W dniach 28–29 maja 2026 r. w siedzibie Federalnego Instytutu Nauk o Ziemi (BGR) w Hanowerze odbyło się coroczne sympozjum poświęcone złożom głębokomorskim znajdującym się w posiadaniu Republiki Federalnej Niemiec. Państwowy Instytut Geologiczny – PIB reprezentowali: Łukasz Smajdor z Zakładu Geofizyki, dr Bartosz Kotrys z Oddziału Pomorskiego w Szczecinie oraz Kamila Wirkus z Oddziału Geologii Morza w Gdańsku.
MSMNE 2026 (Marine Scientific Research on Manganese Nodules and Exploration – Eksploracja Masywnych Siarczków i Konkrecji Manganowych oraz Badania Środowiskowe) już po raz siódmy przyciągnęło przedstawicieli świata nauki, firm poszukiwawczych i przedsiębiorstw serwisowych – zarówno lokalnych, jak i międzynarodowych – zainteresowanych poszukiwaniem i wydobyciem głębokomorskich złóż polimetalicznych. Początkowo było to lokalne wydarzenie, mające na celu omówienie wyników dotychczasowych prac niemieckiej służby geologicznej, jednak z czasem przekształciło się w międzynarodowe sympozjum przyciągające ekspertów z całego świata.
Uczestnicy sympozjum. Źródło: BGR
Podczas dwóch dni sympozjum około 70 ekspertów ze świata nauki i przemysłu omawiało aktualne wyzwania badawcze związane z eksploracją polimetalicznych siarczków masywnych oraz konkrecji manganowych. Zaprezentowano najnowsze wyniki badań – od mapowania geologicznego, przez mapowanie geofizyczne, aż po analizy siedliskowe. Znaczną część programu poświęcono analizom bioróżnorodności, badaniom ekotoksykologicznym oraz najnowszym osiągnięciom w zakresie przetwarzania morskich surowców mineralnych. Omówiono również aktualny stan prac nad regulacjami Międzynarodowej Organizacji Dna Morskiego (ISA) dotyczącymi potencjalnego przyszłego wykorzystania surowców morskich.
Przedstawiciel PIG-PIB Łukasz Smajdor zaprezentował referat pt. „Status of Polymetallic Seafloor Massive Sulfide Exploration in the Polish ISA Contract Area”, poświęcony aktualnemu statusowi prac poszukiwawczych polimetalicznych siarczków masywnych w obszarze polskiej koncesji na Atlantyku. Prezentacja została przygotowana wspólnie z dr. Michałem Tomczakiem, Agatą Kozłowską-Roman oraz dr. Mirosławem Ludwiniakiem.
Łukasz Smajdor podczas prezentacji
Jednym z najważniejszych tematów konferencji był aktualny status prac poszukiwawczych prowadzonych przez BGR zarówno w strefie Clarion–Clipperton Zone (Strefa Clarion–Clipperton), jak i na Oceanie Indyjskim. Stan realizacji projektu MANGAN (konkrecje manganowe) po 14 rejsach badawczych przedstawiła Annemiek Vink – biolog i kierownik projektu w BGR. Omówiła dotychczasowe osiągnięcia oraz plan dalszych prac prowadzących do kolejnego rejsu, podczas którego wraz z amerykańską firmą Impossible Metals przeprowadzony zostanie test wydobycia konkrecji manganowych z dna Pacyfiku przy użyciu najnowszego urządzenia EUREKA III.
Urządzenie EUREKA III. Źródło: Impossible Metals – Seabed Mining without Destroying the Habitat
Z kolei Thomas Kuhn, odpowiedzialny za rejs badawczy na Louisville Ridge (Grzbiecie Louisville), przedstawił perspektywy wykorzystania naskorupień ferromanganowych jako potencjalnego źródła metali strategicznych.
Intensywność sygnału wstecznego rozpraszania (backscatter, dane 8-bitowe) w rejonie szczytu oraz batymetria stoków Góry Podmorskiej 420 (Seamount 420) należącej do Grzbietu Louisville (Louisville Ridge), zmapowane za pomocą wielowiązkowej echosondy MBES EM122 podczas rejsu SO313 statku badawczego RV SONNE (Kuhn i in., 2025). Źródło: materiały konferencyjne MSMNE 2026
Według szacunków BGR potencjał tych złóż jest ogromny i sięga 226 tys. ton REY (pierwiastków ziem rzadkich wyrażonych jako REY, czyli pierwiastki ziem rzadkich wraz z itrem), co przy rocznym zapotrzebowaniu Niemiec na poziomie około 5 tys. ton robi ogromne wrażenie. Jednocześnie, ze względu na występowanie naskorupień na stromych zboczach podmorskich gór, ich eksploatacja będzie niezwykle wymagająca technicznie.
Kierownik projektu INDEX Sebastian Fuchs przedstawił z kolei aktualny status projektu realizowanego na Oceanie Indyjskim. Podkreślił znaczenie dotychczasowych 14 rejsów badawczych i ponad 800 dni spędzonych na morzu, które doprowadziły do odkrycia 13 pól kominów hydrotermalnych oraz związanych z nimi złóż polimetalicznych siarczków masywnych w środkowej części Oceanu Indyjskiego. Największym zaskoczeniem dla zespołu projektu INDEX była odległość największego dotychczas odkrytego pola od osi grzbietu śródoceanicznego, sięgająca aż 70 km.
Kolejnym ważnym aspektem poruszonym podczas konferencji była rola badań geofizycznych w poszukiwaniu złóż siarczków masywnych. Przedstawiciele BGR, Hendrik Müller oraz Saeed Nazari, zaprezentowali najnowsze prace nad modelowaniem elektromagnetycznym 3D złóż SMS na polu hydrotermalnym JIM. Podkreślili znaczenie zintegrowanych badań geofizycznych, w szczególności metod SP (potencjału samoistnego) oraz MAG (metod magnetycznych, zwłaszcza inwersji magnetycznej), w odkrywaniu nowych złóż SMS. Wiele złóż w niemieckim obszarze kontraktowym zostało odkrytych właśnie dzięki zastosowaniu tych metod.
Gorąca dyskusja towarzyszyła wystąpieniu Carstena Ruhlemanna, który przedstawił aktualny stan prac nad regulacjami ISA dotyczącymi przyszłego wydobycia surowców z dna oceanicznego. Omówił najważniejsze kwestie wymagające rozwiązania i podkreślił, że firmy komercyjne są dziś technicznie bliżej rozpoczęcia wydobycia i przetwarzania minerałów niż system regulacyjny, który miałby te działania nadzorować. Zwrócił uwagę, że sytuacja ta prowadzi już do opóźniania przez kontraktorów zarówno prac poszukiwawczych, jak i badań środowiskowych. Przedstawił także najważniejsze kamienie milowe ostatnich 15 lat negocjacji oraz stanowisko Niemiec, które pozostają w gronie państw zachowujących ostrożność wobec rozpoczęcia wydobycia, jednocześnie nadal szeroko finansując badania naukowe.
Bardzo interesującą prezentację dotyczącą postępu prac nad chemiczną obróbką minerałów pochodzących z dna morskiego przedstawił prof. Martin Bertau z Technicznego Uniwersytetu Górniczego we Freibergu (TUBAF). Zaprezentował wyniki badań prowadzonych nie tylko dla konkrecji manganowych, lecz także dla naskorupień ferromanganowych i siarczków masywnych. Przedstawił zmodyfikowane podejście technologiczne, będące odpowiedzią na problemy z dostępnością surowców wykorzystywanych w procesach ługowania oraz wysokie zapotrzebowanie energetyczne tradycyjnych metod. Proces wypłukiwania metali przy użyciu nadsiarczanu amonu (APS) wykazał bardzo dobre rezultaty dla wszystkich typów złóż – siarczków, naskorupień i konkrecji, a jednocześnie okazał się neutralny klimatycznie. Ma to istotne znaczenie zarówno dla kosztów całego procesu, jak i dla realizacji założeń technologii typu "zero waste".
Znaczna część sympozjum została poświęcona badaniom biologicznym. Zaprezentowano najnowsze metody modelowania ekosystemów (Ole Larsen – DHI Group), analizę wpływu potencjalnych prac wydobywczych na środowisko (Hannah Grant – BGS), przykłady megafauny występującej na Grzbiecie Louisville (Fritz Schiller – INES), przykłady makro- i megafauny z obszarów kontraktowych BGR (Amber Henningson – INES), proces odradzania się meiofauny po teście PATANIA II (Gina Dambrowski – INES), a także prace nad tworzeniem bazy danych bioróżnorodności w projekcie INDEX (Terue Kihara – INES).
Oprócz możliwości zapoznania się ze statusem prac poszukiwawczych realizowanych w projektach MANGAN i INDEX przedstawiciele PIG-PIB mieli okazję zapoznać się również ze specjalistycznym sprzętem badawczym wykorzystywanym przez BGR.
Wideoplatforma STROMER (Simpler TauchROboter, Multifunktional ERweiterbar). Źródło: www.bgr.bund.de
Platforma geofizyczna HOMESIDE (HOchauflösendes Multibeam-Echolot, SIDEscan-Depressor). Źródło: www.bgr.bund.de
Jest to szczególnie istotne w kontekście planowanej budowy badawczej platformy głębokomorskiej, która ma przyczynić się do optymalizacji kosztów rejsu badawczego planowanego na 2027 r. w rejonie klastra E.
Udział pracowników Instytutu w VII Sympozjum MSMNE został sfinansowany w ramach realizacji zadania „Rozpoznanie obszarów perspektywicznych złóż siarczków masywnych w obrębie Grzbietu Śródatlantyckiego” ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (nr umowy: 134/2025/Wn07/FG-SM-DN/D).
