Jak głęboko sięga nasza wiedza o budowie geologicznej Polski? Jak wykorzystać archiwalne rdzenie i dane z wierceń do tworzenia współczesnych modeli geologicznych? Odpowiedzi na te pytania szukali uczestnicy I Konferencji Naukowej „Głębokie otwory wiertnicze źródłem wiedzy geologicznej”, która odbyła się 29–30 września 2026 r. w Państwowym Instytucie Geologicznym – PIB w Warszawie.
Wydarzenie rozpoczęło się sesją plenarną w Muzeum Geologicznym PIG-PIB. W konferencji wzięli udział naukowcy, przedstawiciele administracji i branży surowcowej.
W ciągu ponad stu lat działalności PIG-PIB wykonano pod jego egidą tysiące wierceń. Dzięki nim coraz lepiej poznawano budowę geologiczną kraju i odkryto wiele ważnych złóż. Skala tych zasobów robi wrażenie. Centralna Baza Danych Geologicznych zawiera informacje o blisko 218 tys. otworów, z czego niemal 24 tys. sięga głębiej niż 200 m. Nieocenionym materiałem są też setki kilometrów rdzeni przechowywanych w Centralnym Archiwum Geologicznym.
Na program pierwszego dnia złożyły się 23 referaty wygłoszone w sześciu sesjach tematycznych oraz 24 prezentacje posterowe. Wystąpienia pokazały szerokie spektrum zastosowań danych z głębokich otworów: od rekonstrukcji dawnych środowisk, przez badania stratygraficzne i geochemiczne, po ocenę potencjału geotermalnego i planowanie inwestycji w odnawialne źródła energii.
Jolanta Iwańczuk, przewodnicząca komitetu organizacyjnego, otwiera konferencję i wita jej uczestników
Gospodarz wydarzenia, prof. dr hab. Krzysztof Szamałek, Dyrektor Państwowego Instytutu Geologicznego – PIB, wita przybyłych na konferencję
Uroczyste powitanie uczestników konferencji — przemówienie prof. Krzysztofa Galosa, wiceministra, Głównego Geologa Kraju
Przedstawiono najnowsze wyniki badań z zakresu wgłębnej budowy geologicznej Polski, geologii regionalnej, tektoniki i stratygrafii, a także geofizyki wiertniczej i metod analitycznych. Ważną część obrad stanowiły kwestie zasobów energetycznych oraz poszukiwań surowcowych. Nie zabrakło innowacyjnych rozwiązań. Jeden z referatów poświęcono zastosowaniu uczenia maszynowego w interpretacji geofizyki otworowej, inny – optycznemu skanowaniu rdzeni i tworzeniu wirtualnych bibliotek skanów. To dowód, że tradycyjny materiał geologiczny zyskuje dziś drugie życie dzięki narzędziom cyfrowym.
Wystąpienie Anny Becker pt. „Weryfikacja litostratygrafii triasu na potrzeby trójwymiarowego modelu budowy geologicznej bloku Gorzowa – spojrzenie przez pryzmat otworów bezrdzeniowych"
Szczególne miejsce w programie zajęła archiwizacja i ponowne wykorzystanie próbek. Rdzenie wiertnicze to materiał unikatowy. Ich powtórne pozyskanie jest niezwykle kosztowne i czasochłonne, a niekiedy wręcz niemożliwe.
Dominika Bogdziewicz, studentka AGH i jedna z najmłodszych uczestniczek konferencji, prezentuje wyniki pracy pt. „Zmienność dojrzałości termicznej materii organicznej na podstawie refleksyjności witrynitu w wybranych głębokich otworach wiertniczych Niżu Polskiego – wstępne wyniki"
Drugi dzień konferencji miał charakter terenowy. Rozpoczął się od wizyty w Kopalni Soli „Kłodawa”, gdzie na głębokości 600 m czekały malowniczo zdeformowane permskie skały ewaporatowe (głównie sole kamienne) wysadu solnego Kłodawa. Uczestnicy mogli na miejscu przyjrzeć się geologicznym uwarunkowaniom eksploatacji jednego z kluczowych złóż soli kamiennej w Polsce. Zjazd do kopalni stanowił naturalne dopełnienie części naukowej, bo pozwolił połączyć wyniki badań z ich praktycznym wykorzystaniem w rozpoznawaniu i eksploatacji zasobów mineralnych.
Zwiedzający schodzą w głąb podziemnych wyrobisk Kopalni Soli „Kłodawa", słuchając opowieści przewodnika
Chwila na własnoręczne wydobycie pamiątki — uczestnicy wycieczki wybierają z wagoników kryształy soli prosto z kłodawskich pokładów
Kolejnym punktem programu był nowo otwarty Centralny Magazyn Próbek Geologicznych w Leszczach koło Kłodawy, prowadzony przez Centralne Archiwum Geologiczne PIG-PIB. Obiekt o powierzchni około 7500 m² pomieści około miliona metrów bieżących rdzeni wiertniczych i innych próbek. Wyposażono go m.in. w profilatornię oraz zaplecze laboratoryjno-techniczne, które goście mogli obejrzeć z bliska. Zaprezentowano także rozwiązania stosowane przy zabezpieczaniu, archiwizacji i udostępnianiu materiału rdzeniowego.
Prezentacja nowego magazynu rdzeni CAG w Leszczach: goście zwiedzają pomieszczenie profilowni rdzeni i osobiście sprawdzają komfort stanowisk pracy
Prezentacja nowego magazynu rdzeni CAG w Leszczach: wózek widłowy podnosi paletę z rdzeniami na wyższy poziom składowania, a o funkcjonowaniu obiektu opowiada Krzysztof Dąbroś
Magazyn jest ponadto przykładem praktycznego zastosowania geotermii płytkiej, która służy do ogrzewania obiektu. Eksperci z Zakładu Geologii Inżynierskiej i Geotermii Płytkiej PIG-PIB wyjaśnili, jak wyznacza się efektywną przewodność cieplną górotworu za pomocą testu reakcji termicznej (TRT). Omówili też projekt podziemnej części instalacji, a następnie oprowadzili gości po jej części naziemnej, znajdującej się w budynku magazynu.
Pokaz urządzeń płytkiej geotermii zastosowanych do ogrzewania nowego magazynu rdzeni CAG w Leszczach. Na zdjęciu Grzegorz Ryżyński wraz z uczestnikami wycieczki konferencyjnej
Materiały konferencyjne, czyli abstrakty i artykuły, ukazały się w najnowszym numerze „Przeglądu Geologicznego” (nr 8/2026, t. 74). Wydarzenie przypomniało także o znaczeniu serii wydawniczej „Profile Głębokich Otworów Wiertniczych Państwowego Instytutu Geologicznego”. Od ponad 50 lat dokumentuje ona i udostępnia wyniki prac prowadzonych na podstawie głębokich wierceń. Opracowania wydane od 2004 r. są dostępne w formacie PDF na stronie: https://www.pgi.gov.pl/oferta-inst/wydawnictwa/serie-wydawnicze/profile-otworow-pig.html
Konferencja pokazała, że głębokie otwory wiertnicze to nie tylko zapis historii badań geologicznych. Zgromadzone dzięki nim dane i materiały wciąż dostarczają informacji niezbędnych do rozwiązywania aktualnych problemów nauki i gospodarki.
Połączenie archiwalnych zasobów z zaawansowanymi metodami analitycznymi i technologiami cyfrowymi otwiera nowe możliwości interpretacji budowy geologicznej Polski. To ważny krok w stronę lepszego rozpoznania złóż, rozwoju geotermii, planowania inwestycji energetycznych i wzmacniania bezpieczeństwa surowcowego kraju.
I Konferencja Naukowa „Głębokie otwory wiertnicze źródłem wiedzy geologicznej” była tym samym nie tylko podsumowaniem dotychczasowego dorobku, lecz także przestrzenią do dyskusji o przyszłości badań geologicznych i sposobach wykorzystania wiedzy zapisanej głęboko pod powierzchnią Polski.
Tekst: Marta Hodbod, Jolanta Iwańczuk
Zdjęcia: Rafał Sikora, Marta Hodbod
