Z głębokim żalem zawiadamiamy, że w dniu 23 czerwca 2026 roku odeszła od nas dr Anna Teresa Tomczak – geograf i geomorfolog, badaczka czwartorzędu, geolog morza. Przez ponad trzy dekady aktywnie współtworzyła polską szkołę geomorfologiczną, najpierw jako jeden z kluczowych pracowników Instytutu Geografii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a następnie jako ceniona specjalistka w Oddziale Geologii Morza PIG-PIB.
Dr Anna Tomczak urodziła się w Grodnie 5 lutego 1937 r. W 1953 r., po uzyskaniu matury, rozpoczęła studia na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika (UMK) na kierunku geografii, które ukończyła w 1958 r.
Pierwsze kroki na swojej drodze naukowej związała z macierzystą uczelnią, gdzie pod okiem wybitnych profesorów – Rajmunda Galona oraz Władysława Niewiarowskiego – rozwijała zainteresowania z zakresu geomorfologii glacjalnej i fluwialnej. Jeszcze na ostatnim roku studiów była asystentem stażystą, a po uzyskaniu dyplomu magistra została zatrudniona na stanowisku asystenta, natomiast po obronie pracy doktorskiej w listopadzie 1968 r. otrzymała - z początkiem 1969 r. - etat adiunkta w Zakładzie Geomorfologii i Geografii Fizycznej na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi UMK.
Wczesny etap pracy naukowej Anny Tomczak zdominowały badania nad ewolucją i rzeźbą doliny Dolnej Wisły, ze szczególnym uwzględnieniem Kotliny Toruńskiej. Ukoronowaniem tego okresu była rozprawa doktorska pt. „Kępa Bazarowa na Wiśle w Toruniu w świetle badań geomorfologicznych oraz archiwalnych materiałów kartograficznych”, opublikowana w 1971 r. jako monografia. Praca ta, mistrzowsko łącząca precyzyjne badania terenowe z analizą dawnych map, do dziś pozostaje klasyczną pozycją w polskiej literaturze z zakresu geomorfologii rzecznej. Jako ekspert od paleogeografii Torunia, dr Anna Tomczak uczestniczyła również na przełomie lat 70. i 80. minionego wieku w interdyscyplinarnych badaniach (wraz z archeologami i mediewistami), których celem było zlokalizowanie pozostałości pierwotnej osady Torunia.
W 1983 r. dr Anna Tomczak rozpoczęła pracę w Oddziale Geologii Morza Państwowego Instytutu Geologicznego w Sopocie (później w Gdańsku), pozostając pracownikiem Instytutu do przejścia na emeryturę. Ten krok skierował jej karierę na zupełnie nowe tory – od geomorfologii rzek płynnie i z sukcesami przeszła do geologii wybrzeża morskiego i paleogeografii Bałtyku. Stała się jednym z głównych krajowych ekspertów ds. budowy geologicznej strefy brzegowej.
We współautorstwie prowadziła badania nad rekonstrukcją transgresji litorynowej na południowym brzegu Bałtyku oraz holoceńską ewolucją Mierzei Wiślanej i Półwyspu Helskiego. Prace dr A. Tomczak nad historią geologiczną Mierzei Helskiej – w tym zestawienie dawnych map ze strukturą geologiczną i datowaniami radiowęglowymi osadów – ostatecznie dowiodły, że nie ma geologicznych podstaw do twierdzenia o wyspowej genezie półwyspu.
Stan badań nad strefą brzegową został przez nią zsyntetyzowany na potrzeby „Atlasu geologicznego Południowego Bałtyku” wydanego przez Państwowy Instytut Geologiczny w 1995 r.. Efektem było również opracowanie (we współautorstwie) geochronologii górnego czwartorzędu w polskiej strefie brzegowej.
Dr Tomczak była również kartografem geologicznym. Jako autorka i współautorka opracowała kilka arkuszy Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50 000 (m.in. Jastarnia, Hel).
Doktor Anna Tomczak zapisała się w historii polskiej nauki jako badaczka o niezwykle uniwersalnym warsztacie terenowym. Potrafiła w unikalny sposób połączyć klasyczną, „lądową” geomorfologię z nowoczesną geologią morską, co pozwoliło na znacznie głębsze zrozumienie procesów formowania się polskiego wybrzeża.
Nigdy nie ograniczała się wyłącznie do pracy badawczej. Przez wiele lat z pasją angażowała się w działalność Towarzystwa Naukowego w Toruniu oraz Polskiego Towarzystwa Geograficznego, w którym pełniła funkcje skarbnika, a w latach 1972-1974 sekretarza. Za swą działalność w PTG w 1973 r. została odznaczona Złotą Odznaką tego Towarzystwa. Była również członkiem Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, Oddziału Pomorskiego Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk o Ziemi, a w kadencji 2016-2020 członkiem Sekcji Geologii Morza Komitetu Badań Morza PAN. W okresie toruńskim była też przewodnikiem turystycznym, współpracując z biurem turystycznym Almatur i Orbis.
W pamięci współpracowników, studentów i przyjaciół dr Anna Tomczak pozostanie nie tylko jako rzetelny naukowiec, ale przede wszystkim jako wspaniały i pełen ciepła człowiek. Wyróżniała się niezwykłą, „kresową” życzliwością, otwartością na drugiego człowieka oraz postawą, która zjednywała Jej powszechną sympatię i szacunek lub po prostu chęć wspólnej rozmowy.
Cześć Jej pamięci!
Rodzinie, Bliskim oraz Przyjaciołom Zmarłej wyrazy głębokiego współczucia składają Dyrekcja, Rada Naukowa oraz pracownicy Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego.
