W 2025 roku Państwowy Instytut Geologiczny – PIB opublikował trzeci, ostatni tom Atlasu geologicznego wybranych złóż węgla brunatnego w Polsce. Zawiera on szczegółowe informacje o obiektach złożowych o największym potencjale ekonomiczno-gospodarczym w rejonach bełchatowskim, legnickim, łódzkim i radomskim.
Rejony występowania złóż węgla brunatnego w Polsce
Zasoby obecnie eksploatowanych złóż węgla brunatnego stopniowo się wyczerpują, a istniejące kopalnie odkrywkowe - z powodu braku nowych zasobów - będą likwidowane w latach 2026–2046. Dysponujemy wprawdzie szczegółową dokumentacją złóż eksploatowanych przez cztery kopalnie odkrywkowe (Bełchatów, Konin, Turów, Sieniawa), jednak sytuacja wygląda inaczej w przypadku złóż niezagospodarowanych - zarówno udokumentowanych, jak i perspektywicznych.
W Polsce zidentyfikowano 163 takie złoża, które w przyszłości mogą stać się przedmiotem zainteresowania sektora energetycznego. Informacje na ich temat są jednak rozproszone i wymagają weryfikacji, standaryzacji oraz kompleksowej analizy. Zadania tego podjął się Państwowy Instytut Geologiczny – PIB w ramach działalności państwowej służby geologicznej.
Opracowanie stanowi obszerne kompendium wiedzy o krajowych zasobach węgla brunatnego. W atlasie zestawiono bazy danych dotyczące niezagospodarowanych złóż oraz dokonano oceny możliwości ich przyszłego wykorzystania z uwzględnieniem lokalizacji, parametrów geologiczno-górniczych oraz uwarunkowań środowiskowych.
Szczegółowej analizie poddano 71 obiektów złożowych przedstawionych w trzech tomach atlasu. O ich wyborze zdecydowały przede wszystkim: wielkość zasobów, podstawowe parametry geologiczno-górnicze oraz jakość surowca. Każdy obiekt opracowano według jednolitej metodyki.
Prace rozpoczęto od zgromadzenia i weryfikacji danych archiwalnych, głównie dokumentacji złożowych, raportów z prac geologiczno-rozpoznawczych oraz profili otworów wiertniczych, sporządzonych w ciągu ponad 70 lat przez różne instytucje, w tym PIG–PIB i przedsiębiorstwa geologiczne. Analizie poddano tysiące danych geologicznych, złożowych, hydrogeologicznych i geoekologicznych.
Kluczowym etapem była standaryzacja informacji. W wielu przypadkach konieczne okazało się uzupełnienie lub ponowne przeliczenie zasobów oraz podstawowych parametrów węgla określonych w dokumentach źródłowych, nawet jeśli zostały one formalnie zatwierdzone. W przypadku złóż udokumentowanych wynikało to m.in. ze zmian kryteriów bilansowości oraz braku oszacowanych zasobów pozabilansowych.
Od 2011 r. termin „kryteria bilansowości” zastąpiono definicją „granicznych wartości parametrów definiujących złoże”. W latach 2005–2011 pojęcie „zasoby pozabilansowe” miało charakter nieformalny, dlatego często nie było w ogóle szacowane.
W odniesieniu do obszarów prognostycznych przeliczenia wynikały zwykle z braków lub nieścisłości w operatach szacujących zasoby, które z definicji nie podlegają zatwierdzeniu. Za granicę złoża lub obszaru prognostycznego przyjęto kontur zewnętrzny udokumentowanych bądź oszacowanych zasobów bilansowych i pozabilansowych, a w przypadku braku tych drugich - kontur zasobów bilansowych.
Charakterystyka każdego z nieeksploatowanych lub prognostycznych złóż obejmuje część tekstową oraz rozbudowaną dokumentację graficzną (mapy, przekroje i zestawienia tabelaryczne). Przedstawiono w niej m.in. budowę geologiczną i warunki geologiczno-górnicze, stopień rozpoznania złoża, wielkość zasobów, parametry geologiczno-górnicze pokładów węgla, właściwości chemiczno-technologiczne surowca, a także warunki hydrogeologiczne i uwarunkowania środowiskowe.
Ewentualne, przyszłe wykorzystanie węgla brunatnego przy zastosowaniu technologii mniej obciążających środowisko oraz umożliwiających niskoemisyjną produkcję energii elektrycznej wymaga rzetelnej i kompleksowej wiedzy o krajowej bazie surowcowej.
Atlas stanowi długo oczekiwaną publikację, pozwalającą na całościową ocenę możliwości zagospodarowania nowych złóż o korzystnych warunkach geologiczno-górniczych.
Atlas geologiczny wybranych złóż węgla brunatnego w Polsce powstał w ramach projektu badawczego „Aktualizacja stanu wiedzy o złożach węgla brunatnego dla potrzeb jego wykorzystania wraz z opracowaniem atlasu geologicznego wybranych złóż w Polsce” i został sfinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
