Ukazał się nowy numer „Przeglądu Geologicznego” (2026/6, tom 74) i jest już bezpłatnie dostępny online.
W tym wydaniu:
Numer otwiera artykuł Mariusza Dyki i Kamili Brody pt. „Problemy prawne stosowania odpadów w wyrobiskach po eksploatacji kopalin metodą odkrywkową”. Autorzy omawiają aktualne regulacje dotyczące wykorzystania odpadów do wypełniania i rekultywacji wyrobisk powstałych w wyniku odkrywkowej eksploatacji kopalin.
Zagadnienie jest złożone, ponieważ prowadzenie takich prac może wymagać jednoczesnego uwzględnienia przepisów ustawy o odpadach, ustawy o odpadach wydobywczych, Prawa geologicznego i górniczego, a w przypadku wyrobisk zawodnionych – również Prawa wodnego. Autorzy zwracają także uwagę na konieczność rozróżnienia odpadów od produktów ubocznych oraz materiałów, które utraciły status odpadu. Istotnym ograniczeniem jest zakaz wprowadzania odpadów do wód, co ma szczególne znaczenie w przypadku rekultywacji zawodnionych wyrobisk.
Szczególnej uwadze Czytelników polecamy artykuł Tomasza Bieńki i Andrzeja Chmielewskiego pt. „Możliwości występowania skandu w Polsce”. Skand jest pierwiastkiem, którego znaczenie przemysłowe wzrosło w ostatnich latach m.in. dzięki zastosowaniu lekkich i wytrzymałych stopów skandu z aluminium w przemyśle motoryzacyjnym, lotniczym i kosmicznym. Produkcja tego metalu jest silnie skoncentrowana geograficznie, co w połączeniu z rosnącym zapotrzebowaniem powoduje, że poszukiwanie nowych źródeł skandu ma znaczenie dla bezpieczeństwa surowcowego Polski i Unii Europejskiej.
Autorzy przedstawiają przegląd informacji dotyczących występowania skandu na świecie i w Polsce oraz wskazują perspektywiczne kierunki dalszych badań i prac poszukiwawczych. Artykuł powstał na podstawie informacji zgromadzonych podczas przygotowywania Krajowego Programu Poszukiwań Surowców Krytycznych. Szczególną uwagę poświęcono możliwościom występowania skandu na obszarze Sudetów.
W rubryce „Artykuły informacyjne” Karol Zglinicki podejmuje temat rosnącego znaczenia surowców w polityce międzynarodowej. W artykule „Dyplomacja surowcowa w nowej Strategii polskiej polityki zagranicznej na lata 2026–2030” autor wskazuje, że bezpieczeństwo surowcowe staje się jednym z istotnych wymiarów bezpieczeństwa państwa.
Rosnąca konkurencja o surowce krytyczne, koncentracja ich wydobycia i przetwarzania w niewielkiej liczbie państw oraz ryzyko zakłóceń łańcuchów dostaw sprawiają, że dostęp do surowców jest dziś nie tylko problemem gospodarczym, ale również geopolitycznym. Autor zwraca uwagę m.in. na potrzebę dywersyfikacji źródeł dostaw, rozwijania współpracy z państwami zasobnymi w surowce, wzmacniania krajowej bazy wiedzy geologicznej oraz tworzenia instrumentów wspierających udział Polski w zagranicznych projektach geologicznych, górniczych i przetwórczych.
Zbigniew Cymerman w artykule „Czy na terenie metamorficznego kompleksu sowiogórskiego powstały makroskopowe fałdy?” powraca do jednego z ważnych zagadnień dotyczących interpretacji budowy geologicznej Gór Sowich. W starszych opracowaniach dla znacznej części metamorficznego kompleksu sowiogórskiego wyróżniano liczne makroskopowe struktury fałdowe. Nowe prace geologiczno-kartograficzne, wykonane dla siedmiu arkuszy drugiej edycji Szczegółowej Mapy Geologicznej Sudetów w skali 1 : 25 000, umożliwiły ponowną ocenę tej interpretacji.
Wyniki nowych badań nie potwierdziły występowania stref przegubowych odpowiadających wcześniej postulowanym 59 makroskopowym fałdom. Obserwowana zmienność struktur tektonicznych może natomiast odzwierciedlać złożony przebieg deformacji metamorficznego kompleksu sowiogórskiego.
W najnowszym numerze nie zabrakło również relacji z wydarzeń naukowych, edukacyjnych i popularyzatorskich. Czytelnicy mogą przeczytać o Nocy Muzeów w Muzeum Geologicznym w Warszawie oraz wystawie „Pod mongolskim niebem: cisza pustyni, bezkresne stepy, bogactwo ziemi…”.
Numer przynosi również relację z 4. Spotkania Geoparkowego Państw Grupy Wyszehradzkiej (V4), które odbyło się w maju 2026 r. w Geoparku Regionu Gór Bukowych na Węgrzech, a także z 90. Zjazdu Naukowego Polskiego Towarzystwa Geologicznego, zorganizowanego w dniach 27–29 maja 2026 r. w Lublinie.
W stałej rubryce „Moje hobby” redaktor naczelny „Przeglądu Geologicznego”, prof. Stanisław Wołkowicz rozmawia z dr. hab. Wojciechem Morawskim – wybitnym kartografem i emerytowanym profesorem Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego. Profesor Morawski opowiada o swojej wieloletniej pracy w PIG, kartografii geologicznej i podróżach, które pozwoliły mu zobaczyć wiele zjawisk i obiektów znanych geologom z podręczników – od lodowców, wulkanów i gejzerów po pustynie i wielkie formy rzeźby terenu. Drugim ważnym tematem rozmowy jest jego wieloletnia pasja – łowiectwo – oraz związki tej działalności z historią środowiska geologów PIG.
W dziale „Recenzje” Zbigniew Cymerman omawia monografię „Budowa geologiczna Polski. Tom 2: Tektonika”, przygotowaną pod redakcją naukową Pawła Aleksandrowskiego i Karola Zglinickiego. Licząca 506 stron publikacja powstała przy udziale 41 badaczy reprezentujących 15 ośrodków naukowych, w tym sześć zagranicznych. Jej autorzy przedstawiają aktualny stan wiedzy dotyczący tektoniki i ewolucji strukturalnej obszaru Polski, wykorzystując również wyniki badań geofizycznych, petrologicznych, geochemicznych i datowań izotopowych.
Recenzent zwraca uwagę zarówno na szeroki zakres i bogactwo informacji zawartych w monografii, jak i na jej słabsze strony. Pomimo zgłoszonych uwag krytycznych autor recenzji podkreśla wartość drugiego tomu „Budowy geologicznej Polski” jako obszernego opracowania prezentującego współczesną wiedzę o geologii i ewolucji strukturalnej obszaru Polski.
W numerze Czytelnicy znajdą ponadto informacje o publikacjach i wydarzeniach związanych z geologią.
Zapraszamy do lektury wszystkich artykułów zamieszczonych w najnowszym numerze „Przeglądu Geologicznego”.
Przegląd Geologiczny 2026/6 – cały numer
