Sole potasowo-magnezowe to skały osadowe powstające w wyniku ewaporacji, czyli odparowywania wód bogatych w substancje mineralne. Ponieważ są to jedne z najłatwiej rozpuszczalnych związków w solance, krystalizują dopiero w końcowej fazie pełnego cyklu solnego.

Podobnie jak pokłady soli kamiennej, złoża soli potasowo-magnezowych tworzyły się w suchym i gorącym klimacie, w warunkach intensywnego parowania płytkich mórz, lagun lub jezior. Minerały wytrącają się z solanki zawsze w określonej, stałej kolejności, zależnej od stężenia rozpuszczonych w niej związków chemicznych. Do minerałów wchodzących w skład soli potasowo-magnezowych zalicza się sylwin, karnalit, polihalit, kizeryt, kainit, biszofit^[1,2].

Sylwin (KCl)

Jest zwykle bezbarwny lub biały, ale w zależności od domieszek może być pomarańczowy, różowy a nawet czerwony. Często współwystępuje z halitem, ale te dwa minerały ciężko jest odróżnić na pierwszy rzut oka. Najłatwiejszą metodą jest spróbowanie kryształu, ponieważ posiada charakterystyczny gorzko-słony smak, wyraźnie różniący się od smaku czystej soli kamiennej. W porównaniu do innego minerału soli potasowo-magnezowych – karnalitu, jest bardziej odporny na wilgoć i twardszy, ale wciąż ulega rozpuszczaniu na tyle szybko, że praktycznie nie występuje na powierzchni ziemi^[2].

Karnalit (KMgCl3·6H₂O)

Jego kryształy bywają przezroczyste lub mlecznobiałe, ale często przybierają odcienie żółte, pomarańczowe lub czerwone, zwłaszcza gdy zawierają mikroskopijne domieszki hematytu. Minerał ten jest niezwykle miękki - można go zarysować paznokciem. Ma charakterystyczny “tłusty” połysk na powierzchni. W swojej strukturze zawiera dużo cząsteczek wody w strukturze, przez co jest silnie higroskopijny, co znaczy, że wystawiony na wilgoć zaczyna szybko się rozpływać, dlatego w naturze jest spotykany w głębokich partiach złóż^[2].

Polihalit (K₂Ca₂Mg(SO₄)₄·2H₂O)

Jest to minerał o złożonej budowie – zawiera aż trzy metale: potas, wapń i magnez. Jego kryształy są zwykle różowe, pomarańczowe lub czerwone, rzadziej białe. W przeciwieństwie do karnalitu, nie zawiera w ogóle chloru, a jedynie siarczany – dzięki czemu jest znacznie bardziej odporny na rozpuszczanie i bardziej stabilny w warunkach powierzchniowych. Dodatkowo, jest twardszy niż większość soli potasowo-magnezowych^[2].

Kizeryt (MgSO₄·H₂O)

Jego kryształy są zwykle białe, szare lub lekko żółte, a w formie skupień mogą przybierać włóknistą lub igiełkową postać. W przeciwieństwie do sylwinu czy karnalitu, kizeryt nie zawiera potasu, a jedynie magnez i siarkę, dzięki czemu jest bardziej odporny na rozpuszczanie w wodzie. Kizeryt jest pierwowzorem siarczanu magnezu stosowanego w medycynie i kosmetyce (tzw. sól Epsom), choć w praktyce większość soli Epsom jest produkowana syntetycznie^[2].

Kainit (KMg(SO₄)Cl·3H₂O)

Kainit to wyjątkowy minerał, rzadko występujący na Ziemi. Chemicznie jest to sól podwójna, zawierająca kationy magnezu i potasu oraz aniony chlorkowe i siarczanowe. Powstaje, gdy w silnie stężonej solance zaczynają krystalizować bardziej złożone związki zawierające w strukturze nie tylko potas i magnez, ale też siarkę. Jego wygląd jest różnorodny, od bezbarwnego, poprzez żółtawy i zielonkawy, aż po różowy, czerwony czy brązowy. Kainit jest miękki, przeźroczysty i ma szklisty połysk. Jest też bardziej odporny na wilgoć niż karnalit^[2].

Biszofit (MgCl₂·6H₂O)

Jego kryształy są zwykle bezbarwne lub białe, czasem lekko żółtawe lub różowe. Jest znacznie rzadziej spotykany niż inne sole potasowo-magnezowe ze względu na bardzo dobrą rozpuszczalność, wyższą niż część pozostałych minerałów soli potasowo-magnezowych . Preparaty z biszofitem są oferowane jako pomocne w stanach zapalnych i bolesności mięśni, stawów itp.

Zainteresowanie solami potasowo-magnezowymi wzrosło dopiero w połowie XIX wieku, kiedy odkryto ich znaczenie w nawożeniu upraw i rozpoczęto masową produkcję nawozów mineralnych^[1].

Choć zawartość sodu i potasu w skorupie ziemskiej jest podobna, sole potasowo-magnezowe występują znacznie rzadziej niż sól kamienna. To dlatego, że krystalizują dopiero na końcu procesu ewaporacji, a do całkowitego wyparowania mórz dochodziło w historii Ziemi stosunkowo rzadko. Dodatkowo jako jedne z najbardziej rozpuszczalnych, łatwo ulegają erozji i rozmyciu, przez co trwałe złoża zachowały się tylko w określonych warunkach geologicznych^[2].

Zobacz także

Literatura

[1] “Sole potasowo-magnezowe", Państwowa Służba Geologiczna o surowcach mineralnych Polski

[2] https://www.mindat.org/