W dniach 3-8 maja 2026 r. odbyła się doroczna konferencja European Geosciences Union (EGU), jedno z najważniejszych wydarzeń naukowych poświęconych naukom o Ziemi i środowisku. Tegoroczna edycja zgromadziła 22 497 uczestników ze 125 krajów. W ramach 1014 sesji tematycznych zaprezentowano 20 173 referaty, z czego 2470 odbyło się w formule online.
Jednym z dominujących tematów konferencji było wykorzystanie sztucznej inteligencji (Artificial Intelligence – AI) oraz dużych modeli językowych (Large Language Models – LLM) w naukach o Ziemi. Szeroko dyskutowano również kwestie etyczne związane z wdrażaniem narzędzi AI, podkreślając, że nowe technologie powinny wspierać, a nie zastępować pracę geologów i przyrodników opartą na badaniach terenowych oraz laboratoryjnych.
Główne wejście na konferencję
Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy reprezentowali: Karolina Idzikowska, Bartłomiej Grochmal, Tatiana Solovey, Urszula Stępień oraz Urszula Hara.
Karolina Idzikowska współprowadziła sesję referatową i posterową „Carbonates – archives of time, space and change”, poświęconą badaniom osadów i skał węglanowych oraz ich znaczeniu dla rekonstrukcji zmian klimatycznych, środowiskowych i oceanograficznych w historii Ziemi. Zakres sesji obejmował procesy sedymentacyjne i diagenetyczne, wysokorozdzielcze zapisy stratygraficzne oraz współczesne i kopalne systemy depozycyjne skał węglanowych. W ramach sesji zaprezentowała również poster pt. „Carbon isotope record across the Lower-Middle Triassic transition in the Holy Cross Mountains (Poland): chemostratigraphic and palaeoenvironmental significance”.
Karolina Idzikowska prezentuje poster
Bartłomiej Grochmal przedstawił w imieniu zespołu poster pt. „Quaternary neotectonic activity of the Sudetic Marginal Fault in Pieszyce area, Góry Sowie Massif (NE Bohemian Massif, SW Poland)”. Zaprezentowane wyniki badań geologicznych, sedymentologicznych i mineralogicznych wykazały wyraźne ślady aktywności tektonicznej Uskoku Brzeżnego Sudeckiego w rejonie Pieszyc w czwartorzędzie.
Tatiana Solovey była współautorką dwóch referatów. Pierwszy z nich, „Reconstructing GRACE Terrestrial Water Storage Anomalies Time Series Using Bias-Aware Machine Learning”, dotyczył zastosowania metod uczenia maszynowego i modeli statystycznych do odtwarzania brakujących danych satelitarnych GRACE dotyczących całkowitych zasobów wodnych w dorzeczu Bugu. Badania obejmowały również ocenę skuteczności tych metod w analizach hydrologicznych.
Referuje Tatiana Solovey
Drugi referat, „Driving Factors of Groundwater Storage Variability in the Transboundary Bug River Basin”, został wygłoszony przez współautorkę Justynę Śliwińską-Bronowicz z Centrum Badań Kosmicznych PAN. Dotyczył analizy zmian zasobów wód podziemnych w dorzeczu Bugu z wykorzystaniem danych terenowych oraz satelitarnych GRACE i GRACE-FO, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu czynników klimatycznych i hydrogeologicznych na zmienność zasobów wodnych.
Urszula Stępień wygłosiła referat pt. „In Search of Lithological Truth – Sceptical Non-Geologists in the Non-English Speaking World”, zwracając uwagę na problem ograniczonej dostępności otwartych publikacji naukowych w językach narodowych oraz rozbieżności pomiędzy automatycznymi tłumaczeniami a rzeczywistym znaczeniem pojęć litologicznych. W trakcie dyskusji kuluarowych potwierdzono, że z podobnymi wyzwaniami mierzy się wiele europejskich służb geologicznych.
Urszula Stępień podczas wystąpienia
Drugą prezentację współautorstwa Urszuli Stępień, zatytułowaną „Geological Maps and Data Gaps Assessment: The Key Factors for a Solid Geological Background”, przedstawił Hans-Georg Krenmayr z GeoSphere Austria. Referat dotyczył inwentaryzacji map geologicznych opracowanych przez europejskie służby geologiczne oraz identyfikacji luk wymagających uzupełnienia i uszczegółowienia danych. Podkreślono również potrzebę semantycznego uporządkowania informacji o jednostkach i strukturach geologicznych ponad granicami administracyjnymi.
Warto podkreślić także udział stypendystów Szymona Mola i Jerzego Gamdzyka, którzy zaprezentowali wyniki badań prowadzonych pod kierunkiem Marcina Dąbrowskiego w ramach grantu NCN POLARIS. Szymon Mol wygłosił referat pt. „Numerical Modelling of Viscous Folding in a Layered Sedimentary Cover Above a Basement Fault”, prezentując wyniki symulacji numerycznych procesów deformacyjnych zachodzących ponad aktywnym uskokiem podłoża. Jerzy Gamdzyk przedstawił poster pt. „Viscous Folding of Multilayer Rocks Under Layer-Parallel Shortening: Discrete Layering vs. Anisotropic Models”, podsumowujący wyniki teoretycznych i numerycznych analiz procesów fałdowania w ośrodku wielowarstwowym.
Szczególne zainteresowanie z punktu widzenia realizacji zadań państwowej służby geologicznej wzbudziły zagadnienia związane z otwartymi danymi, wdrażaniem zasad FAIR oraz wykorzystaniem dużych modeli językowych. W trakcie konsultacji uzyskano szereg praktycznych wskazówek dotyczących wdrażania standardów FAIR, a także zaproszenie do udziału w warsztatach organizowanych przez Earth Science Information Partners (ESIP).
Hala konferencji z wystawami i stoiskami informacyjnymi
Dyskutowano m.in. znaczenie słowników semantycznych, trwałych identyfikatorów oraz repozytoriów danych dla zapewnienia interoperacyjności i dostępności informacji geologicznej. Zwracano również uwagę na gwałtownie rosnącą skalę gromadzonych danych geologicznych oraz problemy wynikające z braku ich standaryzacji. Interesującym przykładem zastosowania dużych modeli językowych były prezentacje dotyczące automatyzacji harmonizacji danych tabelarycznych realizowane przez British Geological Survey oraz GeoSphere Austria.
Duże zainteresowanie wzbudziła także inicjatywa Deep-time Digital Earth (DDE). Jej przedstawiciele zachęcali do udziału w projektach badawczych, prezentując możliwości finansowania sięgające nawet 13 mln dolarów rocznie oraz korzyści płynące z wykorzystania rozwijanej platformy DDE, wzbogaconej ostatnio o moduł GeoGPT. Podkreślano, że szeroka dostępność danych stanowi podstawę rozwoju badań interdyscyplinarnych oraz nowoczesnych narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję.
W dziale CL – Climate: "Past, Present & Future" zaprezentowano dziewięć bloków tematycznych, poświęconych m.in. ewolucji klimatu w czasie geologicznym, czynnikom zmian klimatycznych, związanym z nimi zagrożeniom oraz prognozom przyszłych zmian klimatu. Szczególną uwagę poświęcono wpływowi wzrostu stężenia CO₂ na system klimatyczny Ziemi w odniesieniu do danych paleoklimatycznych z czwartorzędu.
Podczas sesji CL1.1.1 „Past Climate Change and Carbon Cycle: Insights from Models and Proxies” Urszula Hara wygłosiła referat pt. „Palaeoenvironmental and Climatic Event (EECO–EOT) in the Bryozoan Fossil Record of the Early Cenozoic of Antarctica”. Przedstawione wyniki badań paleontologicznych, wspierane analizami geochemicznymi, potwierdziły wcześniejsze dane paleobotaniczne wskazujące na stopniowe ochładzanie klimatu na przełomie eocenu i oligocenu.
Istotnym uzupełnieniem programu konferencji były tzw. Wielkie Debaty (Great Debates). Jedna z nich, GDB3 „Geoengineering – Overarching Great Debate”, poświęcona była roli geoinżynierii w przeciwdziałaniu skutkom zmian klimatu. Dyskutowano m.in. wykorzystanie energii słonecznej, ochronę lodowców górskich, zwiększanie zasadowości wód oceanicznych oraz trwałe magazynowanie biomasy w celu wyłączenia węgla z obiegu.
Druga debata, GDB5 „Machine Learning vs. Physics in Climate Science and the EU’s Strategic Position”, dotyczyła roli modeli fizycznych, obserwacji Ziemi i metod uczenia maszynowego w prognozowaniu zmian klimatu. W kontekście przygotowań do kolejnego raportu IPCC (AR7) uczestnicy zastanawiali się, w jakim stopniu modele oparte na danych są w stanie przewidywać przyszłe zmiany klimatyczne oraz jaką rolę Europa może odegrać w tworzeniu nowej generacji modeli klimatycznych wspierających procesy decyzyjne. Debata zgromadziła naukowców, polityków i ekspertów technologicznych, podkreślając znaczenie odpowiedzialnego wykorzystania wiedzy naukowej w szybko zmieniającym się świecie.
Tekst i zdjęcia: Urszula Stępień, Aleksandra Fronczak, Karolina Idzikowska, Tatiana Solovey, Urszula Hara, Marcin Dąbrowski
Spis publikacji obecnych i emerytowanych pracowników PIG-PIB na EGU:
- Gamdzyk, J. and Dąbrowski, M.: Viscous folding of multilayer rocks under layer-parallel shortening: discrete layering vs. anisotropic models, EGU General Assembly 2026, Vienna, Austria, 3–8 May 2026, EGU26-15192, https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-15192, 2026.
- Grochmal, B., Sobczyk, A., Słomski, P., Belzyt, S., Kowalski, A., Badura, J., Fiałkiewicz, M., and Dąbrowski, M.: Quaternary neotectonic activity of the Sudetic Marginal Fault in Pieszyce area, Góry Sowie Massif (NE Bohemian Massif, SW Poland) , EGU General Assembly 2026, Vienna, Austria, 3–8 May 2026, EGU26-10571, https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-10571, 2026.
- Hara, U.: Palaeoenvironmental and climatic events (EECO-EOT) in the bryozoan fossil records of the Early Cenozoic of Antarctica, EGU General Assembly 2026, Vienna, Austria, 3–8 May 2026, EGU26-21840, https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-21840, 2026.
- Idzikowska, K., Trela, W., and Fijałkowska-Mader, A.: Carbon isotope record across the Lower-Middle Triassic transition in the Holy Cross Mountains (Poland): chemostratigraphic and palaeoenvironmental significance, EGU General Assembly 2026, Vienna, Austria, 3–8 May 2026, EGU26-19481, https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-19481, 2026.
- Le Guern, C., Schokker, J., Stępień, U., Walstra, J., Heckmann, P., Asch, K., and Krenmayr, H.-G.: An international vocabulary for anthropogenic deposits to improve geological mapping and modelling, EGU General Assembly 2026, Vienna, Austria, 3–8 May 2026, EGU26-16704, https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-16704, 2026.
- Mol, S. and Dabrowski, M.: Numerical modelling of viscous folding in a layered sedimentary cover above a basement fault, EGU General Assembly 2026, Vienna, Austria, 3–8 May 2026, EGU26-6922, https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-6922, 2026.
- Solovey, T., Śliwińska-Bronowicz, J., Samalavičius, V., and Stradczuk, A.: Reconstructing GRACE Terrestrial Water Storage Anomalies time series using Bias-Aware Machine Learning, EGU General Assembly 2026, Vienna, Austria, 3–8 May 2026, EGU26-1991, https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-1991, 2026.
- Stępień, U., Krenmayr, H.-G., Asch, K., Heckmann, P., Piessens, K., Capova, D., Kramolisova, P., and Mancebo, M.: Geological Maps and Data Gaps Assessment: The Key factors for a Solid Geological Background, EGU General Assembly 2026, Vienna, Austria, 3–8 May 2026, EGU26-8882, https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-8882, 2026.
- Stępień, U., Zaszewski, D., Fronczak, A., and Witkowski, W.: In search of lithological truth – sceptical non-geologists in the non-English speaking world, EGU General Assembly 2026, Vienna, Austria, 3–8 May 2026, EGU26-6989, https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-6989, 2026.
- Śliwińska-Bronowicz, J., Solovey, T., Stradczuk, A., Janica, R., and Brzezińska, A.: Driving factors of groundwater storage variability in the transboundary Bug River Basin, EGU General Assembly 2026, Vienna, Austria, 3–8 May 2026, EGU26-4930, https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-4930, 2026.
