Zakończone niedawno prace wiertnicze w Szaflarach na Podhalu przyniosły obiecujące rezultaty, wskazujące na duży potencjał energetyczny tego obszaru. Choć odwiert nie osiągnął pierwotnie planowanej głębokości około 7 km ani temperatur przekraczających 150°C, uzyskane parametry wód termalnych okazały się na tyle korzystne, że umożliwiają rozważenie ich wykorzystania nie tylko do celów grzewczych, lecz także do produkcji energii elektrycznej – rozwiązania dotychczas niewdrażanego w Polsce.
Jak poinformował wójt gminy Szaflary Rafał Szkaradziński, aktualne dane techniczne wskazują na temperaturę wody sięgającą około 120°C oraz wydajność rzędu 400 m³/h, przy relatywnie niskiej mineralizacji wynoszącej około 12 g/dm³. Co istotne, pierwotne założenia projektowe przewidywały wydajność na poziomie 150–180 m³/h, co oznacza, że rzeczywiste parametry hydrauliczne złoża okazały się ponad dwukrotnie wyższe od oczekiwanych. Pomimo temperatur niższych od pierwotnie prognozowanych, połączenie bardzo wysokiej wydajności, stabilnych parametrów eksploatacyjnych oraz umiarkowanej mineralizacji stwarza korzystne warunki do rozważenia zastosowania instalacji binarnych do wytwarzania energii elektrycznej, przy jednoczesnym zachowaniu podstawowej funkcji geotermii w systemie ciepłowniczym.
Odwiert w Szaflarach należał do najbardziej ambitnych przedsięwzięć geotermalnych realizowanych dotychczas w Polsce. Prace rozpoczęto w 2023 r., zakładając osiągnięcie głębokości około 7 km. W trakcie wiercenia napotkano jednak poważne trudności techniczne, związane z występowaniem bardzo twardych formacji skalnych oraz awariami kluczowych elementów instalacji wiertniczej. W rezultacie wiercenie zakończono na głębokości 6103,2 m.
Pomimo wcześniejszego zakończenia prac, uzyskane rezultaty oceniane są jako wyjątkowo korzystne z punktu widzenia przyszłego zagospodarowania złoża. W trakcie wierceń potwierdzono występowanie dwóch horyzontów wodonośnych – jednego znanego i eksploatowanego w regionie, wykorzystywanego m.in. przez Geotermię Podhalańską, oraz drugiego, nowego poziomu zlokalizowanego na głębokości około 5 km, który obecnie postrzegany jest jako kluczowy dla dalszego rozwoju projektu.
Fot. Plac wiertniczy odwiertu geotermalnego w Szaflarach – Bańska PGP-4
Zakończenie wiercenia stanowi jednak dopiero połowę drogi do pełnego wykorzystania potencjału geotermalnego Szaflar. Równolegle realizowana jest budowa magistrali ciepłowniczej, która połączy odwiert z lokalną siecią w Szaflarach oraz z systemem ciepłowniczym Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w Nowym Targu. Zarówno gmina Szaflary, jak i Nowy Targ realizują swoje odcinki rurociągu – każdy z samorządów otrzymał na ten cel po 30 mln zł w ramach rządowego programu Polski Ład. Prace prowadzone są m.in. pod dnem Białego Dunajca, a w kolejnym etapie obejmą roboty wzdłuż ul. Augustyna Suskiego w Szaflarach. Zgodnie z harmonogramem magistrala ma zostać oddana do użytku do listopada 2026 r.
Gmina Szaflary przygotowuje się również do realizacji osiedlowych sieci ciepłowniczych. W pierwszym etapie do geotermii ma zostać podłączonych około 80 obiektów, przy docelowych możliwościach sięgających blisko 1 tys. przyłączy w czterech sołectwach. Jak zapowiada wójt, przetarg na wykonanie przyłączy zostanie ogłoszony wiosną, a zabezpieczone środki finansowe wynoszą około 9 mln zł, z czego 85% stanowi dofinansowanie w ramach Podhalańskiego Obszaru Funkcjonalnego.
Realizacja przyłączy planowana jest na lata 2026–2027, co oznacza, że pierwsze budynki w Szaflarach mogą zostać ogrzane geotermią już w sezonie grzewczym 2027/2028. Dalsza rozbudowa sieci lokalnych będzie jednak uzależniona od pozyskania kolejnych źródeł finansowania – w przypadku braku dotacji planowane jest finansowanie inwestycji z przychodów ze sprzedaży ciepła.
Fot. Widok na teren odwiertu geotermalnego w Szaflarach – Bańska PGP-4
Całkowity koszt wykonania odwiertu geotermalnego w Szaflarach szacowany jest na ponad 102 mln zł netto i w całości pokrywany jest ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Jednym z kluczowych odbiorców energii geotermalnej, poza mieszkańcami gminy Szaflary, ma być Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Nowym Targu, które do 2030 r. zobowiązane jest do całkowitego odejścia od węgla. Obecnie MPEC zużywa ponad 8 tys. ton miału węglowego rocznie. Podłączenie geotermii z Szaflar do kotłowni szczytowej pozwoli zasilić istniejącą sieć miejską i znacząco ograniczyć emisję zanieczyszczeń.
W opinii władz samorządowych przedsięwzięcie w Szaflarach ma charakter strategiczny – zarówno z punktu widzenia lokalnego rozwoju, jak i w szerszym kontekście krajowej polityki energetycznej. Projekt ten stanowi przykład kompleksowego podejścia do transformacji energetycznej, łączącego wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, wzmacnianie bezpieczeństwa energetycznego regionu oraz długofalowe korzyści społeczne i środowiskowe.
Tekst: Paulina Kopera
Zdjęcia: Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy
