ZAGROŻENIA GEOLOGICZNE

Tworzymy skuteczny system zarządzania geozagrożeniami, który pozwoli na zmniejszanie ich negatywnych skutków i minimalizowanie strat materialnych.

zagrozenia

Zagrożenia geologiczne stanowią poważny problem w wielu dziedzinach działalności i życia człowieka. Należy tu wymienić:

  • osuwiska,
  • obniżanie i podnoszenie powierzchni terenu wywołane czynnikami naturalnymi oraz antropogenicznymi,
  • erozję,
  • zjawiska krasowe,
  • sufozję,
  • neotektonikę,
  • wstrząsy sejsmiczne różnej genezy,
  • abrazję brzegów morskich,
  • podtopienia.

Zadania państwowej służby geologicznej w zakresie geozagrożeń koncentrują się wokół prac:

  • rozpoznawczych (inwentaryzacyjnych),
  • monitorujących,
  • określających przyczyny, zagrożenia i związane z tym ryzyka.

Państwowa służba geologiczna obejmuje swoim działaniem cały obszar kraju, stając się przy tym wiodącą jednostką w Polsce w dziedzinie redukcji ryzyka związanego z geozagrożeniami. Poprzez swoje działania PSG inicjuje, koordynuje i wykonuje zadania w zakresie geozagrożeń, łącznie z analizami predykcyjnymi i prognostycznymi. Celem nadrzędnym w zakresie zagrożeń geologicznych jest skuteczne stworzenie systemu zarządzania geozagrożeniami, który pozwoli na zmniejszanie ich negatywnych skutków i minimalizowanie strat materialnych.

Największym zadaniem państwowej służby geologicznej w zakresie zagrożeń geologicznych jest System Osłony PrzeciwOsuwiskowej (SOPO). W obecnym III etapie stanowi on nowoczesny system wsparcia i osłony przed ruchami masowymi dla administracji rządowej, samorządowej i dla społeczeństwa. III etap SOPO wykracza poza inwentaryzację osuwisk, chociaż ta, wykonywana w skali 1:10 000 pozostaje podstawowym elementem Systemu. Instrumentalnie monitorowanych jest 61 osuwisk, poważnie zagrażających infrastrukturze i zabudowie, a od 2017 roku planowane jest wdrożenie monitoringu „online” osuwiska w Międzybrodziu Bialskim, zagrażającemu kilkudziesięciu budynkom, a przede wszystkim zaporze w Porąbce. Ważnym zadaniem SOPO jest również stworzenie systemu wczesnego ostrzegania w oparciu o podatność osuwiskową oraz prognozy zdarzeń osuwiskowych, głównie dla obszaru Karpat. Ma to istotne znaczenie w czasie zdarzeń katastrofalnych.

Państwowa służba geologiczna realizuje i planuje zadania związane z innymi zagrożeniami geologicznymi. Wdrażany jest permanentny monitoring sejsmiczny przy użyciu pomiarowych stacji stałych i przenośnych. Prowadzony jest monitoring osiadania i podnoszenia powierzchni terenu wywołanego czynnikami naturalnymi oraz działalnością antropogeniczną, głównie górniczą. Wykorzystywane są do tego nowoczesne technologie pomiarów naziemnych, lotniczych oraz satelitarnych. Precyzyjne informacje o deformacjach powierzchni terenu otrzymywane są przy wykorzystaniu satelitarnej interferometrii radarowej, która umożliwia dokonanie pomiaru z dokładnością 1 mm/rok. PSG dysponuje tego typu pomiarami dla kilkudziesięciu rejonów Polski, a związane są one m.in. z mobilnością wysadów solnych i osiadaniem powierzchni terenu na obszarach podziemnej eksploatacji. Metody te wykorzystywane są przez PSG również do monitoringu osuwisk oraz zjawisk neotektonicznych. Od 2017 roku planowane jest nowe zadanie, którego celem będzie prowadzeniu interferometrycznego i jednolitego monitoringu zmian powierzchni terenu dla obszaru całej Polski, zintegrowanego z badaniami sejsmicznymi.

Zadania państwowej służby geologicznej w dziedzinie geozagrożeń prowadzone są przy użyciu metod i technologii zgodnych ze światowymi trendami. Wykorzystanie naziemnego i lotniczego skaningu laserowego, satelitarnej interferometrii radarowej, badań sejsmicznych, pomiarów wgłębnych, geodezyjnych oraz stosowanie złożonych algorytmów obliczeniowych stało się standardem w pracy PSG. Doświadczenie pracowników w zakresie zagrożeń naturalnych wykorzystywane jest we współpracy m.in. z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa, Biurem Bezpieczeństwa Narodowego, Instytutem Meteorologii i Gospodarki WOdnej, Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad oraz projektach o zasięgu międzynarodowym w kooperacji m.in. z Europejską Agencją Kosmiczną, Norweską Służbą Geologiczną i Chińską Służbą Geologiczną. Opiniowane są dokumenty niezbędne w procesie stabilizacji osuwisk i odbudowy zniszczonej infrastruktury w ramach Wojewódzkich Zespołów Nadzorujących Realizację Projektu Osłona Przeciwosuwiskowa. Doświadczenie znajduje również odzwierciedlenie w uczestnictwie w międzynarodowej organizacji EuroGeoSurveys, gdzie jedna z osób zatrudnionych w PSG pełni funkcję zastępcy przewodniczącego grupy eksperckiej Earth Observation – GeoHazards Expert Group.

Kierunki działań państwowej służby geologicznej w zakresie geozagrożeń

System Osłony Przeciwosuwiskowej

System Osłony Przeciwosuwiskowej (SOPO) jest platformą pozyskiwania i przetwarzania informacji o ruchach masowych oraz wsparcia głównie dla administracji rządowej i samorządowej. Wypracowana w I etapie metodyka stała się standardem podejścia do osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi w Polsce. Po zakończeniu w 2015 roku II etapu, w bazie danych SOPO znalazły się informacje pochodzące ze szczegółowej, geologicznej inwentaryzacji terenowej w skali 1:10 000 dla przeszło 58 000 osuwisk. Mapy osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi (MOTZ) dla 201 gmin karpackich oraz 3 gminy i 14 powiatów pozakarpackich, stanowią podstawę dla rejestrów osuwisk prowadzonych przez Starostów Powiatowych. Standardem jest też metodyka monitoringu osuwisk, wypracowana na 61 obiektach, polegająca na zintegrowanych pomiarach metodami wgłębnymi i powierzchniowymi. W II etapie SOPO rozpoczęto opracowanie metodyki przetwarzania danych laserowych, która będzie wykorzystywana w przyszłych zadaniach inwentaryzacyjnych i aktualizacyjnych.

Informacje o rozmieszczeniu przestrzennym osuwisk zostały statystycznie przetworzone pod kątem ich uwarunkowań geologicznych, efektem czego jest mapa podatności osuwiskowej Polski. Przedstawia ona obszary predysponowane do ruchów masowych, wskazując miejsca ewentualnych osunięć. Wykorzystana ona została do planowania III etapu SOPO, wskazując miejsca do szczegółowego rozpoznania w skali 1:10 000. Etap III SOPO zaplanowano jako zadanie wykonywane przez PSG w latach 2016-2023. W etapie tym zaplanowano 5 kierunków prac dla Systemu:

Mapa osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi.

W III etapie SOPO zakończona zostanie szczegółowa inwentaryzacja osuwisk dla obszaru Karpat. Powstaną również mapy dla najbardziej narażonych na ruchy masowe powiatów pozakarpackich.

Monitoring osuwisk

Zadanie to jest kontynuacją monitoringu prowadzonego w poprzednim etapie. Założony zostanie również monitoring na 7 nowych osuwiskach, które zagrażają infrastrukturze. Nowością będzie wprowadzenie permanentnego monitoringu dla osuwisku w Międzybrodziu Bialskim, tworząc przy tym system wczesnego ostrzegania. Na kilku osuwiskach zainstalowana zostanie infrastruktura do precyzyjnych pomiarów interferometrycznych.

Aktualizacja map, interwencje i szkolenia

W ramach tego zadania prowadzone będą interwencje dla osuwisk nowych lub reaktywowanych i powodujących poważne zagrożenia . Będą wykonywane karty osuwisk wraz opinią na prośbę lokalnych władz administracyjnych. Zadanie to obejmuje również opracowanie metodyki przetwarzania danych laserowych na potrzeby aktualizacji map, wykonanych przed 2010 roku, kiedy to miała miejsce katastrofa osuwiskowa występująca przy okazji powodzi. W III etapie SOPO zaktualizowane zostaną mapy dla 75 gmin karpackich. Istotną formą współpracy z podmiotami zewnętrznymi jest ciągłe uświadamianie o problemach osuwiskowych, dlatego zaplanowano szkolenia dla wykonawców map i podmiotów publicznych.

Moduł prognoz osuwiskowych

Podstawą określania zagrożeń i ryzyka osuwiskowego jest podatność osuwiskowa. Dla obszaru Karpat, który jest najbardziej narażony na ruchy masowe w Polsce, zostanie taka mapa opracowana. Będzie ona podstawą dla modułu prognostycznego, opartego na modelach meteorologicznych. Zagrożenia będą raportowane i umieszczane m.in. w Centralnej Aplikacji Raportującej Rządowego Centrum Bezpieczeństwa.

Baza danych SOPO

Monitorowanie geodynamiki w Polsce

PSG realizuje obecnie trzy zadania związane z prowadzeniem pomiarów geodynamiki obszaru Polski. Należy do nich „Permenentny monitoring  geodynamiczny Polski” w ramach którego zbierane są dane o sejsmiczności obszaru kraju oraz instalowane są nowe stacje monitoringu sejsmicznego. W ramach dwóch pozostałych zadań prowadzone są wysoko dokładne pomiary deformacji powierzchni terenu: projekt „Monitoring osiadania powierzchni terenu w 3 wybranych lokalizacjach  poszukiwań gazu łupkowego…” ma za zadanie wykazanie czy szczelinowanie skał łupkowych powoduje jakiekolwiek deformacje powierzchni terenu. Pomiary prowadzone są za pomocą niwelacji precyzyjnej, niwelacji satelitarnej (GNSS) oraz satelitarnej interferometrii radarowej z użyciem reflektorów radarowych; w ramach zadania „Monitoring geodynamiczny w zakresie interferometrii satelitarnej pasa wysadów solnych w Polsce…” badana jest stabilność geodynamiczna struktur solnych w okresie czwartorzędu jak i współcześnie. Dynamika zmian powierzchni terenu jest określana dla obszaru całego pasa wysadów solnych metodą satelitarnej interferometrii radarowej z wykorzystaniem dostępnych danych archiwalnych jak i monitorowana na bieżąco z wykorzystaniem nowo rejestrowanych radarowych scen satelitarnych. Szczegółowym analizom poddawany jest rejon miejscowości Wapno, gdzie zainstalowano reflektory radarowe do pomiarów precyzyjnych. W przyszłości całość zagadnień geodynamicznych objęta będzie jednym zadaniem, w ramach którego wdrażany będzie kompleksowy system monitoringu geodynamicznego obszaru całej Polski. W jego ramach PSG dostarczać będzie danych o sejsmiczności Polski oraz deformacjach powierzchni obszaru kraju. To ostatnie podzadanie będzie realizowane kompleksowo w oparciu o dane dostarczane przez europejskie satelity programu COPERNICUS. Docelowo, efektem opracowań będzie aktualizowana cyklicznie mapa przedstawiająca obraz deformacji powierzchni dla całego obszaru Polski.

Prace interwencyjne w przypadku zdarzeń incydentalnych i katastrofalnych

Celem przedsięwzięcia jest prowadzenie działań interwencyjnych przez PSG w związku z zaistnieniem np. sytuacji kryzysowych, katastrof naturalnych, potrzeby wsparcia decyzyjnego, a także czasowo dostępnych odsłonięć geologicznych, a w szczególności realizacja bieżących, zwykle krótkoterminowych prac, których tematyka i forma nie ma pokrycia w pozostałych realizowanych przedsięwzięciach, ze względu na brak możliwości wcześniejszego przewidzenia ich zakresu merytorycznego (np. ocena zagrożenia w związku z zapadaniem powierzchni terenu, ocena skutków powodzi i podtopień, zdobywanie informacji o budowie geologicznej podczas prowadzenia tzw. zanikowych robót budowlanych). „Prace interwencyjne” bardzo dobrze wpisują się w zadania, których zakres wiąże się z aktualną sytuacją i dynamicznie pojawiającymi się zagadnieniami i problemami do rozwiązania. Specyfika tego typu zadań wymaga od służby szybkiej reakcji i posiadania podstawowej bazy sprzętowej by móc je rzetelnie i sprawnie realizować. Temat ten wychodzi również naprzeciw oczekiwaniom administracji i instytucji zainteresowanych działalnością państwowej służby geologicznej względem zgłaszania zapotrzebowania na interwencje. Przedsięwzięcie obejmie swoim zasięgiem obszar całej Polski wraz z obszarem morskim Bałtyku i będzie dotyczyło wybranych rejonów kraju, których lokalizacja będzie na bieżąco precyzowana w oparciu o nadsyłane do PIG-PIB zgłoszenia.

Centrum Zarządzania Geozagrożeniami

Bazując na Studium Wykonalności CZG wykonanym w 2014 roku, planowanie jest utworzenie Centrum, którego zadaniem będzie integracja wszystkich geozagrożeń występujących w Polsce.