W dniach 8–9 października 2026 r. Bad Muskau w Niemczech i Łęknica w Polsce gościły uczestników XI Ogólnopolskiego Forum GEO-PRODUKT, które odbyło się pod hasłem „Dziedzictwo przemysłowe jako geoprodukt”. Miejscem spotkania był Światowy Geopark UNESCO Muskauer Faltenbogen / Łuk Mużakowa. Jednym ze współorganizatorów wydarzenia był Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy (PIG-PIB), a honorowy patronat nad Forum objął Dyrektor PIG-PIB, prof. dr hab. Krzysztof Szamałek. Przedstawiciele Instytutu aktywnie włączyli się w program spotkania, prezentując wyniki swoich prac badawczych oraz koncepcje wykorzystania dziedzictwa geologicznego i przemysłowego w geoturystyce i geoedukacji.
Forum stworzyło przestrzeń do wymiany doświadczeń między przedstawicielami geoparków UNESCO, instytucji naukowych, samorządów oraz organizacji działających na rzecz ochrony i promocji dziedzictwa Ziemi. W centrum zainteresowania tegorocznej edycji znalazły się dawne obszary eksploatacji surowców mineralnych, obiekty poprzemysłowe i krajobrazy pogórnicze. Uczestnicy omawiali możliwości wykorzystania ich do tworzenia atrakcyjnych produktów geoturystycznych, które sprzyjają rozwojowi turystyki i wspierają lokalne społeczności.
Rozpoczęcie Forum
PIG-PIB reprezentowało sześcioro pracowników z pięciu jednostek organizacyjnych Instytutu. W wydarzeniu uczestniczyli: dr Katarzyna Szadkowska z Oddziału Dolnośląskiego, mgr inż. Katarzyna Rozkosz z Oddziału Górnośląskiego, mgr inż. Monika Krzeczyńska z Muzeum Geologicznego, mgr Witold Wesołowski z Oddziału Świętokrzyskiego oraz dr Andrzej Konrad Piotrowski i mgr Mateusz Górajczyk z Oddziału Pomorskiego.
Pierwszy dzień Forum, 8 października, obejmował sesję referatową w Nowym Zamku w Parku Mużakowskim w Bad Muskau. Wystąpienia poświęcono sposobom wykorzystania dziedzictwa przemysłowego i geologicznego do tworzenia produktów geoturystycznych.
W programie sesji znalazły się trzy referaty przygotowane z udziałem pracowników PIG-PIB:
- „Geoprodukt czy surowiec – drugie życie hałd” – dr Katarzyna Szadkowska i mgr Mateusz Szadkowski (Oddział Dolnośląski PIG-PIB),
- „Od odsłonięcia geologicznego do opowieści o krajobrazie: waloryzacja i transgraniczna harmonizacja punktów dziedzictwa przemysłowego i geoturystycznego w Geoparku «Kraina Polodowcowa nad Odrą»” – dr Andrzej Piotrowski i mgr Małgorzata Schiewe (Oddział Pomorski PIG-PIB) oraz Yvonne Ouart (Geopark Eiszeitland am Oderrand e.V.),
- „Dziedzictwo przemysłowe Doliny Kamiennej jako geoprodukt” – dr hab. Anna Fijałkowska-Mader, prof. PIG-PIB, mgr Witold Wesołowski (Oddział Świętokrzyski PIG-PIB).
Dr Katarzyna Szadkowska podczas wygłaszania referatu
Dr Andrzej Piotrowski podczas wygłaszania referatu
Ostatni z wymienionych referatów przybliżył bogate dziedzictwo przemysłowe Doliny Kamiennej, ukształtowane przez wielowiekową eksploatację i przetwórstwo surowców mineralnych oraz rozwój hutnictwa. Autorzy omówili także możliwości wykorzystania zachowanych obiektów przemysłowych, geologicznych i krajobrazowych do rozwoju geoturystyki. Zagadnienia te przedstawili również w kontekście reaktywacji inicjatywy utworzenia Geoparku Doliny Kamiennej.
Mgr Witold Wesołowski podczas wygłaszania referatu
Uzupełnieniem wystąpień była sesja posterowa, podczas której dorobek naukowy i popularyzatorski Instytutu przedstawiono w trzech pracach:
- „Dawne piece wapiennicze jako potencjalny produkt turystyczny Jury Polskiej” – mgr inż. Monika Krzeczyńska (Muzeum Geologiczne PIG-PIB),
- „Od eksploatacji do geoedukacji – koncepcja geoturystycznego zagospodarowania kamieniołomu jurajskiego w Łazach” – mgr inż. Katarzyna Rozkosz i mgr Izabela Ługiewicz-Mołas (Oddział Górnośląski PIG-PIB) oraz mgr Magdalena Furca (Oddział Dolnośląski PIG-PIB),
- „Wiek krajobrazu jako geoprodukt” – dr Andrzej Konrad Piotrowski i Anna Tereszko (Oddział Pomorski PIG-PIB).
Mgr inż. Katarzyna Rozkosz podczas prezentacji posteru
Mgr inż. Monika Krzeczyńska podczas prezentacji posteru
Zarówno referaty, jak i postery pokazały, jak różnorodne zastosowania mogą znaleźć obiekty związane z eksploatacją surowców mineralnych. Podkreślono ich znaczenie dla edukacji, turystyki oraz zachowania dziedzictwa kulturowego. Wiele uwagi poświęcono nadawaniu nowych funkcji dawnym kamieniołomom, hałdom, obiektom przemysłowym i krajobrazom pogórniczym, z uwzględnieniem ich wartości naukowej i edukacyjnej.
W drugiej części dnia uczestnicy przenieśli się do Centrum Kulturalno-Edukacyjnego Geoparku w Łęknicy, gdzie odbyły się warsztaty marketingowe. Zajęcia poświęcono skutecznej promocji niszowych atrakcji geoturystycznych oraz tworzeniu treści, które przyciągają uwagę odbiorców, a zarazem pozostają poprawne pod względem naukowym. Omówiono znaczenie dostosowywania języka specjalistycznego do potrzeb różnych grup odbiorców, budowania ciekawych opowieści o dziedzictwie geologicznym i korzystania z nowoczesnych metod komunikacji. Ważną częścią warsztatów była praca w grupach, podczas której uczestnicy opracowywali koncepcje promocji wybranych atrakcji geoturystycznych.
Na zakończenie pierwszego dnia Forum odbył się panel dyskusyjny. Rozmowa dotyczyła roli lokalnych przedsiębiorców, samorządów i organizacji turystycznych w rozwoju geoparków oraz ich udziału w budowaniu rozpoznawalnych marek regionalnych.
Panel dyskusyjny dotyczący roli lokalnych przedsiębiorców, samorządów i innych partnerów w rozwoju geoparków oraz budowaniu rozpoznawalnej marki turystycznej regionu
Drugi dzień Forum, 9 października, upłynął pod znakiem dwóch równoległych sesji terenowych. Ich program umożliwił uczestnikom poznanie wybranych obiektów geologicznych, górniczych i przemysłowych położonych na obszarze Światowego Geoparku UNESCO Łuk Mużakowa.
Uczestnicy sesji terenowej przed Nowym Zamkiem w Bad Muskau
Pierwszą sesję terenową poprowadził dr Jacek Koźma. Jej głównymi tematami były zagospodarowanie obszarów poeksploatacyjnych oraz wykorzystanie dziedzictwa geologicznego do celów edukacyjnych i turystycznych. Uczestnicy odwiedzili Dom Kawalerski w Parku Mużakowskim, w którym powstaje Centrum Informacyjno-Edukacyjne Geoparku, a następnie poznali ścieżkę geoturystyczną „Dawna Kopalnia Babina”. Dalsza część programu obejmowała wizyty w Parku Głazów Narzutowych w Nochten oraz w Muzeum Szkła w Weißwasser, prezentującym przemysłowe tradycje regionu.
Drugą sesję terenową, prowadzoną przez dr. Kerstena Löwena, poświęcono zachowanym reliktom infrastruktury przemysłowej i górniczej. Na jej trasie znalazły się Dom Kawalerski w Parku Mużakowskim, pozostałości dawnej elektrowni i sortowni oraz formy erozyjne tzw. Suchego Wyrobiska. Kolejnym odwiedzonym obiektem była Stara Cegielnia w Klein Kölzig. Uczestnicy zapoznali się tam z historycznym piecem Hoffmanna oraz ekspozycją poświęconą produkcji cegły. Sesję zakończyła wizyta w okolicach zbiornika Felixsee, gdzie znajdują się wieża widokowa i Szlak Dawnego Górnictwa.
Podczas wizyty w dawnej cegielni w Klein Kölzig
Uczestnicy sesji terenowej podczas zwiedzania wystawy dotyczącej geoparku w Klein Kölzig
Obie sesje terenowe dostarczyły przykładów nadawania dawnym terenom górniczym i obiektom przemysłowym nowych funkcji edukacyjnych, turystycznych oraz rekreacyjnych. Szczególne zainteresowanie wzbudziły rozwiązania pozwalające zachować autentyczne elementy dziedzictwa przemysłowego i wykorzystać je do przybliżania geologicznej oraz gospodarczej historii regionu.
Tekst: Witold Wesołowski
Zdjęcia: Michał Poros, Witold Wesołowski
Udział w Forum został sfinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach zadania psg pn. „Ochrona georóżnorodności i geoturystyka (2026–2027)”.
