11 lutego 2026 r. do Archiwum Polskiej Akademii Nauk przekazano pierwszą część spuścizny naukowej po prof. Stefanie Zbigniewie Różyckim, zmarłym w 1988 r. wybitnym geologu i geografie oraz byłym dyrektorze Państwowego Instytutu Geologicznego. Materiały trafiły do archiwum dzięki darowiźnie spadkobiercy naukowca.
Rok 2026 jest szczególnym dla upamiętnienia uczonego, przypada bowiem 120. rocznica jego urodzin.
Profesor współpracę z Państwowym Instytutem Geologicznym rozpoczął w latach 1929–1932, wykonując mapę geologiczną arkusza Żarki w skali 1:100 000. Od 1937 r. był zatrudniony w Instytucie na stanowisku starszego geologa. Prowadził prace związane z poszukiwaniami rud żelaza na Radomszczyźnie oraz badania na północno-wschodnich obrzeżeniach Gór Świętokrzyskich.
W czasie II wojny światowej brał udział w obronie twierdzy Modlin. Następnie, z polecenia władz konspiracyjnych, podjął pracę w Amt für Bodenforschung. W ramach komórki „Schronisko” Komendy Głównej Armii Krajowej opracowywał tam mapy wykorzystywane do celów wojskowych. Podczas Powstania Warszawskiego, a także po wyzwoleniu stolicy, uczestniczył w zabezpieczaniu majątku Państwowego Instytutu Geologicznego.
W latach 1953–1954 pełnił funkcję dyrektora Państwowego Instytutu Geologicznego. W tym czasie opracował nowy program badań geologicznych i prac poszukiwawczych dotyczących występowania surowców mineralnych na Niżu Polskim. Kierował również poszukiwaniami złóż rud żelaza w rejonie Łęczycy.
Prof. Stefan Zbigniew Różycki
Przekazana do Archiwum PAN część spuścizny obejmuje niezwykle wartościowe materiały dokumentujące historię polskiej geologii. Wśród nich znajdują się m.in.: rękopisy i maszynopisy prac naukowych (zarówno publikowanych, jak i niepublikowanych), notatki i dzienniki badawcze, fotografie z licznych wypraw terenowych, m.in. na Spitsbergen, do Wietnamu, Chin i Indii oraz konspekty wykładów i inne materiały warsztatowe.
Akt przekazania podpisali darczyńca prof. dr hab. Tomasz Zarycki i dyrektor Archiwum PAN w Warszawie dr hab. Hanna Krajewska. Materiał przygotowała do przekazania mgr Jadwiga Nowatkiewicz z Archiwum Zakładowego PIG-PIB w ramach projektu „Kompleksowa archiwizacja materiałów z zakresu historii geologii znajdujących się w posiadaniu Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego”.
Projekt, realizowany od 2022 r., finansowany jest ze środków subwencji przyznanej PIG-PIB przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego oraz badawczego i prowadzony przy wsparciu oraz patronacie Polskiego Towarzystwa Geologicznego i Polskiego Towarzystwa Historycznego.
Na zdjęciu uczestnicy podczas rozmowy chwilę po podpisaniu aktu przekazania (od lewej): dr hab. Hanna Krajewska (PAN), dr Tomasz Segit (UW), prof. dr hab. Stanisław Wołkowicz (PIG-PIB), mgr Jadwiga Nowatkiewicz (PIG-PIB), mgr Katarzyna Słojkowska (PAN) i prof. dr hab. Tomasz Zarycki
Tekst: Jadwiga Nowatkiewicz, Artur Baranowski
