Na terenie Polski sól kamienna powstawała w trzech różnych okresach geologicznych – w permie (cechsztynie), w triasie oraz w neogenie (miocenie). Każdy z tych okresów cechował się innymi warunkami środowiskowymi i tektonicznymi, co wpłynęło na sposób tworzenia się pokładów. W późniejszym czasie utwory solne ulegały deformacjom, co nadało im współczesną, niekiedy złożoną i zróżnicowaną architekturę wewnętrzną.

Zasięg występowania soli kamiennej w Polsce.

Formacja cechsztyńska powstała w późnym permie, ok. 258-250 mln lat temu, w rozległym północno-europejskim basenie cechsztyńskim, który rozciągał się od Morza Północnego, przez Wielką Brytanię, Holandię, Danię, Niemcy, Polskę aż po Litwę i Łotwę. Procesy ewaporacyjne trwały na obszarze naszego kraju przez 5-7 mln lat, po czym morze uległo zanikowi. Powstałe wtedy utwory serii solnej zajmują obecnie ok. 2/3 powierzchni Polski. Tworzą ją naprzemianległe osady ilaste i ilasto-solne, węglanowe, siarczanowe, sole kamienne oraz potasowo-magnezowe. Szacuje się, że pierwotna miąższość serii solnej w środkowej części Polski mogła osiągać nawet 1,5-2 km^[1].

W Polsce możemy wyróżnić dwa typy złóż cechsztyńskich: pokładowe występujące w południowo-zachodniej części kraju na obszarze monokliny przedsudeckiej i na północy na tzw. wyniesieniu Łeby oraz wysadowe zajmujące centralną część Polski w pasie od Szczecina po okolice Łodzi. Głębokość zalegania formacji cechsztyńskiej na monoklinie przedsudeckiej i wyniesieniu Łeby waha się od 0,5 do 1 km, natomiast w centralnej części sięga nawet 5-8 km^[2]. Lokalnym wyjątkiem są tu wysady solne, które wynoszą sól ku powierzchni, obniżając głębokość jej występowania do poniżej 1 km.

Ze względu na rozprzestrzenienie sole cechsztyńskie są głównym źródłem pozyskiwania surowca dla potrzeb krajowej gospodarki oraz na eksport.

Formacja triasowa, powstała ok. 240-200 mln lat temu, została stwierdzona w otworach wiertniczych na obszarze centralnej i południowo–zachodniej części Polski (rejony pomiędzy Gorzowem Wielkopolskim i Zieloną Górą oraz Poznaniem i Łodzią). Sole te występują na dużych głębokościach, poniżej 1 100 m, a ich miąższość nie przekracza 25 m, przez co nigdy nie cieszyły się zainteresowaniem wykorzystania gospodarczego^[3].

Formacja mioceńska powstała w neogenie ok. 13,6 mln lat temu w basenie zapadliska przedkarpackiego. Sedymentacja odbywała się na przestrzeni ok. 20 tys. lat. Ewaporaty występują w postaci węglanów, siarczanów i chlorków (sole kamienne) w otoczeniu znacznych miąższości osadów klastycznych. Kształt złóż mioceńskich o charakterze fałdowym i fałdowo-pokładowym zawdzięczamy przede wszystkim ruchom górotwórczym napierających z południa Karpat. Obecnie utwory ewaporatowe rozciągają się łagodnym łukiem od Cieszyna po okolice Tarnowa, a następnie zwężonym pasem ku wschodniej granicy. Największa koncentracja soli występuje w równoleżnikowym pasie tektonicznego nasunięcia oraz zazębiania się utworów fliszu karpackiego i miocenu. Głębokość zalegania złóż solnych jest zmienna. Zwykle występują dwie serie solne: autochtoniczne – pokłady, które pozostały w miejscu powstania oraz allochtoniczne – nasunięte na te pierwsze w wyniku napierających Karpat. Złoża mioceńskie eksploatowane były m.in. w słynnych kopalniach soli w Bochni i Wieliczce^[2].

Zobacz także

Literatura

[1] Krzywiec, P., 2012. Mesozoic and Cenozoic evolution of salt structures within the Polish basin: An overview. Geological Society, London, Special Publications 363, 381–394

[2] Cyran, K., Garlicki, A., 2008. Złoża soli w Polsce i możliwości ich wykorzystania. Geosfera.

[3] Krzywiec, P., Peryt, T.M., Kiersnowski, H., Pomianowski, P., Czapowski, G., Kwolek, K., 2017. Permo-Triassic Evaporites of the Polish Basin and Their Bearing on the Tectonic Evolution and Hydrocarbon System, an Overview. Permo-Triassic Salt Provinces of Europe, North Africa and the Atlantic Margins. Elsevier, 243–261.