Co mogą opowiedzieć skały o początkach życia na Ziemi? Jak ich naturalne struktury łączą się z opowieściami o powstaniu świata? Wystawa „Jeden ze światów. Wrażliwe kamienie i nieoczekiwane homologie” zaprasza do spojrzenia na okazy geologiczne z perspektywy nauki i sztuki. Jej otwarcie odbędzie się 29 października 2026 r. o godz. 18.30 w Muzeum Geologicznym PIG-PIB. Ekspozycja będzie dostępna do 25 listopada 2026 r.
Na ekspozycji zostaną zaprezentowane prace dr Matyldy Tracewskiej, powstałe w ramach rezydencji artystycznej w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu. Ich podstawą są skały, których struktury przechowują zapis dawnych środowisk i procesów związanych z rozwojem życia. Artystka połączyła je z malarstwem i mozaiką, tworząc obiekty inspirowane zarówno historią Ziemi, jak i mitami o narodzinach świata.
Ważne miejsce w projekcie zajmują stromatolity - warstwowe struktury osadowe powstające przy udziale mikroorganizmów. Ich kopalne przykłady należą do najstarszych świadectw życia na naszej planecie. Dla geologów są źródłem informacji o dawnych ekosystemach oraz warunkach panujących na Ziemi przed miliardami lat.
Wśród skał wykorzystanych w projekcie znalazły się również żelaziste formacje wstęgowe, określane skrótem BIF. Ich charakterystyczne, naprzemienne warstwy stanowią zapis procesów zachodzących w dawnych oceanach. Materiał geologiczny objęty projektem sięga wiekiem nawet 3,2 miliarda lat.
Jedna z prac wykorzystuje okaz z Anglii, którego warstwa osadowa wiąże się z masowym wymieraniem na granicy triasu i jury, około 200 milionów lat temu. Na kamieniu artystka przedstawiła dwie spokojnie rozmawiające postacie. Zestawienie tej sceny ze śladem dawnego kryzysu biologicznego skłania do refleksji nad kruchością życia i miejscem człowieka w historii planety.
Na wystawie skały stają się jednocześnie podłożem prac, ich tematem i nośnikiem opowieści. Naturalne desenie, barwy oraz układ warstw współtworzą kompozycje malarskie i mozaikowe.
Muséum national d’Histoire naturelle (MnHn) jest jedną z najstarszych i największych placówek muzealno-badawczych na świecie. Założone w 1793 roku jako kontynuacja Królewskiego Ogrodu Roślin Leczniczych, Muséum zatrudnia obecnie około 2500 pracowników, w tym 600 badaczy, jako struktura partnerska Uniwersytetu na Sorbonie. Zbiór skał i minerałów Departamentu Geologicznego należy do wyjątkowo imponujących i zawiera okazy sprowadzane do Francji od XIX w. ze wszystkich krajów i kontynentów. Rezydencja Matyldy Tracewskiej jest pierwszą tego typu inicjatywą zorganizowaną przez Muséum, które pragnie w ten sposób otworzyć się na działania artystyczne i za pomocą interdyscyplinarnych projektów na styku nauki i sztuki realizować swoje zadania statutowe.
Podczas rezydencji Matylda Tracewska współpracowała także z naukowcami z Instytutu Mineralogii, Fizyki Materiałów i Kosmochemii. Wsparcie badaczy pozwoliło określić wiek i pochodzenie okazów oraz poznać procesy odpowiedzialne za ich powstanie. Wiedza ta stała się punktem wyjścia do dalszej pracy. Artystka zestawiała wybrane skały z opowieściami o początkach świata i człowieka, związanymi ze społecznościami zamieszkującymi regiony ich pochodzenia. Następnie wprowadzała na ich powierzchnie oszczędne elementy malarskie oraz mozaikowe z kamienia i szkła. W ten sposób ekspozycja łączy dwa sposoby poznawania świata: naukowe odczytywanie historii zapisanej w skałach oraz kulturowe próby wyjaśnienia początków istnienia.
Działania artystyczne zwracają też uwagę na szczegóły okazów, które mogłyby umknąć podczas oglądania tradycyjnej ekspozycji: przebieg warstw, subtelne różnice barw czy naturalne układy przypominające pejzaże. Wystawa zachęca, by dostrzec w kamieniu zarówno obiekt estetyczny, jak i archiwum geologiczne.
Warszawska prezentacja jest trzecią odsłoną projektu, po wystawach w Rawennie i Paryżu. Autorka, dr Matylda Tracewska, jest związana z Wydziałem Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W swojej twórczości wykorzystuje mozaikę, malarstwo i podłoża mineralne.
