18. Konferencja Europejskiej Sieci Geoparków w Finlandii

W dniach 16–18 września 2026 r. w Lappeenrancie w Finlandii odbyła się 18. Konferencja Europejskiej Sieci Geoparków, zorganizowana przez Światowy Geopark UNESCO Saimaa. W wydarzeniu uczestniczyło ponad 400 przedstawicieli geoparków, instytucji naukowych, samorządów i organizacji partnerskich z Europy oraz innych części świata. Hasłem przewodnim konferencji było Lifelong learning, shared innovations, sustainable development and co-operation as a basis for developing geoparks – uczenie się przez całe życie, dzielenie się innowacjami, zrównoważony rozwój i współpraca jako podstawa rozwoju geoparków. 

Gospodarz konferencji – Światowy Geopark UNESCO Saimaa – położony jest we wschodniej Finlandii. Jego krajobraz jest ściśle związany z jeziorem Saimaa oraz działalnością lądolodu skandynawskiego. Podłoże geoparku budują głównie skały krystaliczne wieku około 1,9 mld lat, natomiast współczesna rzeźba została ukształtowana przede wszystkim podczas schyłku ostatniego zlodowacenia, około 12–11 tys. lat temu, oraz w wyniku późniejszego izostatycznego podnoszenia się lądu. Charakterystycznymi elementami krajobrazu są moreny, ozy, wygłady lodowcowe, głazy narzutowe, dawne linie brzegowe oraz liczne wyspy i półwyspy (fot.1). 

Fot.1. Krajobraz Geoparku Saimaa (fot. W. Wesołowski)

Program konferencji obejmował sesje plenarne i referatowe, prezentacje posterowe, warsztaty, GEOfair oraz dziewięć sesji terenowych (fot. 2). W części plenarnej poruszano m.in. zagadnienia związane z rolą geoparków w edukacji, zrównoważonym rozwoju, współpracy międzynarodowej, wykorzystaniu nowych technologii oraz ochronie dziedzictwa geologicznego. Z punktu widzenia działalności PIG-PIB szczególnie interesujące było wystąpienie przedstawiciela Geological Survey of Finland (GTK) dotyczące współpracy fińskiej służby geologicznej z geoparkami, obejmującej m.in. przygotowywanie map, udostępnianie danych oraz tworzenie materiałów edukacyjnych.

Fot. 2. Rozpoczęcie 18-tej Konferencji Europejskiej Sieci Geoparków (fot. W. Wesołowski)

Podczas GEOfair Polskę reprezentowały trzy Światowe Geoparki UNESCO: Łuk Mużakowa, Kraina Wygasłych Wulkanów oraz Geopark Świętokrzyski. Wspólne stoisko było okazją do promocji polskiego dziedzictwa geologicznego, geoturystyki i geoedukacji (fot. 3).

Fot. 3. Stoisko dotyczące/dedykowane polskich geoparków (fot. Lauri Heino)

W programie naukowym konferencji uczestniczył również przedstawiciel Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego, mgr Witold Wesołowski, który wygłosił referat pt. „Building Cooperation Between the Polish Geological Survey and UNESCO Global Geoparks: The Case of the Geotouristic Map and Guidebook of the Holy Cross Mountains UNESCO Global Geopark”, przygotowany wspólnie z dr hab. Anną Fijałkowską-Mader prof. PIG-PIB, mgr Eweliną Bąk i mgr Agnieszką Milianowicz (fot. 4).  Wystąpienie dotyczyło współpracy PIG-PIB z polskimi geoparkami, ze szczególnym uwzględnieniem Świętokrzyskiego Światowego Geoparku UNESCO. Zaprezentowano m.in. doświadczenia Instytutu w zakresie ochrony i popularyzacji georóżnorodności oraz kartografii geoturystycznej. Głównym przykładem były opracowane w PIG-PIB Mapa geoturystyczna Świętokrzyskiego Światowego Geoparku UNESCO i towarzyszący jej Przewodnik geoturystyczny. 

Fot. 4. Mgr Witold Wesołowski w trakcie prezentacji (fot. M. Poros)

Trzeciego dnia konferencji odbyły się sesje terenowe. Przedstawiciel PIG-PIB uczestniczył w wycieczce „Ice Age”, poświęconej geomorfologii glacjalnej i polodowcowej ewolucji regionu Saimaa. Trasa obejmowała m.in. Sarviniemi (fot. 5), gdzie obserwowano formy marginalne związane z Drugim Salpausselkä, następnie Huuhanranta i Pistohiekka, prezentujące piaszczyste formy brzegowe, osady glacjofluwialne oraz ślady zmian poziomu jeziora Saimaa. Kolejnym punktem było Puumalan Portti, skąd można było obserwować charakterystyczny, silnie rozczłonkowany krajobraz jeziorny z licznymi wyspami, półwyspami i skalistymi wyniesieniami. Szczególnie interesującym stanowiskiem był Pursiala Pothole w Mikkeli (fot. 6) – duży kocioł lodowcowy powstały w wyniku erozyjnej działalności wód roztopowych płynących pod lądolodem. Ostatnim punktem trasy było Urpola Nature Center (fot. 7), pełniące funkcję ośrodka edukacyjnego i centrum informacji o przyrodzie oraz dziedzictwie geologicznym Geoparku Saimaa. Sesja terenowa pozwoliła prześledzić najważniejsze elementy polodowcowej ewolucji regionu – od form marginalnych lądolodu i osadów glacjofluwialnych, poprzez dawne poziomy brzegowe i formy erozyjne, po współczesny krajobraz jeziorny – oraz zapoznać się z przykładami wykorzystania geodziedzictwa w edukacji, geoturystyce i promocji regionu.

Fot. 5. Uczestnicy sesji terenowej w Sarviviemi (fot. W. Wesołowski)

Fot. 6. Kocioł lodowcowy w Mikkeli (fot. M. Poros)

Fot. 8. Uczestnicy sesji ternowej w Urpola Nature Center w Mikkeli (fot. W. Wesołowski)

Udział w konferencji był okazją do zaprezentowania doświadczeń PIG-PIB w zakresie współpracy z geoparkami UNESCO oraz do wymiany doświadczeń z przedstawicielami europejskich geoparków i instytucji związanymi z naukami geologicznymi.

Udział przedstawiciela Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego w konferencji został sfinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach zadania państwowej służby geologicznej pn. „Ochrona georóżnorodności i geoturystyka”.