Polska należy do stosunkowo nielicznej grupy państw wykorzystujących kawerny solne do magazynowania substancji. Obecnie w naszym kraju funkcjonują trzy tego typu obiekty: Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu „Mogilno”, Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu „Kosakowo” oraz Podziemny Magazyn Ropy i Paliw „Góra”. W kraju działa łącznie 36 kawern magazynowych.

Magazyny kawernowe stanowią wyspecjalizowane instalacje podziemne, obejmujące zespoły kawern, oraz infrastrukturę naziemną, zapewniającą ich eksploatację. W Polsce funkcjonują obecnie trzy tego typu obiekty zlokalizowane w obrębie soli cechsztyńskich (permskich), wykorzystujące łącznie 36 kawern solnych do magazynowania gazu ziemnego, ropy naftowej oraz paliw.

Na tle europejskim Polska zajmuje czwarte miejsce pod względem liczby kawern magazynowych po Niemczech (ponad 400), Wielkiej Brytanii (ponad 200) oraz Francji (ponad 70). W skali globalnej zdecydowanym liderem pozostają Stany Zjednoczone, gdzie eksploatowanych jest ponad 2000 kawern^[1].

Lokalizacja istniejących i planowanych kawernowych magazynów gazu oraz paliw w Polsce na tle współczesnego zasięgu złóż soli (opracowanie własne)

Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu „Mogilno” (KPMG Mogilno)

Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu „Mogilno” jest pierwszym magazynem kawernowym uruchomionym na terenie Polski. Prace projektowe rozpoczęto w 1986 r., natomiast oddanie do eksploatacji nastąpiło w 1997 r., co wynikało z konieczności przeprowadzenia prac badawczo-rozwojowych związanych z wdrożeniem technologii do tej pory niestosowanej w kraju^[2]. Obiekt zlokalizowany jest w centralnej Polsce, w województwie kujawsko-pomorskim w rejonie Mogilna, a jego infrastruktura naziemna znajduje się kilka kilometrów od miasta. Aktualnie magazyn obejmuje 14 kawern, położonych na głębokościach od 600 do 1800 m^[3,4] i służy do przechowywania gazu ziemnego wysokometanowego. Łączna pojemność czynna kawern wynosi 580,92 mln m^3[5].Od 2024 r. właścicielem magazynu jest Operator Gazociągów Przesyłowych GAZ-SYSTEM S.A., natomiast operatorem systemu magazynowania pozostaje Gas Storage Poland Sp. z o.o.

Kawerny zlokalizowane są w obrębie wysadu solnego Mogilno, jednego z nielicznych w Polsce wysadów przebijających pełny profil mezozoiku. Struktura ta osiąga ponad 5 km wysokości, około 5 km długości oraz 370–900 m szerokości w części szczytowej, wykazując wydłużoną geometrię zbliżoną do wału solnego. Wysad rozwinięty jest w obrębie większej antykliny solnej o wymiarach ok. 25 x 4 km. Serię solną w zagospodarowanej części struktury budują ewaporaty cyklotemów cechsztyńskich PZ2, PZ3 i PZ4^[3,4].

Lokalizacja komór w obrębie złoża wysadu Mogilno (opracowanie własne)

Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu „Kosakowo” (KPMG Kosakowo)

Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu „Kosakowo” jest drugim w Polsce magazynem kawernowym przeznaczonym do magazynowania gazu ziemnego wysokometanowego. Obiekt zlokalizowany jest w północnej Polsce, w rejonie Zatoki Puckiej, na terenie gminy Kosakowo. Funkcjonuje od 2014 r. i dysponuje pojemnością czynną 296,8 mln m³, którą tworzy 10 kawern magazynowych. Od 2024 r. właścicielem magazynu jest Operator Gazociągów Przesyłowych GAZ-SYSTEM S.A., natomiast operatorem systemu magazynowania pozostaje Gas Storage Poland Sp. z o.o.

Kawerny zostały wyługowane w pokładowym złożu soli kamiennej Mechelinki, zalegającym na głębokości około 1000 m. Miąższość pokładu w rejonie Kosakowa wynosi 170–200 m, co stanowi relatywnie wysoką wartość w obrębie wyniesienia Łeby, w którego granicach znajduje się złoże. Sole należą do najstarszego cyklotemu cechsztynu (PZ1), przy braku młodszych ogniw solnych w tym obszarze. Złoże charakteryzuje się prostą budową geologiczną oraz niskim stopniem zaangażowania tektonicznego, co sprzyja stabilności i bezpiecznej eksploatacji kawern^[5].

Lokalizacja komór w obrębie złoża soli kamiennej Mechelinki (opracowanie własne)

Podziemny Magazyn Ropy i Paliw „Góra” (PMRiP Góra)

Podziemny Magazyn Ropy i Paliw „Góra” jest jedynym w Polsce podziemnym magazynem do składowania zapasów interwencyjnych ropy naftowej i paliwa. Magazyn uruchomiony w 2002 r. wykorzystuje 12 kawern powstałych pierwotnie jako komory eksploatacyjne soli kamiennej w obrębie wysadu solnego Góra. Magazyn służy do przechowywania ropy naftowej, oleju napędowego i oleju opałowego, a jego łączna pojemność wynosi około 6 mln m³. Kawerny zlokalizowane są na głębokościach 1400–2200 m^[4,6]. Obiekt należy do spółki Inowrocławskie Kopalnie Soli „Solino” (Grupa Orlen) i zlokalizowany jest w województwie kujawsko-pomorskim, w miejscowości Góra, około 5 km od Inowrocławia.

Wysad solny Góra jest prawie pionową strukturą (z jedną ścianą nieco mniej stromą), o wysokości ok. 6 km i średnicy ok. 800 m w przekroju poziomym. Otoczony jest utworami jurajskimi, natomiast jego wnętrze budują niemal pionowo zalegające ewaporaty cechsztyńskie, reprezentowane przez gipsy, anhydryty, sole kamienne oraz sole potasowo-magnezowe^[3]. Seria solna reprezentowana jest przez sole trzech cyklotemów: PZ2 – zajmujące środkową i południową część wysadu oraz PZ3 i PZ4, występujące w północnej części wysadu^[6].

Lokalizacja komór w obrębie wysadu Góra (opracowanie własne)

Planowany magazyn gazu „Damasławek”

Projekt magazynu kawernowego „Damasławek” znajduje się na etapie rozpoznania i prac koncepcyjnych. W 2013 roku spółka GAZ-SYSTEM S.A. otrzymała koncesję na rozpoznanie złoża soli kamiennej w wysadzie solnym Damasławek, zlokalizowanym na obszarze województwa kujawsko-pomorskiego (gminy Janowiec Wielkopolski i Żnin). Dotychczasowe prace obejmowały zarówno analizy geologiczne i środowiskowe, jak i opracowanie koncepcji funkcjonalno-przestrzennych oraz infrastruktury towarzyszącej, w tym systemów rurociągów wodnych i solankowych. W projekt zaangażowane były krajowe instytuty naukowe oraz ośrodki badawcze.

Założenia inwestycyjne przewidują budowę 36 komór magazynowych gazu ziemnego oraz jednej kawerny przeznaczonej do magazynowania wodoru, o łącznej pojemności około 1,5 mld m³, wraz z infrastrukturą przesyłową obejmującą ok. 30 km gazociągów i 150 km rurociągów technologicznych. Planowana głębokość posadowienia kawern wynosi około 800 m^[5].

Wysad solny Damasławek został rozpoznany w latach 50. XX w., a jego dokumentacja geologiczna powstała w latach 80. Struktura ma w przekroju pionowym kształt maczugowaty i jest wyniesiona na około 6 km ponad poziom pokładu macierzystego, natomiast w rzucie poziomym przyjmuje formę elipsoidalną o wymiarach ok. 4 × 6 km^[5]. Otoczona jest utworami mezozoicznymi (trias, jura, kreda), a w nadkładzie występują osady kredy oraz paleogenu i neogenu. W budowie wewnętrznej obecne są ewaporaty wszystkich czterech cyklotemów cechsztyńskich, przy czym dominującą rolę w centralnej części struktury odgrywają utwory cyklotemu PZ2.

Zobacz także

• Magazyny kawernowe na świecie
• Rola i znaczenie podziemnych magazynów
• Występowanie soli kamiennej w Polsce

Literatura

[1] Cedigaz, 2024. Underground Gas Storage in the World – 2023 Status: CEDIGAZ 2023 status report on Underground Gas Storage (UGS) worldwide highlights significant developments and shifts in the global gas market [online] https://www.cedigaz.org/underground-gas-storage-in-the-world-2023-status

[2] Gąska K., Hoszowski A., Gmiński Z., Kurek A., 2012. Monografia podziemnych magazynów gazu w Polsce. Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Naftowego i Gazowniczego Oddział Warszawa II, Warszawa

[3] Drogowski J., Tadych J., 2006. Budowa geologiczna i zagospodarowanie wysadów solnych “Mogilno I” i “Góra” – stan aktualny i perspektywy. Przegląd Geologiczny Vol. 54(4)

[4] Kuc W., 2016. Złoża soli w Polsce w ujęciu przeglądowym. Studia i Materiały Do Dziejów Żup Solnych w Polsce (31), 151–208

[5] Gas Storage Poland, 2024. GIM Kawerna. [online] https://ipi.gasstoragepoland.pl/pl/menu/transparency-template/?page=uslugi-i-infrastruktura/parametry-techniczne/gim-kawerna/

[6] Czapowski G., Tomassi-Morawiec H., Tadych J., Grzybowski Ł., Sztyrak T., 2009. Wykształcenie i tektonika utworów solnych cechsztynu w wysadzie solnym góra koło Inowrocławia w świetle wyników kompleksowych badań geochemiczno-litologicznych w profilach wybranych otworów wiertniczych. Przegląd Geologiczny 57, 494–503