Głębokie obszary oceaniczne, ekosystemy funkcjonujące w warunkach ekstremalnych i fascynująca geologia Grzbietu Środkowoatlantyckiego – to właśnie tam prace prowadzić będzie międzynarodowa ekspedycja ATLANTIS-2, z udziałem pracowników Państwowego Instytutu Geologicznego – PIB. Kampania oceanograficzna, po siedmiodniowym tranzycie z portu w Vigo, dotarła na pokładzie wielozadaniowego hiszpańskiego statku badawczego r/v Sarmiento de Gamboa do obszaru badawczego i rozpoczęła prace.
Hiszpańska jednostka naukowo – badawcza r/v Sarmiento de Gamboa z której prowadzone są badania w ramach ekspedycji Atlantis-2 (Port w Vigo)
Ekspedycja badawcza pod nazwą „Exploration of Deep Geobiosystems of the North Atlantic, Mid-Atlantic Ridge – ATLANTIS-2” (Leg 3 & Leg 4) prowadzona jest we współpracy pomiędzy polską i hiszpańską służbą geologiczną w polskim obszarze kontraktowym na Grzbiecie Śródatlantyckim, przyznanym na mocy umowy z Międzynarodową Organizacją Dna Morskiego (ISA), i skoncentrowana jest na poszukiwaniu i rozpoznaniu siarczków masywnych. Prowadzone prace stanowią fundament rozpoznania tych głębokowodnych ekosystemów, a także są elementem oceny zasobów morskich w kontekście dywersyfikacji źródeł surowców krytycznych w przyszłości.
Nauka bez granic
Ekspedycja to efekt synergii i połączonych kompetencji 31 naukowców i ekspertów z dziewięciu ośrodków naukowo-badawczych:
- Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy (PIG-PIB);
- Instituto Geológico y Minero de España (CSIC-IGME);
- Unidad de Tecnología Marina (UTM-CSIC);
- Estrutura de Missão para a Extensão da Plataforma Continental (EMEPC);
- Instituto Volcanológico de Canarias (INVOLCAN);
- University of Lisbon (ULisboa);
- Instituto Dom Luiz (IDL);
- University of Göttingen (GAU);
- University of São Paulo (USP).
Pracami całego zespołu naukowego kierują specjaliści w zakresie geologii morza i eksploracji obszarów głębokomorskich: dr Francisco Javier González Sanz (CSIC-IGME) oraz dr Michał Tomczak (PIG-PIB). Za bezpieczne przeprowadzenie jednostki przez atlantyckie fale odpowiada kapitan Pablo Andrade (CSIC-UTM).
Uczestnicy pierwszego etapu kampanii ATLANTIS-2 (Leg 3) na pokładzie r/v Sarmiento de Gamboa. Fot. Ágata Alveirinho
Obszar badań
Ekspedycja została podzielona na dwa kluczowe etapy: Leg 3, od 22 sierpnia do 18 września, oraz Leg 4, trwający do 17 października 2026 roku. Trasę ekspedycji wyznaczają porty w Vigo (Hiszpania) oraz Horta na Azorach (Portugalia), gdzie nastąpi wymiana załogi naukowej. Zespół badaczy z PIG-PIB tworzą: Michał Tomczak i Łukasz Smajdor (Leg 3) oraz Bartosz Kotrys i Weronika Wierny (Leg 4).
Obecna ekspedycja bezpośrednio kontynuuje i pogłębia badania, które PIG-PIB zainicjował i przeprowadził w latach 2022–2023 przy użyciu rozwiązań pokładowych oraz zaawansowanych autonomicznych pojazdów podwodnych (AUV). Naukowcy zbadają odkryte wówczas wyjątkowe struktury, w tym kompleksy rdzenia oceanicznego (ang. Oceanic Core Complexes – OCC) oraz aktywne i nieaktywne systemy hydrotermalne, z którymi związane są nagromadzenia polimetalicznych siarczków masywnych oraz unikatowe ekosystemy.
Konfiguracja pokładu roboczego statku r/s Sarmiento de Gamboa podczas ekspedycji Atlantis-2
Oprócz weryfikacji i charakteryzacji nowo odkrytych systemów, jednym z ważniejszych celów obecnej kampanii będą słynne systemy hydrotermalne Lost City i Broken Spur. W zależności od warunków pogodowych i stanu morza naukowcy pozyskają unikatowe dane oraz próbki badawcze z łącznie około 15 stacji badawczych oraz wykonają szczegółową dokumentację fotograficzno-wideo miejsc, których unikalne warunki fizykochemiczne są uznawane za naturalny analog środowisk, w których mogło narodzić się pierwsze życie na Ziemi.
Technologia na pokładzie
Jak zbadać ocean, do którego nie da się po prostu zejść i zajrzeć? Naukowcy sięgną po cały arsenał nowoczesnych narzędzi i metod badawczych. Fale dźwiękowe posłużą do tworzenia trójwymiarowych map dna, „skanowania” toni wodnej i osadów oraz pomiarów prądów morskich. Rozeta CTD, czyli zestaw czujników opuszczanych na linie pobierze także próbki z kolumny wody i obszarów hydrotermalnych, mierząc w niej m.in. koncentracje metanu, pH, CO2 oraz śledząc ślady życia. Próbki planktonu i osadów, wraz z analizą eDNA rozproszonego w wodzie, pozwolą wykryć organizmy niewidoczne gołym okiem. Próbniki oraz robot podwodny wydobędą z kolei fragmenty osadów i skał, w tym materiał pochodzący nawet z głębokich warstw skorupy ziemskiej.
Zebrane dane i próbki badawcze zostaną poddane przetwarzaniu i pierwszym analizom już w laboratoriach pokładowych statku.
ROV Luso 6000 – oczy ekspedycji na dnie oceanu
Kluczową rolę w bezpośredniej obserwacji dna i poborze próbek odegra Luso – zdalnie sterowany robot podwodny (ROV) obsługiwany przez portugalską EMEPC, działający jak podwodny dron na kablu, zdolny zejść na 6000 metrów w głąb oceanu. Dzięki kamerom 4K naukowcy będą mogli oglądać dno niemal jak na żywo, a dwa mechaniczne ramiona oraz specjalny próbnik próżniowy pozwolą delikatnie zebrać próbki skał i organizmów podczas jednego nurkowania. Na pokładzie robota znajduje się też mini-laboratorium z czujnikami temperatury, tlenu, zmętnienia, metanu i CO2, dzięki czemu Luso pełni jednocześnie rolę geologa, biologa i chemika podczas jednego zanurzenia.
Odkryj z nami głębokomorskie otchłanie Atlantyku!
Dla wszystkich pasjonatów morskich głębin mamy coś wyjątkowego! W trakcie trwania ekspedycji będziemy prowadzić transmisje LIVE prosto z dna Oceanu Atlantyckiego! Dzięki kamerom 4K zamontowanym na ROV Luso będziecie mogli ramię w ramię z naszymi naukowcami obserwować unikalne ekosystemy, niezwykłe formacje geologiczne i bezpośrednie prace badawcze w czasie rzeczywistym. Wypatrujcie relacji na naszych kanałach w mediach społecznościowych!
Zdalnie sterowany pojazd podwodny (ROV) należący do portugalskiej EMPEC, służy do obserwacji i poboru próbek badawczych do głębokości 6000 m
Bądźcie z nami na bieżąco!
Chcecie sprawdzić, gdzie w tej chwili znajduje się nasza ekspedycja? Pozycję statku r/v Sarmiento de Gamboa oraz bieżące parametry rejsu możecie śledzić na żywo na stronie:
data.utm.csic.es/fleet
Śledźcie nurkowania ROV oraz działania ekspedycji poprzez transmisje na żywo na kanale:
https://www.youtube.com/user/igmeWEB
Bieżące relacje, zapowiedzi transmisji LIVE, zdjęcia i filmy z pokładu będziemy publikować na naszych kanałach w mediach społecznościowych:
LinkedIn: @Panstwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy
Facebook: @pigpib
Instagram: @geologicznie
Zachęcamy również do odwiedzania stron internetowych partnerów rejsu:
- PIG-PIB: pgi.gov.pl
- IGME-CSIC: igme.es
- UTM-CSIC: utm.csic.es/en/home
- EMEPC: emepc.pt
- INVOLCAN: involcan.org
- University of Lisbon: ciencias.ulisboa.pt
- University of Göttingen: uni-goettingen.de
- USP: https://io.usp.br
Trzymajcie kciuki za naszą załogę i pomyślne wiatry!
Tekst: Michał Tomczak, Francisco Javier González Sanz (CSIC-IGME), Łukasz Smajdor, Bartosz Kotrys, Weronika Wierny
Badania są współfinansowane w ramach dotacji Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (Umowa nr 134/2025/Wn07/FG-SM-DN/D z dnia 01.04.2025).
