Serdecznie zapraszamy na otwarcie wystawy pt.: „Jeden ze światów. Wrażliwe kamienie i nieoczekiwane homologie”, które odbędzie się 29 października 2026 r. (czwartek) o godz. 18.30 w Muzeum Geologicznym PIG-PIB.

Autorką wystawy jest dr Matylda Tracewska z Wydziału Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Na ekspozycji będą prezentowane prace powstałe w ramach rezydencji artystycznej zrealizowanej w  Narodowym Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu. Wystawa goszcząca w Muzeum Geologicznym jest trzecią odsłoną projektu.

Serdecznie zapraszamy!

 

 

O projekcie

Muséum national d’Histoire naturelle (MnHn) jest jedną z najstarszych i największych placówek muzealno-badawczych na świecie. Założone w 1793 roku jako kontynuacja Królewskiego Ogrodu Roślin Leczniczych, Muséum zatrudnia obecnie około 2500 pracowników, w tym 600 badaczy, jako struktura partnerska Uniwersytetu na Sorbonie. Zbiór skał i minerałów Departamentu Geologicznego należy do wyjątkowo imponujących i zawiera okazy sprowadzane do Francji od XIX w. ze wszystkich krajów i kontynentów. Rezydencja Matyldy Tracewskiej jest pierwszą tego typu inicjatywą zorganizowaną przez Muséum, które pragnie w ten sposób otworzyć się na działania artystyczne i za pomocą interdyscyplinarnych projektów na styku nauki i sztuki realizować swoje zadania statutowe.

Pomysł rezydencji artystycznej w Muséum national d’Histoire naturelle w Paryżu narodził się we współpracy z paryskim stowarzyszeniem kulturalnym MuPa (Museion Paris), które koordynowało projekt, oraz Eleonorą Savorelli - niezależną kuratorką z Mediolanu, przewodniczącą stowarzyszenia kulturalnego Marte z siedzibą w Rawennie. Włoska kuratorka współpracowała z artystką przez cały proces twórczy i sprawowała opiekę nad wystawami prezentującymi rezultaty rezydencji. Pierwsza z nich miała miejsce w 2025 roku w Rawennie we Włoszech, w ramach IX Biennale Mozaiki Współczesnej, druga zaś odbyła się w marcu tego roku w Instytucie Biblioteki Polskiej w Paryżu, na wyspie Île Saint-Louis, w samym sercu Paryża, w pobliżu katedry Notre-Dame. Trzecią, warszawską odsłonę wystawy mamy ogromną przyjemność zaprezentować na terenie Muzeum Geologicznego PIG-PIB.

MuPa to paryskie stowarzyszenie, którego celem jest przybliżanie szerokiej publiczności twórczości współczesnych artystów eksperymentujących z techniką mozaiki oraz realizacjami interdyscyplinarnymi. Angażuje się również we wspieranie artystów na wszystkich etapach ich pracy badawczej i realizacji projektów.

Matylda Tracewska, autorka prac, od dawna pracuje z materią mineralną, a od kilku lat zajmuje się też malarstwem na kamieniach obrazowych. Wśród inspiracji artystki znajdują się kamienie marzeń (pierres de rêves), pietra paesina, kamienie z Toskanii o naturalnych wzorach przypominających pejzaż - oraz eseje Rogera Caillois.  Francuski socjolog i akademik przez całe życie kolekcjonował kamienie i pisał o nich, a swoje zbiory zapisał właśnie paryskiemu Muséum, gdzie obecnie są przechowywane. Po wstępnej wizycie studyjnej wiosną 2025 roku, Matylda Tracewska odbyła miesięczną rezydencję w Paryżu we wrześniu 2025 roku, korzystając z zaplecza Instytutu Mineralogii, Fizyki Materiałów i Kosmochemii (IMPMC) oraz MnHn. W tym czasie artystka miała możliwość obcowania z  nieprzebranymi zbiorami geologicznymi Muséum, z minerałami, które często nie widziały światła dziennego od XIX wieku, ponieważ proces ich cyfrowej inwentaryzacji wciąż nie został zakończony. Dialog z paryskimi badaczami oscylował wokół tematów dotyczących powstania Ziemi i pojawienia się na niej życia. Projekt zrealizowany na terenie muzeum dotyczy stromatolitów, jednych z najstarszych formacji skalnych powstałych dzięki nagromadzeniu się osadów biogenicznych. Punktem wyjścia dla poszukiwań artystycznych była informacja o stromatolitach jako świadectwach narodzin życia na ziemi, strukturach geologicznych w symboliczny sposób łączących w sobie materię nieożywioną i życie.

Tematem prac prezentowanych na wystawie jest kosmogonia. Z pomocą naukowców MnHn udało się ustalić wiek i proweniencję każdego okazu. Kluczowe znaczenie miało wsparcie Pierre’a Sans-Jofre’a - dyrektora i opiekuna naukowego działu mineralogii i geologii, oraz Sylvaina Bernarda - badacza z Instytutu Mineralogii, Fizyki Materiałów i Kosmochemii (IMPMC). Następnie, w rezultacie kwerendy etnograficznej, każdy stromatolit udostępniony przez Muséum zestawiony został z tradycją lokalnych społeczności o początkach świata, stając się jednocześnie głównym bohaterem, budulcem i tłem dla historii mitologicznych. Historie te zasugerowane zostały bezpośrednio na kamieniach za pomocą minimalistycznych interwencji malarskich i mozaikowych. W procesie artystycznym to, co możliwe do zbadania, racjonalne i naukowe, połączyło się z tym, co intuicyjne, przeczute i trudne do uchwycenia.

 Matylda Tracewska, artystka

„Praca z materią mineralną od wielu lat stanowi nieodłączny element mojej praktyki artystycznej. Rezydencja w MnHn otworzyła mnie jednak na nowe kierunki poszukiwań i skłoniła do zmodyfikowania procesu twórczego. Dotychczas, szczególnie gdy malowałam na kamieniu, pracowałam intuicyjnie: obrazy pojawiały się na podłożu niejako same, jakby były przez nie zasugerowane.

W przypadku stromatolitów takie podejście do materii okazało się niewystarczające. Musiałam bowiem uwzględnić nie tylko to, co widoczne na powierzchni kamienia, jego warstwę wizualną, lecz także to, co pozostaje w nim ukryte - informacje, które potrafią odczytać naukowcy. Dane zupełnie nieistotne w przypadku moich poprzednich prac, takie jak wiek, pochodzenie, skład chemiczny, właściwości czy sposób powstawania poszczególnych formacji skalnych, stały się kluczowe dla stworzenia spójnej narracji plastycznej.

Cykl „Jeden ze światów…” rozwinął się zatem jako odpowiedź na informacje zawarte zarówno na powierzchni kamienia, jak i w jego wnętrzu.

Pomysły na poszczególne prace poprzedziły poszukiwania etnograficzne. W warstwie malarskiej nie mamy więc do czynienia z anonimowymi przedstawieniami, lecz z konkretnymi postaciami i opowieściami mitologicznymi. Tworząc je, starałam się jednak unikać dosłowności. Choć każdy obraz opowiada określoną historię związaną z konkretną grupą etniczną, zależało mi na tym, aby przede wszystkim wyrażał uniwersalną prawdę o człowieku, podobnie jak wyraża je sam kamień, który - tak to odczuwam - metaforycznie zawiera w sobie cały wszechświat.

W przypadku mozaiki łatwiej było mi zrealizować ten zamiar. Tessery kamienne i szklane organicznie wpisały się w strukturę stromatolitów, uzupełniając je, a tym samym umożliwiając im dalszy rozwój. Dzięki temu stromatolity, te niezwykłe, „żywe” kamienie, mogły stać się jednocześnie materiałem, bohaterami i narratorami opowieści o narodzinach życia na Ziemi.”

Eleonora Savorelli, kuratorka rezydencji

„Badania prowadzone przez Matyldę Tracewską podczas rezydencji w dziale geologii  Narodowego Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu sytuują się na styku sztuk wizualnych, nauk przyrodniczych, etnologii i filozofii.

Punktem wyjścia dla tej pracy jest decyzja o wykorzystaniu do celów artystycznych kamieni będących świadectwem narodzin życia na Ziemi - swoistego punktu styku materii nieożywionej i organizmów żywych. Są nimi stromatolity. Termin „stromatolit” pochodzi od greckich słów „stroma”, oznaczającego posłanie lub warstwę, oraz „lithos”, czyli skała.

Podstawę badań stanowią stromatolity oraz żelaziste formacje wstęgowe (ang. banded iron formation, BIF), których wiek sięga nawet 3,2 miliarda lat.

Wybrane skały, będące świadkami ewolucji Ziemi, stają się terenem poszukiwań artystycznych i naukowych. Inspirują do refleksji nad mitami o stworzeniu świata i człowieka — kosmogoniami i antropogoniami — związanymi z regionami geograficznymi, z których pochodzą. Pejzaże natury, umysłu i marzeń ożywają, a artystka prowadzi swoje rozważania z poszanowaniem wewnętrznych właściwości kamieni. Mozaika i malarstwo stapiają się z formacjami skalnymi, dając początek dziełom opowiadającym liczne historie i przedstawiającym wiele światów.

W marmurze z Cotham, wybranym jako dzieło reprezentujące projekt i datowanym na 2,5 miliarda lat, Yavanna i Nienna stapiają się z amarantowymi kwiatami kosmosu. Zgodnie z opisem zawartym w „Silmarillionie” Tolkiena zostały przedstawione w chwili, gdy dają życie „jednemu ze światów.”

Pierre Sans-Jofre, wykładowca akademicki i kierownik Zbiorów Geologii Ogólnej MnHn

„Okazy powierzone Matyldzie łączy wspólna cecha: są to skały, które świadczą o obecności pierwotnych form życia, a zarazem zawierają cenne informacje na temat dawnych środowisk, niekiedy liczących ponad 2 miliardy lat.

Dzięki precyzji swojej pracy i artystycznemu spojrzeniu Matylda potrafiła kształtować i przekształcać te skały w taki sposób, aby odsłonić szczegóły lub warstwy osadowe, które w innych okolicznościach mogłyby pozostać niezauważone.

Szczególnie oryginalny jest związek, jaki artystka tworzy między skałą, krajem jej pochodzenia a mitami dotyczącymi początków życia i ludzkości. Takie podejście pozwala oddziaływać na odbiorców na wielu płaszczyznach: kulturowej, artystycznej i naukowej.

Przyjrzyjmy się okazowi pochodzącemu z Anglii, na którym przedstawiono dwie siedzące kobiety spokojnie ze sobą rozmawiające. Zostały umieszczone na warstwie osadowej świadczącej o masowym wymieraniu organizmów sprzed 200 milionów lat - wymieraniu na granicy triasu i jury. Kryzys ten doprowadził do masowego wymierania, w wyniku którego zniknęło ponad 20% gatunków morskich.

Kontrast między dwiema kobietami, które rozmawiają o świecie lub próbują wymyślić go na nowo, a brutalną rzeczywistością masowego wymierania przypomina nam o kruchości świata biologicznego. Podkreśla również znaczenie wspólnych wysiłków i spokojnego dialogu dla osiągnięcia trwałej harmonii między ludzkością a jej środowiskiem.

Poprzez swoją twórczość Matylda zaprasza nas zatem do refleksji nad naszym miejscem w historii Ziemi oraz nad koniecznością zachowania kruchej równowagi życia.”

O artystce

Matylda Tracewska (1978)

Absolwentka Wydziału Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Zafascynowana mozaiką, kontynuowała studia na Wydziale Mozaiki Accademia di Belle Arti w Rawennie. Za wystawę dyplomową we Włoszech otrzymała nagrodę specjalną czasopisma Solo Mosaico w postaci rezydencji artystycznej w Sankt Petersburgu. Po jej zakończeniu, wyjechała do Omanu, gdzie wykonywała wielkoformatowe realizacje z serii Drzewo Życia dla meczetu Al-Ameen w Muskacie. Od 2017 roku pracuje na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, początkowo w Pracowni Technologii i Technik Malarstwa Ściennego na Wydziale Malarstwa, obecnie w Pracowni Rysunku dla I roku. W 2025 roku obroniła doktorat. Związana ze środowiskiem artystycznym Rawenny, brała udział w wielu międzynarodowych wystawach, we Włoszech, Francji, Japonii, Rosji, Wielkiej Brytanii, Turcji i innych krajach. Jest laureatką międzynarodowej nagrody GAEM Young Artists and Mosaics. Tworzy mozaiki i malarskie obiekty na podłożach mineralnych, maluje na kamieniach pejzażowych i muszlach. Prowadzi autorskie międzynarodowe warsztaty, na których uczy swojej metody twórczej.

https://www.instagram.com/matyldatracewska/

https://www.instagram.com/eleonora.savorelli/

https://museionparis.com/

katalog online: https://museionparis.com/wp-content/uploads/2026/10/Catalogue-en.pdf