Od 3 lipca do 9 września 2026 r. mgr Aleksandra Sikorska z Oddziału Geologii Morza Państwowego Instytutu Geologicznego – PIB uczestniczyła w 56. Wyprawie Polarnej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika na Spitsbergen. Podczas dziesięciotygodniowego pobytu w Stacji Polarnej UMK na równinie Kaffiøyra prowadziła prace terenowe, uczestniczyła w monitoringu środowiska oraz pobierała próbki osadów do badań realizowanych w ramach doktoratu. Wyprawą polarną kierowali pracownicy UMK.
Stacja polarna UMK
Jednym z głównych zadań uczestników był monitoring środowiska przyrodniczego Kaffiøyry, obejmujący pomiary glacjologiczne, hydrologiczne i meteorologiczne. Badania stanowiły kontynuację prowadzonej od około 30 lat serii pomiarowej, umożliwiającej obserwowanie zmian zachodzących w tym rejonie Arktyki. Ostateczne wyniki tegorocznego bilansu masy lodowców będą znane po opracowaniu wszystkich zgromadzonych danych.
Krajobraz polarny
Członkowie wyprawy co siedem dni wykonywali pomiary tyczek ablacyjnych na Lodowcu Waldemara, a co 14 dni – na Lodowcu Ireny. Tyczki ablacyjne pozwalają określić, jak szybko obniża się powierzchnia lodowca wskutek topnienia lodu i śniegu. Wykonywano również pomiary miąższości pokrywy śnieżnej.
Pomiary w rzece wypływającej z Lodowca Waldemara
Co dwa dni badano także przepływ wody w rzece odprowadzającej wody roztopowe z Lodowca Waldemara. Pomiary te pomagają określić tempo jego topnienia. Program badań obejmował także monitoring temperatury gruntu.
Udział w wyprawie umożliwił mgr Aleksandrze Sikorskiej pobranie próbek osadów, które zostaną wykorzystane w badaniach prowadzonych w ramach rozprawy doktorskiej przygotowywanej w PIG-PIB w ramach Szkoły Doktorskiej GeoPlanet z zakresu diatomologii i palinologii. Praca w Arktyce była również okazją do zdobycia cennego doświadczenia w planowaniu badań, pobieraniu materiału w wymagających warunkach terenowych oraz współpracy w interdyscyplinarnym zespole naukowym.
Krajobraz polarny. Lodowce w chmurach
W czasie wyprawy w stacji przebywała również grupa badaczy z Politechniki Gdańskiej. Realizowano ponadto badania w ramach dwóch projektów programu POLARIN. Niemal każdy z uczestników prowadził także własne projekty naukowe.
Arktyka stała się również przestrzenią spotkania nauki ze sztuką. Zespół ØRGANEK realizował na Kaffiøyrze projekt łączący muzykę, film i badania polarne. Podczas pobytu powstał teledysk do utworu „Coraz mnie mniej”, realizowano zdjęcia do filmu dokumentalnego oraz zorganizowano koncert.
Chociaż lato w Arktyce jest znacznie łagodniejsze niż zima, warunki terenowe nadal pozostają wymagające. Średnia temperatura na Kaffiøyrze wynosiła od 5 do 7°C, a przez jeden z tygodni utrzymywała się na poziomie około 10°C. Z powodu wysokiej wilgotności i wiatru temperatura odczuwalna była jednak niższa. Silny wiatr niejednokrotnie zmuszał uczestników do zmiany planów i przekładania prac terenowych. Każdy dzień rozpoczynał się więc od sprawdzenia prognozy pogody, od której zależały godzina wymarszu, trasa oraz zakres zaplanowanych zadań.
Wyjścia terenowe trwały zazwyczaj około sześciu godzin. Opady śniegu utrudniały odnajdywanie tyczek ablacyjnych, a poruszanie się po lodowcach stawało się bardziej niebezpieczne z powodu przykrytych śniegiem szczelin i kotłów lodowcowych. Uczestnicy w trakcie wyprawy spotkali również dwa niedźwiedzie polarne. Zetknięcie się z tym drapieżnikiem dostarczyło niesamowitych wrażeń.
Niedźwiedź polarny
Specyfiką arktycznego lata jest za to dzień polarny – słońce nie zachodzi tam przez całą dobę, dzięki czemu prace terenowe można było prowadzić przy naturalnym świetle niezależnie od pory dnia.
Krajobraz polarny
Oprócz realizacji programu naukowego uczestnicy wykonywali zadania niezbędne do prawidłowego funkcjonowania stacji. Podczas tegorocznej wyprawy przeprowadzono m.in. remont jej starszej części oraz wymieniono meble.
Stacja Polarna Uniwersytetu Mikołaja Kopernika została założona w 1975 r. i jest jedną z najdalej na północ położonych polskich jednostek badawczych. Znajduje się w północnej części nadmorskiej równiny Kaffiøyra, na północno-zachodnim Spitsbergenie – największej wyspie archipelagu Svalbard.
Mimo niewielkiej powierzchni stacja zapewnia dobre warunki do prowadzenia badań i codziennego życia. Odpowiednie zagospodarowanie przestrzeni umożliwia uczestnikom wypraw pracę, przygotowywanie posiłków oraz odpoczynek po wielogodzinnych działaniach terenowych.
Tekst i zdjęcia: Aleksandra Sikorska
