W dniach 23–25 lutego 2026 r. w Krakowie odbyła się 35. edycja Szkoły Eksploatacji Podziemnej, zorganizowana przez Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN we współpracy z Państwowym Instytutem Geologicznym - PIB. Wydarzenie to od lat uchodzi za największe spotkanie kadry inżynierskiej oraz środowiska naukowego działającego w obszarze górnictwa podziemnego. W tegorocznej edycji udział wzięli przedstawiciele administracji państwowej, nadzoru oraz kluczowych instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo surowcowe i energetyczne kraju. Spotkanie stanowiło ważną platformę wymiany poglądów na temat państwowych decyzji dotyczących surowców, energii oraz odporności infrastruktury krytycznej.
Bogaty program konferencji opierał się na diagnozie obecnej sytuacji sektora oraz ocenie możliwych scenariuszy jego rozwoju. Obrady rozpoczęła sesja plenarna pt. „Systemowa transformacja górnictwa – bezpieczeństwo państwa, gospodarki, ludzi i informacji”. W debacie udział wzięli m.in.:
- prof. Krzysztof Galos – Główny Geolog Kraju,
- prof. Krzysztof Szamałek – dyrektor PIG-PIB,
- Janusz Orlof – dyrektor Departamentu Ochrony Środowiska, Gospodarki Złożem i Wiertnictwa Wyższego Urzędu Górniczego,
- Jarosław Zagórowski – dyrektor Głównego Instytutu Górnictwa,
- Rafał Gąsior – dyrektor Biura Konsultingu Strategicznego w Polskiej Grupie Górniczej,
- Zbigniew Bryja – wiceprezes zarządu ds. rozwoju w KGHM Polska Miedź S.A.,
- Sławomir Krenczyk – zastępca prezesa zarządu ds. rozwoju w spółce Lubelski Węgiel Bogdanka S.A.
Otwarcie sesji plenarnej Szkoły Eksploatacji Podziemnej. Na mównicy - dr hab. Artur Dyczko, dyrektor Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB w Sosnowcu
Wystąpienie prof. Krzysztofa Galosa – Głównego Geologa Kraju i wiceministra w resorcie klimatu, dotyczyło bezpieczeństwa surowcowego po wdrożeniu unijnego dokumentu Critical Raw Materials Act i podkreśliło znaczenie budowy zintegrowanego łańcucha wartości — od poszukiwań i rozpoznania złóż, przez wydobycie i przetwórstwo, aż po rozwój recyklingu i tworzenie rezerw strategicznych. Wiceminister poinformował, że rząd planuje wkrótce przyjęcie zarządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie powołania Zespołu ds. Polityki Surowcowej Państwa oraz ustanowienie przez Radę Ministrów wieloletniego Krajowego Programu Poszukiwań Surowców Krytycznych, co powinno nastąpić w najbliższych miesiącach. Do września 2026 r. prawdopodobnie potrwa procedowanie projektu ustawy o zapewnieniu gospodarce krajowej dostępu do surowców krytycznych, które powinno zakończyć się jej przyjęciem przez Sejm.
Wystąpienie prof. Krzysztofa Galosa, Głównego Geologa Kraju
Główny Geolog Kraju zaznaczył, że działania jest to niezwykle istotne zadanie, a najważniejszym założeniem ustawy ma być utrzymanie krajowej produkcji górniczej miedzi, helu i surowców skaleniowych oraz rozwoju produkcji metali krytycznych z recyklingu. Wyraził też pogląd, że w przypadku trwałego deficytu niezbędny będzie rozwój importu surowców krytycznych z tzw. bezpiecznych kierunków, przy jednoczesnej dywersyfikacji dostaw, aby uniknąć uzależnienia od największych producentów, takich jak Chiny.
Istotnym elementem sesji plenarnej, był temat roli nadzoru górniczego w procesie transformacji sektora. Podkreślono potrzebę doprecyzowania kierunków korekty polityki energetycznej Polski, tak aby odchodzenie od węgla przebiegało w sposób przewidywalny, społecznie odpowiedzialny oraz skoordynowany z celami transformacji energetycznej i wymogami bezpieczeństwa surowcowego.
Prof. Krzysztof Szamałek podczas wystąpienia na sesji plenarnej
Dane geologiczne przedstawiono jako strategiczny zasób państwa, kluczowy dla skutecznego planowania polityki surowcowej oraz transformacji energetycznej. Prof. Krzysztof Szamałek – dyrektor PIG-PIB podkreślił, że bezpieczeństwo państwa zależy od wiarygodnej informacji o złożach surowców mineralnych, zwłaszcza tych strategicznych dla gospodarki.
„Cztery kluczowe filary państwowej służby geologicznej w systemie bezpieczeństwa państwa to: wczesne ostrzeganie i monitoring geozagrożeń, ochrona wód podziemnych jako fundament bezpieczeństwa ludności i gospodarki, poszukiwanie nowych złóż surowców krytycznych w celu zapewnienia bezpieczeństwa gospodarczego oraz rozwój infrastruktury krytycznej. Niezwykle istotną rolę w cyberbezpieczeństwie sektora surowcowego i geologicznego odgrywa ISAC SIG – Centrum Wymiany i Analiz Informacji o Surowcach i Georóżnorodności”– powiedział prof. Krzysztof Szamałek.
W odpowiedzi na rosnące globalne zapotrzebowanie na miedź omówiono plany rozwoju kopalń spółki KGHM Polska Miedź, zwracając uwagę na konieczność wdrażania nowych technologii, czego wymagają coraz trudniejsze uwarunkowania geologiczne. Przedstawiono również strategię spółki Lubelski Węgiel Bogdanka S.A. w kontekście transformacji energetycznej oraz zmieniającego się miksu energetycznego. Omówiono ponadto skutki wygaszania górnictwa węgla kamiennego dla finansów publicznych, w tym potencjalny ubytek dochodów budżetowych oraz konsekwencje społeczne dla regionów górniczych dotkniętych tym procesem.
Państwowy Instytut Geologiczny – PIB był gospodarzem trzech sesji tematycznych: „Od dokumentacji do eksploatacji: złoża kopalin, koncesje i bezpieczeństwo danych”, którą poprowadził dyrektor PIG-PIB, „Hydrogeologia i zarządzanie zasobami wód podziemnych – bezpieczeństwo, monitoring, zagrożenia i ochrona” oraz „Od złoża do odzysku: eksploatacja surowców krytycznych jako wyzwanie gospodarcze i środowiskowe”. Sesje te były poświęcone aktualnym problemom geologicznym i hydrogeologicznym związanym z eksploatacja podziemną.
Jeden z referatów podczas sesji „Hydrogeologia i zarządzanie zasobami wód podziemnych – bezpieczeństwo, monitoring, zagrożenia i ochrona”
Eksperci Instytutu przedstawili również referaty podczas innych sesji: „Przyroda w górnictwie – kiedy zielone jest prawdziwie zielone?”, „Metan z kopalń węgla kamiennego w Polsce – skuteczne ograniczanie emisji w aspekcie ochrony klimatu”, „Geomatyka górnicza – otwarte technologie i modelowanie geologiczne 3D” oraz „Samorząd wobec likwidacji kopalń: wody, deformacje i dane – jak chronić mieszkańców i prowadzić inwestycje na terenach pogórniczych”. Celem ostatniego spotkania było wypracowanie wspólnych rekomendacji dla administracji rządowej oraz samorządów gmin górniczych w zakresie wpływu likwidacji kopalń na wody podziemne, deformacje i bezpieczeństwo infrastruktury, barier w procedurach środowiskowych, monitoringu, a także dostępu do danych niezbędnych do podejmowania decyzji w sytuacjach pilnych.
Dr Janusz Jureczka z PIG-PIB podczas wystąpienia w sesji „Metan z kopalń węgla kamiennego w Polsce – skuteczne ograniczanie emisji w aspekcie ochrony klimatu” wygłosił referat pt. "Drogi i bezdroża rozporządzenia metanowego UE w warunkach polskiego górnictwa węgla kamiennego"
Dr Małgorzata Woźnicka z PIG-PIB przedstawiła prezentację pt. Monitoring wód podziemnych i ocena sytuacji hydrogeologicznej w warunkach transformacji terenów górniczych podczas sesji „Samorząd wobec likwidacji kopalń: wody, deformacje i dane – jak chronić mieszkańców i prowadzić inwestycje na terenach pogórniczych”
W 35. Szkole Eksploatacji Podziemnej uczestniczyło blisko 600 osób. W ciągu trzech dni wygłoszono łącznie 228 referatów, podczas 19 sesji tematycznych. Pracownicy PIG-PIB wygłosili 26 referatów podczas 7 sesji. Wkrótce w Internecie dostępne będą ich nagrania. O ich publikacji powiadomimy w oddzielnym komunikacie.
Słuchacze podczas jednego z wystąpień na sesji plenarnej
Materiały konferencyjne są dostępne pod adresem https://materialy-sep-2026.pdf
Tekst: Anna Bagińska, Artur Baranowski
Zdjęcia: Organizatorzy SEP
Udział pracowników PIG-PIB w 35. edycji Szkoły Eksploatacji Podziemnej został sfinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
