Czy w obliczu postępujących zmian klimatycznych oraz sytuacji geopolitycznej powinniśmy traktować wody podziemne jako surowiec krytyczny? To pytanie było punktem wyjścia do spotkania i dyskusji członków Komitetu Infrastruktury Krytycznej Krajowej Izby Gospodarczej z hydrogeologami w PIG-PIB.
Uczestników spotkania powitali: prof. dr hab. Krzysztof Szamałek, dyrektor PIG-PIB, oraz Sławomir Golonka, przewodniczący Komitetu. Przyczynkiem do dyskusji była prezentacja dr Małgorzaty Woźnickiej, poświęcona znaczeniu zasobów wód podziemnych dla bezpieczeństwa państwa, gospodarki, społeczeństwa i środowiska.
Uczestnicy spotkania
Prelegentka mówiła o zasobach wód podziemnych rozpatrywanych jako surowiec krytyczny, którego znaczenie wynika zarówno z kluczowej roli dla funkcjonowania państwa, jak i z ryzyka ograniczenia jego dostępności. Przedstawiła podstawowe kryteria definiowania surowców krytycznych i odniosła je do wód podziemnych, wskazując na ich strategiczne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa. Wiele miejsca dr Małgorzata Woźnicka poświęciła problematyce udziału wód podziemnych w globalnych zasobach wód słodkich, podkreślając konieczność rozróżnienia pomiędzy całkowitą ilością wody a jej rzeczywistą dostępnością do użytkowania. Wskazała na kluczową rolę wód podziemnych w zaopatrzeniu ludności – w Polsce około 70% ludności korzysta z wód podziemnych. Pokazała również inne funkcje środowiskowe wód podziemnych, w tym zasilanie rzek w okresach bezopadowych oraz podtrzymywanie ekosystemów zależnych od wód.
Prelegentka przedstawiła zasady dokumentowania, bilansowania i użytkowania zasobów wód podziemnych w Polsce oraz podkreśliła, że mimo stosunkowo dużych rezerw w skali całego kraju sytuacja może wyglądać zupełnie inaczej na poziomie regionalnym lub lokalnym. Na przykładach wybranych obszarów wskazała, że lokalne deficyty wód podziemnych mogą ograniczać rozwój gospodarczy, rolnictwo i nowe inwestycje, a także zwiększać presję na istniejące ujęcia komunalne.
Dr Małgorzata Woźnicka poruszyła ponadto temat zagrożeń związanych z suszą, nadmierną eksploatacją, zanieczyszczeniem i zasoleniem warstw wodonośnych oraz rosnącym zapotrzebowaniem na wodę. Zwróciła uwagę na społeczne postrzeganie problemu niedoboru wody oraz zjawisko tzw. pokoleniowej amnezji środowiskowej i zaakcentowała potrzebę ochrony, monitorowania i racjonalnego gospodarowania zasobami wód podziemnych, zwiększania świadomości społecznej oraz traktowania ich jako istotnego elementu infrastruktury krytycznej i bezpieczeństwa państwa, szczególnie w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń.
Podczas dyskusji, jaka nastąpiła po prezentacji, uczestnicy opisywali swoje doświadczenia wynikające z obserwacji zjawisk związanych z niedoborem wód podziemnych na terenie Polski. Wskazywano na nowe obszary działalności gospodarczej, których możliwości rozwoju będą uzależnione od dostępności zasobów wodnych. Dotyczy to m.in. takich inwestycji jak centra obliczeniowe, które potrzebują dużych ilości wody do chłodzenia. Zwrócono uwagę, iż w procesie planowania przestrzennego ten aspekt powinien być uwzględniany, gdyż wobec rosnących potrzeb wodnych społeczeństwa i gospodarki dostępność wody będzie determinowała realizację inwestycji.
Dużo uwagi w dyskusji poświęcono kwestiom bezpieczeństwa dostaw wody, w szczególności w sytuacjach kryzysowych.
Dr Małgorzata Woźnicka przedstawiła ponadto inicjatywę Instytutu, której celem jest stworzenie rejestru (bazy danych) punktów czerpania wody niewymagających korzystania z energii elektrycznej, takich jak źródła i studnie artezyjskie. Podkreślono, że ma to szczególne znaczenie w razie kryzysu. Taki rejestr mógłby okazać się bardzo przydatny lokalnym samorządom przy rozwiązywaniu problemu zaopatrzenia ludności w wodę w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń.
Uczestnicy spotkania byli zgodni co do tego, że aby wszystkie omówione kwestie mogły być rozwiązywane kompleksowo, potrzebna jest konsolidacja instytucji, które w ramach swoich zadań prowadzą działania na rzecz rozpoznania, ochrony i udostępniania wód podziemnych oraz zrównoważonego gospodarowania zasobami wodnymi w różnych aspektach.
Tekst: Artur Baranowski, Małgorzata Woźnicka
Zdjęcie: Konrad Świerczewski
