6 października 2026 r. w siedzibie Irlandzkiej Służby Geologicznej (IGS) w Dublinie odbyło się spotkanie grupy eksperckiej Mineral Resources Expert Group (MREG), działającej w strukturach EuroGeoSurveys (EGS). Uczestniczył w nim zastępca dyrektora PIG-PIB ds. naukowych i wsparcia naukowego państwowej służby geologicznej prof. dr hab. Stanisław Mikulski.
Podczas spotkania omówiono wiele zagadnień związanych z problematyką poszukiwań oraz badań surowców mineralnych przez narodowe służby geologiczne w europejskich obszarach lądowych i morskich. Wymieniono doświadczenia oraz rodzaj i zakres realizowanych prac terenowych, laboratoryjnych oraz wizualizacji danych zgodnie z obowiązującym formatem EGDI (European Geological Data Infrastructure).
Interesujące były zaprezentowane krótkie raporty przedstawiające postępy prac w narodowych programach poszukiwań surowców krytycznych (National Exploration Programme). Ze względu na brak dedykowanych środków finansowych, w niektórych krajach dotychczas nie zostały jeszcze uruchomione (np. Niemcy).
Bardzo ciekawa była również dyskusja podsumowująca „Program poszukiwań CRM w obszarach transgranicznych” opracowany wspólnie przez narodowe służby geologiczne stowarzyszone w EGS. Program obejmuje najbardziej perspektywiczne jednostki metalogeniczne w Europie. Wyznaczono następujące regiony badań:
- A.1 — Fennoskandyjsko-bałtycko-ukraiński;
- A.2 — Basen cechsztyński;
- A.3 — Północno-zachodnioeuropejski pas waryscyjski;
- A.4 — Środkowo-południowoeuropejski orogen waryscyjski;
- A.5 — Środkowy Alpejsko-Karpacki;
- A.6 — Hellenidy-Albanidy i Rodopy;
- A.7 — Dynarydy.
PIG-PIB aktywnie uczestniczył w przygotowaniu programów A2, A4 oraz A5. W ramach powyższych programów transgranicznych opracowano 20 kluczowych projektów tematycznych.
Dodatkowo planowane są projekty prospekcyjne w zakresie świadczenia usług geologicznych, geofizycznych, laboratoryjnych i eksperckich w ramach sieci European Exploration Capability Network, a także przygotowanie pilotażowych projektów dotyczących głębokich złóż (EU-DEEP-MAP). Zaplanowano kosztorys prac, które miałyby być finansowane ze środków Komisji Europejskiej. Dlatego istotnym jest udzielenie poparcia przez kraje członkowskie Unii Europejskiej tej transeuropejskiej inicjatywy.
Program będzie przedmiotem dyskusji i negocjacji pomiędzy EGS, a Dyrekcją Generalną ds. Rynku Wewnętrznego, Przemysłu, Przedsiębiorczości i MŚP (DG GROW) Komisji Europejskiej. Planowana kwota inwestycji ze środków UE wyniosłaby ok. 830 mln euro w perspektywie 10 lat, z czego ok. 670 mln euro byłoby przeznaczone na siedem transgranicznych programów regionalnych.
Zarządzanie Programem byłoby realizowane przez Geological Service for Europe (GSE), początkowo w ramach wyodrębnionego Biura w strukturach EGS. Biuro stanowiłoby punkt kontaktu z KE w kwestiach zarządzania programem oraz jego realizacją. W procesie wdrażania systematycznie wykorzystywany byłby potencjał, europejskich krajowych służb geologicznych. EGS zrzesza 37 takich służb, zatrudniających łącznie ponad 10 000 pracowników, co stanowi szeroką bazę wiedzy eksperckiej, infrastruktury oraz zdolności operacyjnych niezbędnych do realizacji programu. Poszczególne programy regionalne oraz kluczowe komponenty programu byłyby powierzane odpowiednio wykwalifikowanym służbom wiodącym i uczestniczącym, na mocy wspólnych porozumień programowych.
Spotkanie grupy eksperckiej MREG w siedzibie Irlandzkiej Służby Geologicznej w Dublinie
7 października odbyło się spotkanie poświęcone końcowemu etapowi realizacji projektu „Geological Service for Europe” (GSEU). Projekt jest realizowany od września 2022 r. w ramach europejskich służb geologicznych i finansowany ze środków programu Horyzont Europa (numer grantu: 101075609). Jego zakończenie zaplanowano na sierpień 2027 r. W przedsięwzięcie zaangażowanych jest 49 organizacji partnerskich z 36 krajów, w tym krajowe i regionalne służby geologiczne. Całkowity budżet projektu wynosi około 23,2 mln euro.
Problematyka projektu obejmuje kompleksowe zabezpieczanie i mapowanie zasobów mineralnych Europy niezbędnych dla implementacji cyfrowych oraz zielonych technologii (główne bloki tematyczne: CRM, Geoenergia i podziemne magazynowanie, Zasoby wód podziemnych oraz Zagrożenia morskie, w tym badania geologiczne dna morskiego i jego podłoża).
Na spotkaniu grupy MREG omówione zostały prace dotyczące CRM realizowane w zadaniach WP.2.1-4 Projektu GSEU, dotyczące m.in. opracowania "Atlasu map występowania CRM w Europie", implementacji klasyfikacji zasobów surowców mineralnych zgodnych z klasyfikacją UNFC oraz rozbudowę i przekształcenie Europejskiej Infrastruktury Danych Geologicznych (EGDI) w platformę wiedzy o otwartym dostępie. W spotkaniu realizatorów zadania WP.2.2. (CRM off-shore) z ramienia PIG-PIB uczestniczyli (zdalnie) dr Michał Tomczak oraz Agata Kozłowska-Roman.
Następnego dnia odbyła się wycieczka do magazynów materiałów geologicznych oraz laboratoriów Irlandzkiej Służby Geologicznej zlokalizowanych pod Dublinem. W magazynie zaprezentowano m.in. specjalistyczne metody przechowywania cennych, starych rękopisów i map geologicznych wykonanych wkrótce po utworzeniu w 1845 r. IGS. Zaprezentowano sposoby przygotowania i udostępniania bezpłatnie próbek skał, rdzeni, próbek geochemicznych i szlichowych do dalszych badań analitycznych. Przedstawiono budowę geologiczną kraju oraz obszary poszukiwań i aktywności górniczej w Irlandii.
Omówiono szczegółowo zakres podstawowych prac poszukiwawczo-badawczych wykonanych w bieżącym stuleciu w ramach Programu Tellus, który zrealizowały wspólnie na lądzie i w irlandzkiej morskiej strefie ekonomicznej służby geologiczne Irlandii i Irlandii Północnej. IGS posiada 4 niewielkie jednostki pływające, które z dużym sukcesem wykonują liczne prace geologiczne i geofizyczne na morzu północnym i Atlantyku.
Wizyta w laboratorium i magazynie terenowym Irlandzkiej Służby Geologicznej pod Dublinem
Po południu zorganizowano wizytę w magazynie rdzeni na terenie kopalni cynku i ołowiu w Galmoy, zlokalizowanej ok. 110 km na południowy zachód od Dublina. Podczas spotkania zaprezentowano rdzenie z bogatym okruszcowaniem siarczkami cynku i ołowiu z tego obszaru złożowego.
Złoże odkryto w latach 60. XX wieku po stwierdzeniu wyraźnych anomalii geochemicznych w glebie. W latach 80. przeprowadzono kolejne badania, które ostatecznie doprowadziły do odkrycia strefy zmineralizowanej. Złoże Galmoy występuje w obrębie pasma skał węglanowych dolnego karbonu. Główne soczewki złoża zalegają płytko – większość z nich występuje na głębokości ok. 50–150 m, a średnia głębokość dla pierwszej eksploatowanej strefy rudnej wynosiła około 70 metrów. Maksymalna głębokość infrastruktury kopalni sięgnęła w najgłębszym punkcie 545 metrów. Bogate rudy Zn-Pb mają charakter masywny, krasowo-węglanowy oraz brekcji związanych z dolomityzacją i strefami uskokowymi (tzw. Irish Type). Głównymi minerałami rudnymi są sfaleryt, galena, z domieszką srebra oraz piryt i markasyt. Złoże cechowało się wysoką jakością rudy (średnia zawartość wynosiła m.in. ok. 9,6% Zn oraz 2,0% Pb i ok. 15 ppm Ag.
Kopalnia podziemna w Galmoy prowadziła produkcję w okresie 1997-2012. Jednak po tym okresie prowadzono jeszcze wydobycie końcowe wysokogatunkowej rudy do przeróbki w sąsiedniej kopalni Lisheen. Obecnie ze względu na wysokie ceny cynku i ołowiu prowadzone są prace odwadniające dawną kopalnię w celu uruchomienia wydobycia najbogatszych rud, które po wzbogaceniu na miejscu mają być transportowane drogą morską do Szczecina, a stamtąd koleją do huty ZGH Bolesław. Dodatkowo prowadzona jest prospekcja geofizyczna i wiertnicza na złożu w celu udokumentowania dodatkowych zasobów rud siarczkowych w tym rejonie.
Wizyta grupy eksperckiej MREG w magazynie rdzeni na złożu cynku i ołowiu w Galmoy
Fragment rdzenia z bogatą rudą siarczkową cynku i ołowiu z wiercenia poszukiwawczo-dokumentacyjnego na złożu Galmoy
Tekst i zdjęcia: Stanisław Mikulski
