Dr Rafał Sikora z Zakładu Geologii Regionalnej i Złożowej wziął udział w geoarcheologicznych badaniach terenowych prowadzonych podczas sierpniowej ekspedycji Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego na pustyni Kalahari w Botswanie. To kolejny, po pustyni Gobi, obszar wspólnych badań geologów i archeologów, których celem jest odtworzenie warunków środowiskowych oraz historii obecności człowieka w odległej przeszłości.
Obóz grupy badawczej w Makundzie (fot. R. Sikora)
Badania prowadzone są wzdłuż doliny rzeki Okwy, rozciągającej się od pogranicza Botswany i Namibii aż po paleojezioro Makgadikgadi w centralnej części Botswany. Obszar ten stanowi rozległy, obecnie suchy system paleorzeczny. Głównym celem projektu jest rozpoznanie najstarszych śladów obecności i przemieszczania się homininów. Szczególnie cenne są stanowiska, w których pozostałości działalności człowieka zachowały się w dobrze rozpoznanym kontekście stratygraficznym. Połączenie metod archeologicznych i geologicznych stwarza możliwość nie tylko określenia wieku znalezisk, ale także odtworzenia warunków środowiskowych, w jakich funkcjonowali ich twórcy. Badania mogą tym samym dostarczyć nowych informacji o zmianach środowiska, mobilności oraz sposobach wykorzystywania przestrzeni przez najstarsze społeczności zamieszkujące ten region Afryki.
Położenie doliny Okwy w Botswanie (IA UWr.)
Osady jako zapis zmian środowiska w plejstocenie
Wyniki tegorocznego sezonu badań są bardzo obiecujące. Jak wskazują archeolodzy, z tego rejonu nie opisano dotychczas porównywalnie dobrze zachowanych pozostałości aktywności społeczności aszelskich, które jednocześnie znajdowałyby się w dobrze zachowanym kontekście stratygraficznym i mogłyby zostać bezpośrednio poddane datowaniu. Dla geologa szczególne znaczenie mają osady fluwialne oraz charakterystyczne poziomy kalkretów i silkretów. Ich szczegółowa analiza może pomóc w określeniu dynamiki sedymentacji i powiązaniu jej ze zmianami środowiskowymi oraz klimatycznymi, które zachodziły na tym obszarze w plejstocenie.
Pustynny krajobraz z wychodniami kalkretów (fot. R. Sikora)
Podczas tegorocznych prac zebrano próbki, do których badań wykorzystane zostaną m.in. metody OSL, C-14 i U-Th, a także analiza kosmogenicznego izotopu berylu-10 (¹⁰Be), aby jak najlepiej określić chronologię badanych osadów i stanowisk archeologicznych.
Konsylium badawcze przy odsłoniętym profilu skalnym (IA UWr.)
Istotnym elementem badań jest również analiza petrograficzna skał, z których wykonywano narzędzia kamienne. Identyfikacja wykorzystywanych surowców i porównanie ich z lokalnymi wychodniami może pomóc wskazać miejsca, z których pozyskiwano materiał do produkcji narzędzi, a tym samym dostarczyć informacji o mobilności dawnych społeczności. Pierwsze obserwacje wskazują m.in. na obecność materiału odpowiadającego piaskowcom neoproterozoicznej Ghanzi Group.
Prace przy profilowaniu i pobieraniu próbek do badań laboratoryjnych (fot. R. Sikora)
Projekt, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki (nr 2022/45/B/HS3/01262), jest realizowany pod kierunkiem prof. Mirosława Masojcia z Uniwersytetu Wrocławskiego we współpracy z University of Botswana, reprezentowanym w zespole przez dr Cynthię Mooketsi. W projekcie uczestniczą również naukowcy z Korea Institute of Geoscience and Mineral Resources (KIGAM) – dr Jin Cheula Kim i dr Ju-Young Kim.
Rafał Sikora prezentuje zabytek kultury aszelskiej z epoki paleolitu wykonany z neoproterozoicznego piaskowca formacji Ghanzi Group (fot. A. Łabędzka)
Tekst: Rafał Sikora
1 – . 2 – . 3 – . 4 – . 5 –. 6 -
