W dniach 24-26 marca 2026 r. w Bergen (Norwegia) odbyła się konferencja poświęcona złożom głębokomorskim - Seabed Minerals (wcześniej DeepSeaMinerals). Wydarzenie, organizowane po raz piąty, zgromadziło przedstawicieli świata nauki, firm poszukiwawczych i serwisowych oraz administracji publicznej – zarówno norweskiej, jak i międzynarodowej – zainteresowanych rozpoznaniem i eksploatacją głębokomorskich złóż polimetalicznych. Ostatnie dwie edycje konferencji odbyły się pod hasłem „Critical knowledge, critical technology, critical minerals”.
Program wydarzenia podzielono na siedem głównych bloków tematycznych. Sesja otwierająca obejmowała najnowsze informacje przekazane przez sekretarz generalną ISA (International Seabed Authority - Międzynarodowa Organizacja Dna Morskiego) Leticię Carvalho, rozwinięte następnie przez przewodniczącą Komisji Prawno-Technicznej ISA Sissel Eriksen.
Państwowy Instytut Geologiczny – PIB reprezentowali dr Michał Tomczak i Łukasz Smajdor, którzy w sesji posterowej zaprezentowali pracę pt.”Application of magnetic surveys as a reconnaissance tool in an integrated geophysical approach for polymetallic massive sulfide (PMS) exploration” autorstwa Łukasza Smajdora (PIG-PIB), Victora Mapuranga (Bentley-Sequest), Michała Tomczaka (PIG-PIB) oraz Agaty Kozłowskiej – Roman (PIG-PIB). Przedstawili wyniki badań z obszaru polskiego kontraktu na Atlantyku, a dokładniej - analizę danych magnetycznych z nowatorskim podejściem wieloatrybutowym, w celu identyfikacji możliwych nagromadzeń nieaktywnych siarczków masywnych. Omówili także wykonany „blind test” (analiza danych „w ciemno”) na danych magnetycznych z klastra A w obszarze zainteresowania nr 1 (AOI-1), którym jest nowoodkryty obszar OCC (Oceanic Core Complex - oceaniczny kompleks rdzeniowy). Wyniki zakończonego testu pozwoliły na identyfikację struktur hydrotermalnych widocznych również na wysokorozdzielczych danych MBES (Multibeam Echosounder - wielowiązkowa sonda echosondowa) oraz SAS (Synthetic Aperture Sonar - sonar z syntetyczną aperturą) wykonanych pokładu AUV (Autonomous Underwater Vehicle - autonomiczny pojazd podwodny) w 2023 r.
Łukasz Smajdor prezentujący wyniki prac polskiego zespołu w klastrze A obszarze AOI-1
Dr Michał Tomczak (z lewej) oraz Łukasz Smajdor z pierwszą próbką miedzi pozyskaną z siarczków masywnych złoża Gygra (odkryte w 2024 r. na głębokości 2800 m w obrębie Grzbietu Knipovich)
Ponadto przeprowadzona pierwsza iteracja inwersji magnetycznej VOXI (Voxel Inversion) przy użyciu oprogramowania Oasis montaj firmy Seequent nie tylko potwierdziła zidentyfikowane wcześniej miejsca, ale wskazała nowe, których analiza wciąż trwa. Zidentyfikowane obszary, zarówno te in-situ podczas pracy autonomicznego pojazdu podwodnego, jak i dane poddane szczegółowej obróbce, zostaną zweryfikowane i objęte dalszymi pomiarami i poborem próbek geologicznych przy użyciu portugalskiego zdalnie sterowanego pojazdu podwodnego ROV Luzo 6000, podczas rejsu badawczego zaplanowanego do realizacji wspólnie z hiszpańską służbą geologiczną we wrześniu 2026 r.
W części wydarzenia poświęconej rynkom wschodzącym i strategiom przedstawiono możliwości prowadzenia rozpoznania i wydobycia surowców polimetalicznych w wodach międzynarodowych na podstawie koncesji wydawanych przez administrację USA, a także w obrębie EEZ (Exclusive Economic Zone - wyłączna strefa ekonomiczna) i rozszerzonego szelfu kontynentalnego Wysp Cooka oraz Norwegii. Zaprezentowano również wyniki projektu EMINENT (Energy Minerals for Netzero Transition), realizowanego na norweskim szelfie kontynentalnym (NCS - Norwegian Continental Shelf). Nowością była obecność przedstawicieli administracji Stanów Zjednoczonych, w tym NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration), którzy zwrócili uwagę skalą planowanych działań – tylko w bieżącym roku zaplanowano 16 rejsów badawczych.
Norweskie zasoby miedzi z nowoodkrytych złóż polimetalicznych siarczków masywnych (emiment-project.com)
Blok trzeci, dotyczący mapowania i złóż, obejmował prezentację najnowszych wyników badań z różnych rejonów świata. Ebbe Hartz z AkerBP zaprezentował potencjał ekonomiczny złóż na norweskim szelfie kontynentalnym, wskazując – na podstawie porównania dochodów z m² dna morskiego – na znacznie większy potencjał surowców polimetalicznych w stosunku do ropy i gazu. Tłumaczy to zainteresowanie surowcami krytycznymi przez główne gospodarki świata i nakłady ponoszone na poszukiwanie oraz rozwój technologii, związany z przyszłym wydobyciem surowców polimetalicznych. Szczególny potencjał drzemie na dnie Północnego Atlantyku będącego ultra-wolną strefą rozrostu dna oceanicznego, w obrębie której zlokalizowane są obszary polskiej koncesji poszukiwawczej.
Christian Bishop z British Geological Survey przedstawił potencjał nieaktywnego złoża hydrotermalnego Semenov w północnej części Atlantyku. Najnowsze badania wskazują na zasoby kopca PMS (pollymetalic massive sulphide – siarczki polimetaliczne) rzędu 20 megaton, co plasuje je wśród największych złóż typu VMS (Volcanogenic Massive Sulfide deposits - wulkanogeniczne złoża masywnych siarczków), takich jak Trans-Atlantic Geotraverse TAG (66 megaton; Murton et al. 2019) oraz Yuhuang-1 (45 megaton; Yu et al. 2021).
Thomas Khun z Bundesanstalt für Geowissenschaften und Rohstoffe zaprezentował natomiast potencjał naskorupień manganowo-żelazowych na przykładzie grzbietu Louisville na południowo-zachodnim Pacyfiku. Wskazał, że tylko jedna z nielicznych gór podwodnych Seamount 420 o powierzchni 600 km², przy założeniu średniej miąższości naskorupień 3 cm i gęstości 1,7 g/cm³, może zawierać ok. 12 megaton zasobów, co przekłada się na ok. 400 tys. ton kobaltu oraz 200 tys. ton pierwiastków ziem rzadkich i itru. Dla przykładu, tylko Mohns Treasure na norweskim szelfie to 9 megaton rudy. W tej części przedstawiono również najnowocześniejsze osiągnięcia w dziedzinie mapowania złóż, w tym przy użyciu maszyn bezzałogowych, takich jak AUV (Konsberg – Hugin), czy statków bezzałogowych (Reach Remote – Reach Subsea).
Z kolei przedstawiciel Quantum Wetstone przedstawił możliwości użycia sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego w procesie mapowania i modelowania strukturalnego powierzchni dna morskiego.
W kolejnym bloku omówiono nowe metody przetwarzania rud głębokomorskich i pozyskiwania z nich kluczowych metali. Przedstawiciel R&D Resitec zaprezentował pierwszy przykład miedzi pozyskanej z siarczków masywnych w ramach projektu EMINENT. Z kolei prof. Martin Bertau z Uniwersytetu we Freiburgu przedstawił ciekawą alternatywę dla klasycznych procesów hutniczych w postaci sekwencji reakcji chemicznych, umożliwiających bardziej efektywne technologicznie i energetycznie pozyskiwanie metali z głębokomorskiej rudy.
Miedź ze złoża Gygra uzyskana w procesie przetwarzania przez Resitec (zdjęcia emiment-project.com oraz Łukasz Smajdor)
W części dotyczącej podmorskich minerałów i aspektów prawnych omówiono różnice między Mining Code, procedowanym przez ISA, a amerykańskim Deep Seabed Hard Mineral Resources Act (DSHMRA). Omówiono także założenia oraz wpływ międzynarodowego porozumienia BBNJ (Agreement on Marine Biological Diversity of Areas Beyond National Jurisdiction) na obowiązki kontraktorów oraz jednostek naukowych, realizujących badania i pobierających próbki w wodach międzynarodowych.
Blok poświęcony środowisku koncentrował się na oddziaływaniu górnictwa głębokomorskiego na ekosystemy oraz działaniach łagodzących. Przedstawiciele NOAA, Seabed Authority Cook Islands, BGS oraz University of Southern Denmark zaprezentowali wyniki badań dotyczących ochrony podmorskich ekosystemów. Przedstawicielka Urzędu ds. Głębokomorskich z Wysp Cooka zreferowała ramy zarządzania i strategii oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do surowców z dna morskiego.
Z kolei przedstawiciel NOAA pokazał wskaźniki przestrzenne służące do oszacowania wydajności wydobycia i zakłóceń ekologicznych w górnictwie głębokomorskim Przedstawicielka BGS wyjaśniała natomiast długoterminowy wpływ eksperymentalnego wydobycia konkrecji manganowych z głębin morskich na geochemię i właściwości fizyczne osadów w strefie Clarion-Clippertonm (CCZ) na Oceanie Spokojnym.
Przedstawiciel Aanderaa-Xylem zakwestionował wyniki publikacji Sweetman et al. (2024) dotyczącej produkcji „ciemnego” tlenu przez konkrecje polimetaliczne wskazując, że proces ten to jest znikomy.
Ostatni blok obejmował nowości technologiczne w branży poszukiwawczo-wydobywczej podwodnych minerałów. Prof. Bramley Murton z NOC Southampton przedstawił propozycję autonomicznego systemu do monitoringu, który jest w fazie testów w trwającym projekcie Trident. Przedstawiciel GEOMAR przedstawił zastosowanie sztucznej inteligencji w poszukiwaniach konkrecji polimetalicznych, w tym ich identyfikację i szacowanie ilości oraz zasobów konkrecji polimetalicznych na dnie (testy w obszarze CCZ na Pacyfiku), natomiast Royal IHC zaprezentował najnowocześniejsze osiągnięcia w konstrukcji maszyn do wydobywania podmorskich minerałów, opierając się na dotychczasowych doświadczeniach firmy w produkcji sprzętu dla przemysłu naftowego.
Stefen Wegerer z firmy BAUER przedstawił kolejny krok na drodze do konstrukcji bardzo wydajnego, a zarazem posiadającego znikome oddziaływanie na środowisko urządzenia wiertniczego. Konferencję zakończył panel dyskusyjny „Solutions to Environmental Challenges”, poświęcony zagadnieniom monitoringu i ochrony środowiska.
W trakcie pobytu w Norwegii przedstawiciele PIG-PIB odwiedzili również ośrodek NORMAR (Norwegian Marine Robotics Facility), gdzie zaprezentowano ROV Ægir 6000 – jednostkę działającą od ponad 10 lat i mającą na koncie ponad 1000 zanurzeń, wykorzystywaną w badaniach norweskiego szelfu kontynentalnego. Jest jedynym takim urządzeniem w posiadaniu rządu, niezbędnym w badaniach norweskiego szelfu. Pobierał próbki minerałów z każdego złoża odkrytego na norweskim szelfie kontynentalnych (Grzbiet Mohnsa, Grzbiet Knipovitcha).
Przedstawiciele NORMAR przedstawili również pozostały sprzęt do badań głębokomorskich, w tym niewielkie drony AUV (gliders), które potrafią zbierać dane CTD (przewodność, temperatura, głębokość) przez bardzo długi okres czasu i wykorzystują do tego napęd o zmiennej wyporności.
Urządzenie ROV Ægir 6000 w siedzibie NORMAR (Norweski Ośrodek Robotyki Morskiej). Na zdjęciu wraz z TMS (Tether Managment System) systemem do obsługi okablowania, które pozwala na niezależność od ruchów statku, a tym samym działania w większym promieniu, również pod arktycznym lodem. Modułowość systemu pozwala na montaż lub demontaż urządzeń w zależności od rodzaju badań. Na zdjęciu również 2 glidery wykonujące badania CTD, które dzięki napędowi o zmiennej wyporności potrafią w trakcie jednej misji przebyć drogę z Norwegii na Grenlandię i z powrotem
Łukasz Smajdor prezentujący wyniki prac polskiego zespołu w klastrze A obszarze AOI-1 w rozmowie z prof. Rolfem Birger Pedersenem
Dzięki udziałowi w konferencji Seabed Minerals 2026 pracownicy PIG-PIB zyskali dostęp do najnowszych danych o złożach masywnych siarczków dna morskiego i technologiach eksploracji i ich przetwarzania, oraz kontaktów z autorytetami w tej dziedzinie. Aktywność ta pozwala na integrację dotychczasowej wiedzy z realizowanym przez PIG-PIB projektem poszukiwania i rozpoznania siarczków masywnych w obszarze polskiej koncesji na Środkowym Atlantyku, w tym z wynikami analiz AUV w obszarze AOI-1 oraz w ramach planowanego rejsu z ROV.
W rezultacie wymiana doświadczeń zapewnia wyższy poziom realizacji zadania wynikającego z kontraktu z ISA. Zdobyta wiedza i kontakty posłużą przygotowaniu rozwiązań pokładowych oraz specjalistycznego wyposażenia (m.in. AUV i ROV) nowego statku oceanicznego dla Politechniki Morskiej w Szczecinie. Realizacja odbędzie się w ramach programu wieloletniego „Budowa statków dla uczelni morskich w latach 2025–2029”, w którym uczestniczą również pracownicy PIG-PIB.
Udział pracowników Instytutu w konferencji Seabed Minerals 2026 został sfinansowany w ramach realizacji zadania „Rozpoznanie obszarów perspektywicznych złóż siarczków masywnych w obrębie Grzbietu Śródatlantyckiego” ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (Nr umowy: 134/2025/Wn07/FG-SM-DN/D).
Tekst: Łukasz Smajdor, Michał Tomczak
Zdjęcia: Łukasz Smajdor, Michał Tomczak, Jon Oddvar Hellevang, Maja Lian Jœger, Dr Håvard Hallås Stubseid, emimnent-project.com
