31 maja 2026 r. w Czaplach, położonych na Pogórzu Kaczawskim w Sudetach, odbył się Festiwal „Made in Dolny Śląsk”, który połączył promocję lokalnych tradycji, produktów regionalnych oraz dziedzictwa geologicznego Światowego Geoparku UNESCO Kraina Wygasłych Wulkanów. Wydarzenie zgromadziło mieszkańców, regionalnych producentów oraz licznych gości z całego Dolnego Śląska. W wydarzeniu udział wziął także Oddział Dolnośląski PIG-PIB, zaproszony przez gminę Pielgrzymka, z którą współpracuje od lat.
Uczestnicy wydarzenia mogli odwiedzić stoiska popularnonaukowe Oddziału Dolnośląskiego Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego, Światowego Geoparku UNESCO Kraina Wygasłych Wulkanów, Lasów Państwowych (Nadleśnictwo Lwówek Śląski), a także z regionalnymi potrawami, produktami i rękodziełem. Dużym zainteresowaniem cieszyły się warsztaty płukania złota oraz liczne atrakcje przygotowane dla dzieci i całych rodzin.
Szczególnym momentem wydarzenia było oficjalne odsłonięcie nowego „witacza” wsi Czaple. Duża rzeźba z napisem "Czaple", wykonana z górnokredowego piaskowca pochodzącego z miejscowego kamieniołomu, stała się nowym symbolem miejscowości i podkreśliła jej silny związek z lokalnym dziedzictwem geologicznym.
Część stoiska popularnonaukowego Oddziału Dolnośląskiego PIG-PIB przed przybyciem odwiedzających. Fot. Agnieszka Ładocha
Aktywności na stoisku jak zawsze przyciągały zainteresowanych w każdym wieku. Fot. Artur Robak
Jedną z atrakcji poprzedzających festiwal był spacer geologiczny po stanowiskach dokumentacyjnych Złotoryjskiego Lasu, prowadzony przez dr. Aleksandra Kowalskiego z Oddziału Dolnośląskiego PIG-PIB. Trasa wycieczki obejmowała odsłonięcia chronione prawnie jako stanowiska dokumentacyjne i ustanowione z inicjatywy PIG-PIB, prezentujące najważniejsze elementy budowy geologicznej gminy Pielgrzymka.
Pierwszym przystankiem wycieczki był bazaltowy wierzchołek Świątka (330 m n.p.m.), będący reliktem neogeńskiego wulkanizmu na Pogórzu Kaczawskim. W chronionych odsłonięciach bazaltów uczestnicy wydarzenia zapoznali się z procesami prowadzącymi do powstania stożków wulkanicznych oraz słupów bazaltowych, tworzących się w środkowych częściach kominów wulkanicznych.
Dr Aleksander Kowalski objaśnia relacje pomiędzy stożkiem a kominem wulkanicznym oraz sposób tworzenia słupów bazaltowych podczas stygnięcia magmy bazaltowej. Fot. Bartosz Meglicki
Następnie uczestnicy odwiedzili nieczynny kamieniołom „Piekiełko”, w którym widoczna jest granica (niezgodność) pomiędzy utworami lądowymi triasu (pstrego piaskowca) i skałami morskimi kredy górnej (cenomanu). To wyjątkowe stanowisko dokumentuje lukę w zapisie geologicznym liczącą około 140 milionów lat oraz skomplikowaną historię tektoniczną regionu.
Dr Aleksander Kowalski omawia stanowisko dokumentacyjne w kamieniołomie „Piekiełko”, gdzie odsłonięta jest niezgodność pomiędzy utworami triasu dolnego i kredy górnej. Fot. Bartosz Meglicki
Duże zainteresowanie wzbudziły również głazy narzutowe występujące w Złotoryjskim Lesie. Są one pozostałością po aktywności lądolodu skandynawskiego, który przykrył obszar dzisiejszego Pogórza Kaczawskiego podczas zlodowacenia odry. Omówiono pochodzenie głazów, ich transport przez lądolód oraz znaczenie dla rekonstrukcji historii plejstoceńskich zlodowaceń.
Spacer zakończył się w nieczynnym kamieniołomie piaskowców górnokredowych, gdzie uczestnicy poznali warunki sedymentacji osadów morskich późnej kredy oraz historię kredowego morza, które około 90 milionów lat temu pokrywało znaczną część obecnego Dolnego Śląska.
Uczestnicy wycieczki na tle panoramy Pogórza Kaczawskiego. Na drugim planie widoczny charakterystyczny, stożkowaty wierzchołek Ostrzycy (501 m n.p.m.), zbudowany z kenozoicznych bazaltów. Fot. Bartosz Meglicki
Festiwal w Czaplach było bardzo dobrą okazją do popularyzacji wiedzy geologicznej, działalności PIG-PIB w zakresie geoturystyki i ochrony dziedzictwa geologicznego oraz przybliżenia odwiedzającym niezwykłej historii geologicznej Krainy Wygasłych Wulkanów i okolic Czapli. Wśród gości wydarzenia znaleźli się między innymi Natalia Gołąb, członkini Zarządu Województwa Dolnośląskiego, Wójt Gminy Pielgrzymka Tomasz Sybis, Agnieszka Szemberska – koordynator ds. Odnowy Dolnośląskiej Wsi oraz Beata Gralak – Wicestarosta Powiatu Złotoryjskiego.
Tekst: Aleksander Kowalski
Udział w wydarzeniu został przygotowany i sfinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach zadania państwowej służby geologicznej pn. „Ochrona georóżnorodności i geoturystyka (2026-2027)”
