W dniach 19–26 września 2026 r. przedstawiciele Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego (z-ca dyrektora PIG-PIB prof. dr hab. Stanisław Mikulski oraz dr hab. Karol Zglinicki) uczestniczyli w misji rozpoznawczo-gospodarczej do Kazachstanu i Uzbekistanu, zorganizowanej przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych przy współpracy z Ambasadami Rzeczypospolitej Polskiej w Astanie i Taszkencie. W misji uczestniczyli również przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Polskiej Akademii Nauk, Politechniki Śląskiej i Wrocławskiej oraz polskiego biznesu.
Program wizyty obejmował spotkania z przedstawicielami administracji państwowej, instytucji odpowiedzialnych za geologię i sektor surowcowy, a także wizyty w zakładach przeróbczych oraz czynnych kopalniach na złożach rud metali i pierwiastków krytycznych. Wyjazd był okazją do wymiany doświadczeń oraz rozmów dotyczących możliwości rozwoju współpracy w zakresie geologii, poszukiwania i rozpoznawania złóż, gospodarki surowcami mineralnymi oraz przemysłu wydobywczego i przetwórczego.
Pierwszym etapem misji był Kazachstan. Po przylocie do Astany 20 września delegacja udała się do Öskemen (dawniej Ust-Kamienogorska), jednego z najważniejszych ośrodków metalurgicznych kraju, który wchodzi w skład narodowego koncernu atomowego Kazatomprom. W programie znalazła się wizyta w zakładzie metalurgicznym Ulba, podczas której uczestnicy zapoznali się z historią oraz profilem działalności przedsiębiorstwa. Zakłady Metalurgiczne Ulba są jednym z 3 światowych liderów w produkcji paliwa jądrowego oraz rzadkich metali nieżelaznych wykorzystywanych w przemyśle kosmicznym i elektrowniach jądrowych. Zakład wytwarza proszki dwutlenku uranu oraz pastylki paliwowe wykorzystywane w elektrowniach jądrowych na całym świecie. Na terenie fabryki działa m.in. spółka Ulba-TVS, produkująca gotowe zestawy paliwowe na rynek chiński. Ulba gości również międzynarodowy bank nisko wzbogaconego uranu (LEU Bank) pod egidą Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA). Kompleks realizuje pełen cykl przetwarzania koncentratów berylu do postaci czystego metalu i jego stopów, znajdujących zastosowanie w przemyśle lotniczym, kosmicznym oraz elektronice. Zakłady produkują również wysokiej czystości tantal i niob (sztaby, proszki kondensatorowe, folie oraz druty) dla przemysłu metalurgicznego i elektronicznego. Przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz PIG-PIB odbyli również spotkanie z przedstawicielami zakładu.
Wyroby z wysokospecjalistycznych stopów m.in. miedziowo-berylowych wykorzystanych w urządzeniach w elektrowniach jądrowych (A) oraz w przemyśle kosmicznym (B-D). Muzeum w zakładzie metalurgicznym Ulba w Öskemen (Kazachstan)
Polska delegacja w muzeum w zakładzie metalurgicznym Ulba w Öskemen (Kazachstan)
Delegacja odwiedziła także Kazzinc Metallurgical Complex, gdzie zapoznała się ze skalą działalności przedsiębiorstwa oraz procesami przetwarzania surowców mineralnych. Miejscowa huta w Ust-Kamenogorsku wyróżnia się unikalną infrastrukturą, która łączy pięć wyspecjalizowanych zakładów produkcyjnych na jednym terenie: rafinerie cynku i metali szlachetnych oraz zakłady produkcji ołowiu, miedzi oraz fabrykę kwasu siarkowego. Jest to jeden z najważniejszych i największych obiektów przemysłowych w Kazachstanie, w którym większościowym inwestorem jest międzynarodowy koncern Glencore. Obiekt przetwarza koncentraty pochodzące z własnych kopalń firmy Kazzinc w regionie Ałtaju i Riddera, tworząc zamknięty i efektywny ciąg technologiczny.
Kolejnym etapem były spotkania w Astanie z przedstawicielami Ministerstwa Przemysłu i Budownictwa Republiki Kazachstanu oraz Komitetu Geologii. Rozmowy dotyczyły m.in. funkcjonowania sektora geologicznego, prowadzenia prac poszukiwawczo-rozpoznawczych, zagospodarowania bazy surowcowej oraz perspektyw dalszej współpracy.
22 września delegacja udała się do Taszkentu. Następnego dnia przedstawiciele części geologiczno-surowcowej misji uczestniczyli w spotkaniu w Ministerstwie Przemysłu Wydobywczego i Geologii Republiki Uzbekistanu. Rozmowy koncentrowały się na potencjale surowcowym Uzbekistanu, kierunkach rozwoju sektora wydobywczego i geologicznego oraz możliwościach współpracy z polskimi instytucjami i przedsiębiorstwami.
Polska delegacja podczas wizyty w Ministerstwie Przemysłu Wydobywczego i Geologii Republiki Uzbekistanu
Jednym z najważniejszych punktów uzbeckiej części misji była wizyta w Kompleksie górniczo-hutniczym Ałmałyk, z siedzibą w mieście Ałmałyk w Uzbekistanie (ok. 65 km na południowy wschód od Taszkentu). Kompleks należy do kluczowych państwowych przedsiębiorstw górniczo-metalurgicznych Uzbekistanu. Jego działalność obejmuje eksploatację kopalń odkrywkowych i podziemnych (m.in. Kałmakyr, Sary-Czeku i Joszlik-I) oraz funkcjonowanie licznych zakładów wzbogacania i przetwórstwa.
Delegacja odwiedziła m.in. kopalnię odkrywkową Kałmakyr, eksploatującą rozległy system porfirowej mineralizacji miedziowo-molibdenowej z towarzyszącym złotem i innymi metalami. W zakładach metalurgicznych produkowane są: miedź rafinowana, złoto, srebro, cynk, ołów, molibden, selen, tellur, kwas siarkowy oraz nadrenian amonu. Wyroby ze złota i srebra posiadają status „Good Delivery” nadawany przez London Bullion Market Association. Przedsiębiorstwo należy do czołowych światowych producentów miedzi i zajmuje pierwsze miejsce na świecie pod względem wolumenu złota zawartego w rudzie miedzi (zgodnie ze standardem JORC). W perspektywie do 2030 roku realizowany jest 15 mld (USD) program inwestycyjno-modernizacyjny, mający na celu znaczne zwiększenie produkcji miedzi, złota i srebra. Przedsiębiorstwo ma strategiczne znaczenie dla krajowej gospodarki, generując około 7% produkcji przemysłowej Uzbekistanu oraz aż 15% jego całkowitego eksportu.
Kopalnia odkrywkowa porfirowego złoża Cu-Au-Mo Kałmakyr w Uzbekistanie
Obecna głębokość odkrywki wynosi około 450–500 m, natomiast rozpoznanie geologiczne obejmuje mineralizację sięgającą około 1200 m głębokości. Według informacji przedstawionych podczas wizyty baza zasobowa zapewnia perspektywę eksploatacji liczonych w dziesiątkach, a potencjalnie ponad stu latach. Kompleks Ałmałyk produkuje obecnie około 20 ton złota rocznie, a realizowane inwestycje mają doprowadzić do znacznego zwiększenia skali produkcji miedzi, docelowo do około 400 tys. ton rocznie. Wizyta pozwoliła bezpośrednio zapoznać się nie tylko ze skalą samej eksploatacji, lecz także z powiązaniem górnictwa z rozbudowanym zapleczem przeróbczym i metalurgicznym.
Polska delegacja przed wejściem do Muzeum Metalurgii na terenie Kompleksu górniczo-metalurgicznego w Ałmałyk w Uzbekistanie
Polska delegacja podczas wizyty w nowo otwartym zakładzie przeróbczym rud polimetalicznych w Kompleksie górniczo-metalurgicznym w Ałmałyk (Uzbekistan)
Udział PIG-PIB w misji umożliwił nawiązanie i rozwinięcie kontaktów z przedstawicielami administracji geologicznej, krajowych służb geologicznych oraz sektora wydobywczego Kazachstanu i Uzbekistanu. Przeprowadzone spotkania i wizyty terenowe pozwoliły na wymianę doświadczeń dotyczących rozpoznawania złóż, organizacji prac geologicznych i wykorzystania danych geologicznych na potrzeby gospodarki. Wskazały również na możliwość dalszego rozwoju współpracy w obszarze badań geologicznych, surowców krytycznych i strategicznych oraz nowoczesnych metod poszukiwawczych. Istotnym obszarem współpracy mogą być także technologie i procesy metalurgiczne związane z odzyskiem pierwiastków krytycznych, a także wymiana wiedzy, doświadczeń i dobrych praktyk eksperckich.
Tekst: K. Zglinicki i S. Mikulski
Zdjęcia: M. Nowosielski, S. Mikulski
