O ścieżce
Ścieżka geoturystyczna „Historia Ziemi” została zaprojektowana w gminie Mstów (powiat częstochowski, województwo śląskie) – jednej z gmin tworzących Geopark Północnej Jury.
Celem ścieżki jest przedstawienie dziejów Ziemi w ujęciu geologicznym, od momentu powstania planety aż po czasy współczesne. Koncepcja ścieżki zakłada proporcjonalne odwzorowanie czasu trwania poszczególnych okresów geologicznych w przestrzeni: odległości pomiędzy przystankami odpowiadają długości trwania omawianych jednostek czasu geologicznego. Wyjątkiem jest prekambr, który ze względu na ogromny czas trwania został symbolicznie skrócony.
Trasa została poprowadzona wzdłuż rzeki Warty, z wykorzystaniem istniejącej ścieżki pieszo-rowerowej i innych atrakcji okolicy. Podczas zwiedzania zalecane jest zachowanie zaproponowanej kolejności przystanków ścieżki, tak aby przemieszczać się zgodnie z poszczególnymi okresami geologicznymi. Długość trasy do pokonania liczy około 1,2 km, z tego względu szczególnie zalecane jest jej zwiedzanie pieszo, ewentualnie na rowerze.
Na przejście ścieżki i zapoznanie się z treścią tablic edukacyjnych należy zaplanować około 1,5 h. Ścieżka obejmuje 14 przystanków, prezentujących zagadnienia omówione na zaprojektowanych planszach edukacyjnych.
pdf Pobierz folder informacyjny o ścieżce geoturystycznej „Historia Ziemi” (1.30 MB)
Przystanki ścieżki
Przebieg trasy ścieżki geoturystycznej „Historia Ziemi”. Opracowanie mapy: M. Krzeczyńska
Przystanek 1: PREKAMBR
Prekambr obejmuje niemal 90% historii Ziemi i trwał około 4 miliardów lat. W tym czasie uformowała się skorupa ziemska, oceany i pierwotna atmosfera, początkowo pozbawiona tlenu. Z biegiem czasu pojawiły się pierwsze minerały i skały, a następnie najstarsze formy życia – początkowo jednokomórkowe, a w proterozoiku także wielokomórkowe. W prekambrze miały miejsce pierwsze wielkie epoki lodowcowe oraz formowanie i rozpad superkontynentów.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (361 KB)
Przystanek 2: KAMBR
Kambr to okres gwałtownego rozwoju życia morskiego, znany jako „eksplozja kambryjska”. W morzach pojawiły się liczne grupy zwierząt posiadających twarde szkielety, takie jak muszle czy pancerze, co umożliwiło im osiąganie większych rozmiarów i lepszą ochronę. Dzięki temu skamieniałości z tego okresu są dobrze zachowane.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (299 KB)
Przystanek 3: ORDOWIK
W ordowiku nastąpił intensywny rozwój organizmów morskich, w tym ramienionogów, mięczaków i koralowców, które zaczęły tworzyć pierwsze rafy. Z tego okresu pochodzą także najstarsze kompletne szkielety ryb bezszczękowych. Pod koniec ordowiku doszło do jednego z pierwszych masowych wymierań, spowodowanego zlodowaceniem i znacznym obniżeniem poziomu mórz.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (330 KB)
Przystanek 4: SYLUR
Sylur to czas przełomowy w dziejach życia na lądach. Pojawiły się pierwsze rośliny naczyniowe, pozbawione jeszcze liści i korzeni, które zapoczątkowały proces kolonizacji lądów. W ich otoczeniu rozwijały się pierwsze lądowe zespoły zwierząt. W morzach istotną innowacją ewolucyjną było pojawienie się szczęk u ryb.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (312 KB)
Przystanek 5: DEWON
Dewon nazywany jest „erą ryb”, gdyż osiągnęły one wówczas ogromną różnorodność i rozmiary. W tym okresie pojawiły się także pierwsze kręgowce zdolne do poruszania się po lądzie. Rozwój pierwszych lasów doprowadził do znacznych zmian składu atmosfery i ochłodzenia klimatu. Pod koniec dewonu doszło do kolejnego wielkiego wymierania.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (326 KB)
Przystanek 6: KARBON
Karbon charakteryzował się wilgotnym i ciepłym klimatem, sprzyjającym rozwojowi rozległych lasów bagiennych. Szczątki roślin gromadzące się przez miliony lat dały początek złożom węgla kamiennego. Wysoka zawartość tlenu w atmosferze umożliwiła występowanie olbrzymich bezkręgowców. W tym okresie pojawiły się także pierwsze owodniowce – przodkowie gadów i ssaków.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (339 KB)
Przystanek 7: PERM
Perm był okresem stopniowego ocieplania i osuszania klimatu, co doprowadziło do zaniku bagiennych lasów i rozwoju roślin odpornych na suszę. Wśród zwierząt ważną rolę zaczęły odgrywać terapsydy – bezpośredni przodkowie ssaków. Okres zakończył się jednym z największych masowych wymierań w historii Ziemi, w wyniku którego wyginęła większość ówczesnych gatunków.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (347 KB)
Przystanek 8: TRIAS
Trias to czas odbudowy życia po permskim wymieraniu. W środowiskach lądowych i wodnych pojawiły się nowe grupy organizmów. Klimat był ciepły i suchy, a niemal wszystkie lądy tworzyły jeden superkontynent – Pangeę. Pod koniec triasu nastąpiło kolejne masowe wymieranie.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (355 KB)
Przystanek 9: JURA
W jurze gady osiągnęły szczyt swojego rozwoju. Dinozaury dominowały na lądach, gady morskie w oceanach, a pterozaury w powietrzu. W tym okresie pojawiły się pierwsze ptaki, wywodzące się z opierzonych dinozaurów. Klimat był ciepły i stosunkowo wyrównany, sprzyjający rozwojowi życia na całym globie.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (319 KB)
Przystanek 10: KREDA
Kreda charakteryzowała się dużą różnorodnością dinozaurów oraz rozwojem roślin kwiatowych, które zrewolucjonizowały ekosystemy lądowe. Klimat był ciepły, a poziom mórz bardzo wysoki. Okres zakończył się masowym wymieraniem sprzed około 66 mln lat.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (340 KB)
Przystanek 11: PALEOGEN
Po wymieraniu kredowym nastąpił dynamiczny rozwój ssaków i ptaków, które zaczęły zajmować opustoszałe nisze ekologiczne. Ssaki zwiększały swoje rozmiary i różnorodność, zasiedlając lądy, oceany i powietrze. Klimat stopniowo się ochładzał, a pod koniec paleogenu Antarktyda została pokryta lądolodem.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (359 KB)
Przystanek 12: NEOGEN
W neogenie dominującymi środowiskami stały się łąki i stepy, co wpłynęło na ewolucję przeżuwaczy i zwierząt szybko biegających. W Afryce pojawili się pierwsi przedstawiciele rodzaju Homo, a zmiany klimatyczne sprzyjały rozwojowi sawann. Okres zakończył się nasileniem ochłodzeń prowadzących do plejstoceńskich zlodowaceń.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (322 KB)
Przystanek 13: CZWARTORZĘD
Czwartorzęd obejmuje plejstocen i holocen – czas cyklicznych zlodowaceń i interglacjałów. W plejstocenie żyła megafauna, m.in. mamuty i nosorożce włochate. W tym okresie rozwinął się rodzaj Homo, a po ustąpieniu lądolodów ukształtowało się środowisko znane nam współcześnie.
image Tablica w wysokiej rozdzielczości (326 KB)
Przystanek 14: WSPÓŁCZESNOŚĆ
Współczesność to czas dominacji człowieka rozumnego i jego rosnącego wpływu na środowisko. Jednocześnie nadal trwają procesy geologiczne, takie jak ruchy kontynentów, które w długiej perspektywie będą kształtować przyszły obraz Ziemi.
