W dniach 9-19 marca 2026 r. w Kingston na Jamajce odbyła się pierwsza część 31. sesji Rady Międzynarodowej Organizacji Dna Morskiego (MODM, ang. International Seabed Authority, ISA). Posiedzenie zgromadziło ponad 250 uczestników, w tym przedstawicieli większości państw członkowskich Rady i przypadło na szczególny moment intensyfikacji globalnej debaty nad przyszłością eksploatacji zasobów mineralnych głębokiego dna oceanicznego.
Przedstawicielami Polski w ramach obrad byli: Michał Pilaszkiewicz z Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego, Bartosz Jasiński z Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz dr hab. Tomasz Kamiński z Uniwersytetu Warszawskiego.
Głównym przedmiotem obrad było dalsze procedowanie regulacji eksploatacyjnych w ramach Kodeksu Wydobywczego, określających warunki komercyjnego wydobycia surowców na dnie mórz poza jurysdykcją państw. Dyskusje obejmowały kwestie środowiskowe, finansowe, instytucjonalno-proceduralne oraz zarządcze.
Każda z corocznych sesji składa się ze spotkań poszczególnych organów ISA, które zostały przybliżone w ubiegłorocznej relacji (link do: https://www.pgi.gov.pl/aktualnosci/display/16449-przedstawiciel-pig-pib-czlonkiem-polskiej-delegacji-na-obradach-miedzynarodowej-organizacji-dna-morskiego.html).
Przed pierwszą częścią tegorocznego spotkania Rady obradowała Komisja Prawno-Techniczna, natomiast spotkania pozostałych organów odbędą się w trakcie drugiej części 31. sesji ISA. Warto przypomnieć, że Organizacja zajmuje się obszarem dna morskiego, znajdującego się poza krajową jurysdykcją (tzw. Obszar, ang. Area).
Pierwszego dnia obrad Rady wybrano nowego przewodniczącego Rady, którym został Mayank Joshi z Indii.
Szczególną uwagę poświęcono ochronie środowiska morskiego, podkreślając znaczenie regionalnych planów zarządzania (REMPs), podejścia ostrożnościowego oraz konieczność opierania decyzji na danych naukowych. Część państw postulowała dopuszczenie wydobycia dopiero po potwierdzeniu jego bezpieczeństwa dla środowiska.
Omawiano także kwestie finansowe, w tym model opłat i podziału korzyści z eksploatacji, przy czym niektóre państwa kwestionowały jego założenia. W obszarze instytucjonalnym analizowano mechanizmy nadzoru, w tym powołanie Komitetu ds. Zgodności.
Mimo postępu w rozmowach, wiele kwestii pozostało otwartych, m.in. zakres regulacji i definicje prawne. Ustalono kontynuację prac i dalsze negocjacje w lipcu 2026 r.
Polska zachowuje wyważone stanowisko wobec kierunków rozwoju górnictwa głębokomorskiego – nie opowiada się ani za wprowadzeniem moratorium czy czasowej pauzy postulowanej przez część państw, ani za szybkim uruchomieniem eksploatacji zasobów Obszaru. Kontynuując działalność badawczą w ramach posiadanych – bezpośrednio lub poprzez podmioty współpracujące – kontraktów poszukiwawczych, przyczynia się do pogłębiania wiedzy o środowisku dna oceanicznego oraz jego różnorodności biologicznej. Równolegle Polska konsekwentnie wspiera wypracowanie kompleksowych i solidnych regulacji wydobywczych w Obszarze.
Pierwsza część 31. sesji Rady potwierdziła, że ISA znajduje się w kluczowym momencie swojej działalności. Z jednej strony widoczna jest presja na przyjęcie regulacji umożliwiających rozpoczęcie komercyjnego wydobycia, z drugiej – rosnące oczekiwania dotyczące zapewnienia wysokich standardów ochrony środowiska i przejrzystości systemu zarządzania.
Przekazanie przewodnictwa Rady przez Duncana Muhumuza Laki (Uganda) Mayankowi Joshi (Indie)
Sala plenarna w Jamajskim Centrum Konferencyjnym, w której odbywają się obrady ISA
Zrozumienie przebiegu prac Rady (ang. Council) wymaga przybliżenia zasad jej funkcjonowania, określonych w art. 161 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza. Rada jest organem wykonawczym ISA, liczy 36 członków wybieranych przez Zgromadzenie (ang. Assembly) według ściśle określonego klucza reprezentacyjnego. System ten opiera się na podziale państw na pięć grup, które mają odzwierciedlać zarówno interesy gospodarcze, jak i zasadę sprawiedliwej reprezentacji geograficznej:
- Grupa A – państwa (4) o największym znaczeniu gospodarczym, które w ciągu ostatnich 5 lat zużyły lub były importerami surowców mineralnych, które będą wydobywane z dna morskiego. Obecnie są to: Chiny, Włochy, Japonia oraz Rosja. Włochy ustąpiłyby miejsca w tej grupie Stanom Zjednoczonym, jeśli ten kraj zdecydowałby się na ratyfikowanie Konwencji o prawie morza;
- Grupa B – państwa (4), które dokonały największych inwestycji w przygotowanie i wprowadzenie działalności wydobywczej z Obszaru. Obecnie są to: Francja, Indie, Niemcy oraz Korea Południowa;
- Grupa C – państwa (4), które są największymi eksporterami surowców mineralnych wydobywanych w przyszłości z Obszaru, w tym co najmniej 2 państwa rozwijające się. Obecnie są to: Australia, Chile, Kanada i Republika Południowej Afryki;
- Grupa D – państwa (6) mające szczególne interesy, obejmujące takie kwestie jak duża liczba ludności, państwa śródlądowe o niekorzystnym położeniu geograficznym, państwa najmniej rozwinięte oraz producenci i główni importerzy tych surowców mineralnych, które są przewidziane do wydobycia z Obszaru. Obecnie są to: Bangladesz, Brazylia, Nauru, Jamajka, Lesotho i Uganda;
- Grupa E – państwa (18) wybierane zgodnie z zasadą sprawiedliwego geograficznego podziału miejsc, przy czym z każdy region geograficzny (Afryka, Ameryka Łacińska, Azja, Europa Wschodnia, Europa Zachodnia i inne państwa) musi posiadać w Radzie co najmniej jednego reprezentanta. Aktualnie są to: Argentyna, Ghana, Hiszpania, Indonezja, Kamerun, Kostaryka, Maroko, Mauritius, Meksyk, Nigeria, Norwegia, Polska, Sierra Leone, Singapur, Tanzania, Tonga, Trynidad i Tobago oraz Wielka Brytania.
Taki model powoduje, że Rada nie jest klasycznym organem opartym wyłącznie na reprezentacji geograficznej, lecz strukturą hybrydową, łączącą kryteria ekonomiczne i polityczne. W praktyce oznacza to, że przy stole negocjacyjnym obecne są zarówno państwa bezpośrednio zainteresowane eksploatacją zasobów, jak i te, które koncentrują się na ochronie środowiska czy sprawiedliwym podziale korzyści.
Aktualny skład Rady odzwierciedla tę równowagę – obejmuje państwa uprzemysłowione, rozwijające się oraz reprezentantów różnych regionów świata, co ma zapewnić inkluzywny charakter procesu decyzyjnego. Jednocześnie taki system wyboru często przekłada się na złożoną dynamikę negocjacji, widoczną również podczas 31. sesji, gdzie ścierały się różne wizje tempa i warunków uruchomienia eksploatacji zasobów głębokomorskich.
Bartosz Jasiński (MKiŚ) wygłaszający oświadczenie w imieniu polskiej delegacji
Dyskusje prowadzone w Kingston pokazują, że ostateczny kształt przyszłego reżimu prawnego będzie wynikiem kompromisu między tymi podejściami, a sama struktura Rady – określona w Konwencji o prawie morza – odgrywa w tym procesie kluczową rolę, zapewniając reprezentację zróżnicowanych interesów społeczności międzynarodowej.
Udział delegacji PIG-PIB w 31. sesji Międzynarodowej Organizacji Dna Morskiego został sfinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Tekst: Michał Pilaszkiewicz, Agata Kozłowska-Roman, Bartosz Jasiński
Zdjęcia: ISA/Anastasia Rodopoulou
