finał wielkiej miłości.
Isto tny wkład w badania geologiczne odległej Syberii mieli zesłańcy po powstani ach niepodległościowych – m.in. Aleksander P. Czekanowski i Jan Czerski. Wi elu naukowców uciekło z objętej zaborami Polski w obawie przed represjami c arskimi. Tą, wiodącą przez Paryż, drogą do Chile dostał się Ignacy Domejko.
W miarę rozwoju ośrodków naukowych pogłębiana były również współprac a między naukowcami, co zaowocowało szeregiem działań badawczych w azjatyck iej części Rosji, m.in. wyprawą na Nową Ziemię i pracami badawczymi Józefa M. Morozewicza na Uralu, poszukiwaniem surowców w rejonie Krymu i Kaukazu p rzez Stefana Czarnockiego czy poszukiwaniami surowców mineralnych w rejonie Irkucka i badaniami pod budowę kolei transsyberyjskiej przez Karola Bohdan owicza.
Gerard Gierliński przygotowujący stanowisko z tropami dinozaura do wykonania odle wu. Fot. Arch. G. Gierliński
Nowe możliw ości otworzyły się dla geologów polskich po II Wojnie Światowej. Współpraca między rządami państw demokracji ludowej, a zwłaszcza programy wspierania krajów gorzej rozwiniętych zaowocowały licznymi ekspedycjami badawczymi i k ontraktami realizowanymi na różnych kontynentach, często w bardzo egzotyczn ych miejscach. Wyjazdy odbywały się dzięki umowom między akademiami nauk, u czelniami, lecz także na zasadzie kontraktów za pośrednictwem państwowych p rzedsiębiorstw, takich jak Polimex Cekop, Geofizyka Toruń itp. Realizowane były też kontrakty ONZ-owskie.
Po wstąpieniu Polski do Unii Europejsk iej polscy geolodzy podejmują liczne działania hydrogeologiczne i prace inż ynierskie oraz związane z rozpoznaniem surowcowym regionów Afryki. Realizow any przez Polskę program PanAfGeo polega na współdziałaniu pomiędzy europej skimi i afrykańskimi służbami geologicznymi.
Wystawa prezentuje szero ki zakres prac geologicznych realizowanych przez polskich geologów na różny ch kontynentach, często w miejscach egzotycznych, o specyficznych warunkach klimatycznych i o związanych z tym uciążliwościach pracy. Przedstawia nie tylko merytoryczny zakres działań, lecz również charakter pracy, warunki by towania, trudności i radości, jakich doświadczają polscy geolodzy w najdals zych zakątkach świata – słowem – ich dzień powszedni.
Uczestnicy 46 Polskiej Wyprawy Anta rktycznej organizowanej przez Instytut Biochemii i Biofizyki PAN prze d bazą terenową Lions Rump (styczeń 2022 r.). W tle Wzgórza Sukiennice (naz wa nadana przez prof. Birkenmajera). Fot. J. Nawrocki
