W latach 2023–2025 w Państwowym Instytucie Geologicznym – Państwowym Instytucie Badawczym zrealizowano projekt pn. „Atlas geochemiczny Lublina i okolic w skali 1:50 000”. Opracowanie powstało na zlecenie Ministerstwa Klimatu i Środowiska i zostało sfinansowane ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Atlas stanowi kolejne opracowanie kartograficzne z serii badań geochemicznych prowadzonych na terenach miejsko-przemysłowych według koncepcji J. Lisa i A. Pasiecznej.
Okładka opracowania
Obszar badań obejmował miasta Lublin i Świdnik oraz ich otoczenie o łącznej powierzchni około 374 km². Analizą objęto trzy podstawowe komponenty środowiska przyrodniczego: gleby, osady wodne oraz wody powierzchniowe. Wyniki zaprezentowano w postaci szczegółowych map geochemicznych, tabel zawartości pierwiastków i związków chemicznych oraz tekstów objaśniających.
Jedna z map Atlasu: zawartość kadmu w glebach i osadach wodnych
Podczas interpretacji uwzględniono zarówno czynniki naturalne, jak i antropogeniczne, wpływające na zróżnicowanie składu chemicznego środowiska. Zastosowanie jednolitej, odtwarzalnej metodyki badań — od sposobu pobierania próbek po prezentację wyników — umożliwia traktowanie uzyskanych danych jako wartości referencyjnych dla przyszłych analiz prowadzonych na tym terenie.
Wyniki badań wskazują, że na większości charakteryzowanego obszaru zawartości pierwiastków w glebach, osadach wodnych i wodach powierzchniowych mieszczą się w zakresie naturalnego tła geochemicznego lub wartości typowych dla terenów rolniczych i podmiejskich. Lokalnie, głównie w centralnych i silnie zurbanizowanych częściach Lublina i Świdnika, w pobliżu głównych tras komunikacyjnych oraz na terenach o historycznej działalności przemysłowej stwierdzono podwyższone zawartości niektórych metali, takich jak ołów, cynk, miedź i kadm.
Jedna z mapa Atlasu: zawartość chromu w glebach i osadach wodnych
Odnotowane w glebach i osadach wodnych ilości substancji powodujących ryzyko (m.in. potencjalnie toksycznych pierwiastków lub trwałych zanieczyszczeń organicznych) na ogół nie przekraczają wartości wskazujących na ich potencjalnie szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi i zwierząt lub organizmów wodnych. Również w analizowanych próbkach wód substancje chemiczne nie przekraczają zwykle wartości granicznych wskaźników jakości wód z grupy specyficznych syntetycznych i niesyntetycznych substancji zanieczyszczających oraz środowiskowych norm jakości dla wskaźników stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych.
Przeprowadzone badania wnoszą istotny wkład w rozpoznanie aktualnego stanu chemicznego środowiska na obszarze aglomeracji lubelskiej.
Dane prezentowane w Atlasie stanowią ważne źródło informacji dla administracji publicznej, planistów przestrzennych, służb ochrony środowiska oraz jednostek naukowych. Mogą być wykorzystywane m.in. przy opracowywaniu dokumentów strategicznych i sektorowych, programów ochrony środowiska, planów rewitalizacji oraz prognoz oddziaływania inwestycji na środowisko.
Badania geochemiczne prowadzone przez PIG-PIB mają wieloletnią tradycję i obejmują systematyczne opracowywanie atlasów i map geochemicznych dla całego kraju oraz wybranych regionów. Pierwszym ogólnopolskim opracowaniem był Atlas geochemiczny Polski (1990–1995), później zaktualizowany i udostępniony w formie elektronicznej (2012). W kolejnych latach przygotowano m.in. opracowania dla obszarów silnie zurbanizowanych i uprzemysłowionych, takich jak Górny Śląsk czy aglomeracja warszawska.
Atlas geochemiczny Lublina i okolic wpisuje się w tę serię publikacji, dostarczając aktualnych danych o stanie chemicznym środowiska w jednym z największych ośrodków miejskich wschodniej Polski.
Atlas dostępny jest w wersji elektronicznej na stronie internetowej poświęconej kartografii geochemicznej PIG-PIB: https://mapgeochem.pgi.gov.pl/atlasy-regionalne/lublin/
Portal udostępnia również wcześniejsze atlasy ogólnokrajowe, regionalne i szczegółowe, stanowiące kompleksową bazę danych o stanie geochemicznym środowiska Polski.
