W 2009 roku Państwowy Instytut Geologiczny -PIB zakończył opracowywanie pierwszej edycji autorskiej Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50 000. Od 2018 roku Instytut realizuje zadanie pn. „Aktualizacja Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50 000”, którego głównym celem jest aktualizacja najstarszych opracowań SMGP, wykonanych w latach 1960-1993 i wydanych wyłącznie w postaci offsetowych wydruków.
Arkusze te wymagają uwzględnienia nowych danych geologicznych, zgromadzonych w ciągu minionych kilkudziesięciu lat, m.in. informacji pochodzących z otworów wiertnicznych. Konieczne jest również dostosowanie ich do aktualnego stanu wiedzy prezentowanego we współczesnej literaturze naukowej, w tym zmian w poglądach na stratygrafię. Podczas aktualizacji wykorzystywane są ponadto nowoczesne narzędzia, takie jak numeryczne modele terenu, które ułatwiają analizę danych i mogą wpływać na interpretację budowy geologicznej przedstawianych obszarów.
Dokumentowanie osadów piaszczystych w odsłonięciu. Fot. Mirosław Krawczyk
Pomiar biegu i upadu warstw w osadach tarasu rzecznego w rejonie Okopów w dolinie Bugu. Fot. Magdalena Kucharska
Wszystkie aktualizowane arkusze wykonywane są z wykorzystaniem oprogramowania GIS. Zakończenie prac pozwoli zamknąć pierwszą edycję cyfrową SMGP, przygotowaną w jednolitym układzie współrzędnych i zapewniającą pełne pokrycie obszaru Polski.
Badanie i dokumentowanie osadów piaszczystych w odsłonięciu. Fot. Mirosław Krawczyk
Zadanie jest realizowane w dwóch etapach. Pierwszy obejmuje opracowanie autorskie, a drugi - redakcję i przygotowanie arkuszy do publikacji. W realizację obu etapów zaangażowanych jest blisko stu wykonawców z siedziby PIG-PIB w Warszawie oraz ze wszystkich oddziałów regionalnych PIG-PIB.
Dokumentowanie osadów biogenicznych w skarpie doliny Narwi. Fot. Magdalena Kucharska
W 2025 roku ukończono opracowania autorskie 125 arkuszy SMGP, z których 45 zostało już opublikowanych. Obecnie, w ramach prac zaplanowanych do końca 2026 roku, aktualizowane są kolejne 23 arkusze, a 35 arkuszy znajduje się na etapie redakcji i przygotowania do publikacji.
Ciszek, Przybylski, Kowalski, 2019 – Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski 1:50 000, ark. Oborniki Śl. (726) – materiały autorskie
Borecka, Danel, Gałązka, 2023 – Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski 1:50 000, ark. Skórcz (168)
Do zakończenia aktualizacji SMGP w obecnej formule pozostało opracowanie autorskie 37 arkuszy oraz przeprowadzenie redakcji i przygotowanie do publikacji 131 arkuszy. Z wersjami autorskimi arkuszy można zapoznać się w Centralnym Archiwum Geologicznym. Opublikowane arkusze są natomiast dostępne na stronie internetowej PIG-PIB: https://geologia.pgi.gov.pl/mapy/.
Struktura bazy danych arkusza SMGP - tabela atrybutów wydzieleń geologicznych
Realizacja zadania zapoczątkowała proces aktualizacji SMGP. Docelowo prace te mają być prowadzone w sposób ciągły, tak aby treść mapy pozostawała zgodna z aktualnym stanem wiedzy o budowie geologicznej poszczególnych regionów Polski.
Czyszczenie ściany odsłonięcia osadów czwartorzędowych przed dokumentacją. Fot. Mirosław Krawczyk
Kolejną ważną inicjatywą jest planowanie rozpoczęcia prac nad utworzeniem ciągłej bazy GIS dla całej SMGP. Przedsięwzięcie to będzie wymagało m.in. ujednolicenia obrazu kartograficznego na granicach sąsiadujących arkuszy. Ze względu na zmieniające się na przestrzeni kilkudziesięciu lat poglądy naukowe, klasyfikacje oraz narzędzia wspomagające opracowywanie map, wydzielenia geologiczne na sąsiednich arkuszach nie zawsze są ze sobą w pełni zgodne. Jednolita baza danych stanie się docelowo źródłem spójnych merytorycznie map, umożliwiając analizy przestrzenne dla dowolnych obszarów np. według kryteriów podziału administracyjnego kraju.
Opisywanie osadów plejstoceńskich w odsłonięciu. Fot. Mirosław Krawczyk
Więcej o SMGP można przeczytać tutaj:
- https://www.pgi.gov.pl/dokumenty-pig-pib-all/forum-panstwowej-sluzby-geologicznej/11-forum-psg/11664-p09-szczegolowa-mapa-geologiczna-polski-skarbnica-danych-geologicznych-jan-dzierzek/file.html
- https://www.pgi.gov.pl/jubileusz/publikacje/8355-sto-lat-kartografii-geologicznej-w-panstwowym-instytucie-geologicznym-1/file.html
- https://www.pgi.gov.pl/jubileusz/publikacje/8320-wyzwania-kartografii-geologicznej-w-polsce-1/file.html
