W tym roku minie okrągła rocznica przekazania Państwowemu Instytutowi Geologicznemu pawilonu południowego jego warszawskiej siedziby.
Zdjęcie z Tygodnika Ilustrowanego, 1926 r. Z kolekcji Krystyny i Stanisława Wołkowiczów
Obiekt ten składa się z dwóch trójkondygnacyjnych pawilonów i łącznika. Mieściły się w nim na początku laboratoria i pracownie naukowe, a także pomieszczenia mieszkalne dla pracowników – w tym sześciopokojowy apartament dyrektora na pierwszym piętrze oraz dwa pokoje gościnne.
Zanim doszło do realizacji tej inwestycji, Państwowy Instytut Geologiczny zajmował 15 pomieszczeń w Pałacu Staszica przy Krakowskim Przedmieściu. Od samego początku istnienia Instytutu jego pierwszy dyrektor, Józef Morozewicz, zdawał sobie sprawę z konieczności budowy odpowiedniego gmachu w Warszawie – dostosowanego do potrzeb nowo powołanej instytucji geologicznej. Co więcej, zapis o potrzebie wzniesienia takiego obiektu znalazł się już w uchwale sejmowej powołującej PIG.
W piśmie skierowanym do władz J. Morozewicz podkreślał, że powinna to być nowa siedziba o specjalnym przeznaczeniu, z precyzyjnie określonymi działami, pracowniami i laboratoriami, zlokalizowana z dala od miejskiego gwaru. Sejm 30 maja 1919 r. wezwał rząd, aby w możliwie najkrótszym czasie podjął działania zmierzające do wzniesienia odpowiedniego gmachu na potrzeby Państwa Polskiego.
„Minister przemysłu i handlu w dn. 23 lipca zwrócił się z prośbą do Sekcji Budowlanej Ministerstwa Robót Publicznych o włączenie do projektu budżetu na drugie półrocze 1919 r. sumy 1 mln marek na budowę siedziby PIG. Trzy miesiące po decyzji Sejmu powołującej PIG, instytut uzyskał parcelę pod budowę gmachu między ulicami Rakowiecką, Wiśniową i Kazimierzowską, o powierzchni 22 500 m², i bezzwłocznie zorganizowano konkurs w trybie zamkniętym na sporządzenie projektu budowy. Do konkursu zaproszono wybitnych ówczesnych architektów: profesorów Mariana Lalewicza, Franciszka Mączyńskiego i Oskara Wiktora Sosnowskiego oraz architekta Juliusza Nagórskiego. (…) Laureatem konkursu został profesor Marian Lalewicz – uznawany za reprezentanta akademickiego klasycyzmu, autor projektów wielu budynków w Petersburgu i Warszawie” – pisali w 2019 roku w „Przeglądzie Geologicznym” prof. Stanisław Wołkowicz i prof. Tadeusz Peryt kreśląc historię PIG.
Komisja konkursowa zleciła laureatowi opracowanie szczegółowych planów, a projekt został zatwierdzony 7 września 1920 r. Jeszcze tej samej jesieni wykonano wstępne roboty ziemne i wzniesiono fundamenty pawilonu południowego. Ze względu na szalejącą inflację prace budowlane przeciągały się jednak przez kolejne lata.
Budowa gmachu wzbudzała ogromne zainteresowanie opinii publicznej. Już 2 stycznia 1926 r. „Tygodnik Ilustrowany” pisał:
„Oto powstała świątynia, wzniesiona ku czci nauki polskiej, w której nie czczym frazesem, nie efektownem przemówieniem, ale mrówczym trudem badawczym, wzniosłem odsłanianiem prawdy krzepiony będzie i rozwijany duch narodowy. Dlatego też wszyscy przyjmą wieść wzniesienia nowego gmachu Państw. Instytutu Geologicznego z głęboką radością.”
Ostatecznie formalny odbiór budynków odbył się 24 czerwca 1926 r.
Tekst i zdjęcia: Artur Baranowski
