W dniach 8–9 października 2026 r. w Bad Muskau (Niemcy) i Łęknicy (Polska), na obszarze Światowego Geoparku UNESCO Muskauer Faltenbogen / Łuk Mużakowa, odbyło się XI Ogólnopolskie Forum GEO-PRODUKT pod hasłem „Dziedzictwo przemysłowe jako geoprodukt”. Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy (PIG-PIB) był jednym ze współorganizatorów wydarzenia, które odbyło się pod patronatem honorowym Dyrektora PIG-PIB, prof. dr hab. Krzysztofa Szamałka. W Forum aktywnie uczestniczyli przedstawiciele Instytutu, prezentując wyniki swoich prac badawczych oraz koncepcje wykorzystania dziedzictwa geologicznego i przemysłowego w geoturystyce i geoedukacji.
Forum stanowiło okazję do wymiany doświadczeń pomiędzy przedstawicielami geoparków UNESCO, instytucji naukowych, samorządów oraz organizacji zajmujących się ochroną i promocją dziedzictwa Ziemi. Tegoroczna edycja koncentrowała się na możliwościach wykorzystania dawnych obszarów eksploatacji surowców mineralnych, obiektów poprzemysłowych i krajobrazów pogórniczych do tworzenia atrakcyjnych produktów geoturystycznych, wspierających rozwój lokalnych społeczności i turystyki.
Rozpoczęcie Forum
W wydarzeniu uczestniczyło sześcioro pracowników PIG-PIB, reprezentujących pięć jednostek organizacyjnych Instytutu: dr Katarzyna Szadkowska z Oddziału Dolnośląskiego, mgr inż. Katarzyna Rozkosz z Oddziału Górnośląskiego, mgr inż. Monika Krzeczyńska z Muzeum Geologicznego, mgr Witold Wesołowski z Oddziału Świętokrzyskiego oraz dr Andrzej Konrad Piotrowski i mgr Mateusz Górajczyk z Oddziału Pomorskiego.
Pierwszego dnia Forum, 8 października, w Nowym Zamku w Parku Mużakowskim w Bad Muskau odbyła się sesja referatowa poświęcona wykorzystaniu dziedzictwa przemysłowego i geologicznego w tworzeniu produktów geoturystycznych.
W programie znalazły się trzy referaty współautorstwa pracowników PIG-PIB:
- „Geoprodukt czy surowiec – drugie życie hałd” – dr Katarzyna Szadkowska i mgr Mateusz Szadkowski (Oddział Dolnośląski PIG-PIB).
- „Od odsłonięcia geologicznego do opowieści o krajobrazie: waloryzacja i transgraniczna harmonizacja punktów dziedzictwa przemysłowego i geoturystycznego w Geoparku «Kraina Polodowcowa nad Odrą»” – dr Andrzej Piotrowski i mgr Małgorzata Schiewe (Oddział Pomorski PIG-PIB) oraz Yvonne Ouart (Geopark Eiszeitland am Oderrand e.V.).
- „Dziedzictwo przemysłowe Doliny Kamiennej jako geoprodukt” – dr hab. Anna Fijałkowska-Mader, prof. PIG-PIB, i mgr Witold Wesołowski (Oddział Świętokrzyski PIG-PIB).
Dr Katarzyna Szadkowska podczas wygłaszania prezentacji
Dr Andrzej Piotrowski podczas wygłaszania prezentacji
W ostatnim z wymienionych referatów przedstawiono bogate dziedzictwo przemysłowe Doliny Kamiennej, związane z wielowiekową eksploatacją i przetwórstwem surowców mineralnych oraz rozwojem hutnictwa. Zaprezentowano również potencjał zachowanych obiektów przemysłowych, geologicznych i krajobrazowych w kontekście rozwoju geoturystyki oraz reaktywacji inicjatywy utworzenia Geoparku Doliny Kamiennej.
Mgr Witold Wesołowski podczas wygłaszania prezentacji
Dorobek naukowy i popularyzatorski Instytutu zaprezentowano również podczas sesji posterowej, w ramach której przedstawiono trzy prace:
- „Dawne piece wapiennicze jako potencjalny produkt turystyczny Jury Polskiej” – mgr inż. Monika Krzeczyńska (Muzeum Geologiczne PIG-PIB).
- „Od eksploatacji do geoedukacji – koncepcja geoturystycznego zagospodarowania kamieniołomu jurajskiego w Łazach” – mgr inż. Katarzyna Rozkosz i mgr Izabela Ługiewicz-Mołas (Oddział Górnośląski PIG-PIB) oraz mgr Magdalena Furca (Oddział Dolnośląski PIG-PIB).
- „Wiek krajobrazu jako geoprodukt” – dr Andrzej Konrad Piotrowski i Anna Tereszko (Oddział Pomorski PIG-PIB).
Mgr inż. Katarzyna Rozkosz podczas prezentacji posteru
Mgr inż. Monika Krzeczyńska podczas prezentacji posteru
Prezentowane referaty i postery ukazały różnorodne możliwości wykorzystania obiektów związanych z eksploatacją surowców mineralnych oraz ich znaczenie dla edukacji, turystyki i zachowania dziedzictwa kulturowego. Szczególną uwagę poświęcono adaptacji dawnych kamieniołomów, hałd, obiektów przemysłowych i krajobrazów pogórniczych do nowych funkcji, z uwzględnieniem ich wartości naukowej i edukacyjnej.
W drugiej części dnia uczestnicy Forum wzięli udział w warsztatach marketingowych zorganizowanych w Centrum Kulturalno-Edukacyjnym Geoparku w Łęknicy. Ich tematyka koncentrowała się na skutecznej promocji niszowych atrakcji geoturystycznych oraz tworzeniu treści atrakcyjnych dla odbiorców, a jednocześnie poprawnych pod względem naukowym. Podczas zajęć zwrócono uwagę na konieczność dostosowywania języka specjalistycznego do potrzeb różnych grup odbiorców, budowania ciekawych opowieści wokół dziedzictwa geologicznego oraz wykorzystywania nowoczesnych metod komunikacji. Istotnym elementem była także praca w grupach nad koncepcjami promocji wybranych atrakcji geoturystycznych.
Pierwszy dzień Forum zakończył panel dyskusyjny poświęcony roli lokalnych przedsiębiorców, samorządów i organizacji turystycznych w rozwoju geoparków oraz budowaniu rozpoznawalnych marek regionalnych.
Panel dyskusyjny dotyczący roli lokalnych przedsiębiorców, samorządów i innych partnerów w rozwoju geoparków oraz budowaniu rozpoznawalnej marki turystycznej regionu.
Drugiego dnia Forum, 9 października, odbyły się dwie równoległe sesje terenowe, podczas których uczestnicy mieli możliwość poznania wybranych obiektów geologicznych, górniczych i przemysłowych Światowego Geoparku UNESCO Łuk Mużakowa.
W czasie sesji trenowej przed nowym zamkiem w Bad Muskau
Pierwsza sesja terenowa - prowadzący - dr Jacek Koźma, poświęcono przede wszystkim zagospodarowaniu obszarów poeksploatacyjnych oraz wykorzystaniu dziedzictwa geologicznego w edukacji i turystyce. Uczestnicy odwiedzili Dom Kawalerski w Parku Mużakowskim, w którym powstaje Centrum Informacyjno-Edukacyjne Geoparku, a następnie ścieżkę geoturystyczną „Dawna Kopalnia Babina”. Kolejnymi punktami programu były Park Głazów Narzutowych w Nochten oraz Muzeum Szkła w Weißwasser, prezentujące przemysłowe tradycje regionu.
Druga sesja terenowa - prowadzący - dr Kersten Löwen, ukierunkowano na poznanie zachowanych reliktów infrastruktury przemysłowej i górniczej. Program obejmował Dom Kawalerski w Parku Mużakowskim, pozostałości dawnej elektrowni i sortowni oraz formy erozyjne tzw. Suchego Wyrobiska. Uczestnicy odwiedzili również Starą Cegielnię w Klein Kölzig, gdzie zapoznali się z historycznym piecem Hoffmanna i ekspozycją poświęconą produkcji cegły. Ostatnim punktem programu były okolice zbiornika Felixsee, z wieżą widokową i Szlakiem Dawnego Górnictwa.
Podczas wizyty w dawnej cegielni w Klein Kölzig
Uczestnicy sesji terenowej podczas zwiedzania wystawy dot. geoparku w Klein Kölzig
Obie sesje terenowe pokazały, w jaki sposób dawne tereny górnicze i obiekty przemysłowe mogą zyskać nowe funkcje edukacyjne, turystyczne i rekreacyjne. Szczególnie interesujące były przykłady zachowania autentycznych elementów dziedzictwa przemysłowego oraz ich wykorzystania do opowiadania o historii geologicznej i gospodarczej regionu.
Tekst: Witold Wesołowski
Zdjęcia: Michał Poros, Witold Wesołowski
Udział w Forum został sfinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach zadania psg pn. "Ochrona georóżnorodności i geoturystyka (2026-2027)"
O geologii regionu świętokrzyskiego i nie tylko
Wirtualna wycieczka do Zachełmia
Projekty unijne
Subskrybuj kanał RSS