15 czerwca 2026 r. przeszedł do historii jako dzień, w którym rozpoczęła się nowa era polskiej geologii w zakresie gromadzenia i udostępniania próbek geologicznych. Ten moment wyznaczyło uroczyste otwarcie Centralnego Magazynu Próbek Geologicznych w Leszczach koło Kłodawy. Znaczenie inwestycji podkreślali wszyscy goście zaproszeni na tę ceremonię. To dowód na to, że Państwowy Instytut Geologiczny – PIB nie tylko chroni dziedzictwo pokoleń polskich geologów, lecz także tworzy fundament dla przyszłych badań, odkryć i decyzji kluczowych dla bezpieczeństwa surowcowego państwa. Otwarcie magazynu jest wydarzeniem o znaczeniu strategicznym - łączy przeszłość, zapisaną w rdzeniach wiertniczych, z przyszłością, w której pogłębiana wiedza geologiczna jeszcze wyraźniej zaznaczy swoje znaczenie dla rozwoju Polski.
Centralny Magazyn Próbek Geologicznych w Leszczach to nowoczesny obiekt o powierzchni ponad 7 500 m2 zaprojektowany specjalnie do zabezpieczenia próbek geologicznych dokumentujących budowę geologiczną Polski – przede wszystkim rdzeni wiertniczych pochodzących z otworów wykonywanych na przestrzeni niemal całego stulecia.
Hala wysokiego składowania pomieści aż milion metrów bieżących rdzeni wiertniczych (to długość porównywalna z trasą z Warszawy do Wenecji, z Gdańska do Wiednia lub z Poznania do Oslo). Docelowo w Leszczach będą przechowywane próbki geologiczne z innych magazynów PIG-PIB oraz zbiory należące do spółek Skarbu Państwa.
To skomplikowane przedsięwzięcie logistyczne, konieczne do wykonania, aby obiekt stał się najważniejszym archiwum geologicznej historii Polski oraz by możliwe było przeprowadzenie planowanej cyfrowej archiwizacja rdzeni, która znacząco ułatwi naukowcom i specjalistom dostęp do danych geologicznych.
Magazyn w Leszczach będzie pełnił nie tylko funkcję archiwalną. Integralną częścią inwestycji jest nowoczesne zaplecze laboratoryjno-biurowe umożliwiające prowadzenie specjalistycznych analiz i badań geologicznych. Obiekt wyposażono w innowacyjny system ogrzewania i chłodzenia wykorzystujący geotermię niskotemperaturową. Rozwiązanie to ogranicza koszty eksploatacji i emisję CO2
Kluczowe znaczenie dla realizacji inwestycji miało uznanie jej przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska za jedno z ważniejszych zadań państwowej służby geologicznej. To właśnie ono stworzyło podstawy do urzeczywistnienia projektu, który przez wiele lat pozostawał w sferze planów i oczekiwań środowiska geologicznego. Znaczenie tego projektu dla państwa, nauki i przyszłych pokoleń dostrzegł Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, kierując strumień finasowania ze środków Funduszu i budżetu państwa.
Przybywających gości witała Młodzieżowa Górnicza Orkiestra Dęta SOLANIE z Kłodawy pod batutą kapelmistrza Macieja Bagińskiego. Muzycy wykonali znane i lubiane szlagiery, tworząc wyjątkową oprawę uroczystości. Ich pełen energii i profesjonalizmu występ spotkał się z bardzo ciepłym przyjęciem uczestników wydarzenia i został nagrodzony gromkimi brawami
Uroczystość zgromadziła liczne grono przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej, świata nauki oraz branży geologicznej i górniczej.
W uroczystości wzięło udział prawie 160 osób
Uroczystość uświetnili swoją obecnością przedstawiciele polskiego parlamentu: poseł Witold Czarnecki i senator Leszek Galemba. W wystąpieniach zgodnie podkreślili kluczowe znaczenie inwestycji dla kraju, wskazując jednocześnie na jego ogromną wartość dla regionu. Zaznaczyli, że dzięki tej inwestycji Wielkopolska stała się prawdziwą skarbnicą historii Ziemi - miejscem przechowywania bezcennych świadectw geologicznych, które będą służyć przyszłym pokoleniom naukowców oraz wszystkim odpowiedzialnym za bezpieczeństwo surowcowe państwa.
Przemawia poseł Witold Czarnecki
W wydarzeniu uczestniczyli Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, Główny Geolog Kraju prof. Krzysztof Galos, dyrekcja Departamentu Geologii w Ministerstwie Klimatu i Środowiska oraz przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury, Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, Archiwum Akt Nowych, a także dyrektor Fińskiej Służby Geologicznej.
Podczas uroczystości licznie reprezentowane było również środowisko naukowe. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele Polskiej Akademii Nauk, uczelni wyższych oraz instytutów badawczych, w tym Politechniki Wrocławskiej, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytetu Wrocławskiego, Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Instytutu Nauk Geologicznych PAN oraz Instytutu Nauk Geofizycznych PAN.
W wydarzeniu wzięli udział także przedstawiciele najważniejszych przedsiębiorstw sektora surowcowego i energetycznego, m.in. KGHM Polska Miedź S.A., Grupy ORLEN, Kopalni Soli „Kłodawa” S.A., Inowrocławskich Kopalni Soli SOLINO, Polskiej Grupy Górniczej oraz Geofizyki Toruń, a także reprezentanci organizacji branżowych, w tym Polskiego Towarzystwa Geologicznego, Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Górnictwa oraz Polskiego Stowarzyszenia Geologów Górniczych. Nie mogło także zabraknąć członków Rady Naukowej PIG-PIB oraz pracowników Instytutu.
Z okazji otwarcia CMPG listy gratulacyjne przesłali przedstawiciele władz państwowych, z Włodzimierzem Czarzastym, Marszałkiem Sejmu na czele, który napisał, między innymi:
Dzisiejsza uroczystość ma wymiar symboliczny. Otwiera nowy rozdział w historii badań geologicznych, których początki sięgają pionierskich prac XIX wieku. Kolejne pokolenia naukowców poszerzały zasoby wiedzy o budowie geologicznej naszego kraju. Materialnym świadectwem ich pracy są próbki zgromadzone w tym nowoczesnym obiekcie. Inauguracja jest wielkim świętem rodzimej nauki.
pdf
List Marszałka Sejmu RP do Uczestników i Organizatorów uroczystego otwarcia Centralnego Magazynu Próbek Geologicznych w Leszczach k. Kłodawy
(230 KB)
Wystąpienie prof. Krzysztofa Szamałka, dyrektora PIG-PIB, otwierające uroczystość
Prof. Krzysztof Galos, Główny Geolog Kraju, w swoim wystąpieniu podkreślił, że uruchomienie Centralnego Magazynu Próbek Geologicznych stanowi ważny krok w rozwoju państwowej służby geologicznej i jej symboliczne wejście w XXI wiek. Zaznaczył, że jest to moment podsumowania wieloletnich działań, ale jednocześnie początek nowych możliwości związanych z gromadzeniem, analizą i wykorzystaniem materiału geologicznego. W jego ocenie magazyn, wraz z rozwijanym zapleczem laboratoryjnym, może znacząco poszerzyć wiedzę o budowie geologicznej kraju oraz potencjale surowcowym Polski. Zwrócił uwagę, że trafiają tam zarówno współcześnie pozyskiwane, jak i historyczne rdzenie geologiczne z różnych części kraju, dzięki czemu obiekt ma znaczenie ogólnopolskie i będzie odgrywał szczególną rolę w przyszłych badaniach geologicznych.
Wyraził również przekonanie, że geolodzy będą w pełni wykorzystywać możliwości oferowane przez CMPG. Podkreślił znaczenie ponownej analizy materiałów pozyskanych podczas wierceń wykonanych wiele lat temu, które dzięki nowoczesnym metodom badawczym mogą dostarczyć nowych informacji i prowadzić do odkryć niemożliwych do dokonania w przeszłości.
Wystąpienie prof. Krzysztofa Galosa, Głównego Geologa Kraju
Realizacja tak dużej i ważnej inwestycji, jaką jest Centralny Magazyn Próbek Geologicznych, wymagała zaangażowania, współpracy i życzliwości wielu osób oraz instytucji. Szczególne wyrazy wdzięczności dyrektor PIG-PIB skierował do władz lokalnych i służb mundurowych – Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Kole oraz do Komendy Powiatowej Policji w Kole.
St. bryg. Krzysztof Żurawik komendant Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Kole oraz mł. insp. Jacek Kudliński, komendant Komendy Powiatowej Policji w Kole odebrali okolicznościowe podziękowania
Uroczystość była również okazją do wyrażenia podziękowań osobom od lat wspierającym działalność PIG-PIB oraz angażującym się w upowszechnianie wiedzy o geologii i dziedzictwie geologicznym regionu. W uznaniu za wieloletnią, owocną współpracę dyrektor Instytutu wręczył odznaki honorowe „Za zasługi dla Państwowego Instytutu Geologicznego”.
Wyróżnienia otrzymali, od prawej: Jarosław Sobański – Burmistrz Miasta i Gminy Przedecz, Waldemar Marciniak – Burmistrz Miasta Sompolno, Piotr Michalak – Burmistrz Kłodawy, Andrzej Sadowski – Prezes Zarządu Kopalni Soli Kłodawa S.A.
Podczas uroczystości nie mogło zabraknąć wystąpień poświęconych znaczeniu rdzeni wiertniczych dla rozwoju nauki i gospodarki. W prezentacji „Milion metrów rdzeni – bezcenna geologiczna wiedza dla przyszłych pokoleń” dyrektor PIG-PIB, prof. Krzysztof Szamałek, zwrócił uwagę, że rdzenie wiertnicze są unikatowym i jednym z najcenniejszych źródeł informacji o budowie geologicznej, zasobach naturalnych oraz procesach zachodzących w głębi naszej planety. Jak podkreślił, próbki pobrane nawet kilkadziesiąt lat temu nie tracą swojej wartości. Wręcz przeciwnie – dzięki dynamicznemu rozwojowi metod analitycznych i aparatury badawczej mogą dziś dostarczać nowych danych, których pozyskanie w przeszłości nie było możliwe.
„Wielkopolska zajmuje szczególne miejsce nie tylko w historii i gospodarce kraju, lecz także na geologicznej mapie Polski. Region wyróżnia się złożoną budową geologiczną oraz bogactwem zasobów naturalnych, których rozpoznanie jest efektem wieloletnich badań prowadzonych przez Państwowy Instytut Geologiczny – PIB” – tymi słowami dr Olimpia Kozłowska, zastępca dyrektora ds. państwowej służby geologicznej rozpoczęła przedstawienie potencjału geologicznego województwa wielkopolskiego, ukazując kluczową rolę analiz rdzeni wiertniczych w poznaniu budowy geologicznej regionu.
Podkreśliła, że informacje pozyskane z badań rdzeni wiertniczych stanowią podstawę racjonalnego gospodarowania zasobami Ziemi oraz planowania zrównoważonego rozwoju. Są one niezbędne przy realizacji inwestycji związanych z rozpoznawaniem i wykorzystaniem złóż surowców mineralnych, ochroną zasobów wód podziemnych, rozwojem geotermii, podziemnym magazynowaniem substancji oraz projektowaniem bezpiecznej infrastruktury.
Dr Olimpia Kozłowska, zastępca dyrektora PIG-PIB ds. państwowej służby geologicznej
Centralny Magazyn Próbek Geologicznych oficjalnie otworzyli, przecinając wstęgę prof. Krzysztof Galos – Główny Geolog Kraju i prof. Krzysztof Szamałek – dyrektor PIG-PIB. Odbyło się to w pomieszczeniach przeznaczonych do przechowywania rdzeni wiertniczych.
Moment przecięcia wstęgi
Po ceremonii otwarcia zgormadzonym gościom przedstawiono szczegóły techniczne CMPG i zaprezentowano działanie systemu regałowego, który umożliwia składowanie ponad 17 tysięcy palet, co docelowo odpowiada archiwizacji ponad miliona próbek rdzeni wiertniczych.
Rdzenie będą przechowywane na specjalnie przygotowanych paletach, które mogą utrzymać ciężar przekraczający 1 tonę. Do ich bezpiecznego składowania i pobierania wykorzystywane są nowoczesne wózki, przystosowane do pracy w wąskich korytarzach między regałami. Dzięki precyzyjnemu systemowi prowadzenia możliwa jest sprawna obsługa archiwum oraz ograniczenie ryzyka uszkodzenia zgromadzonych rdzeni.
Goście mogli obserwować działanie systemu podczas symbolicznego złożenia pierwszych rdzeni na regałach
Nowe rozwiązania organizacyjne i logistyczne zastosowane w CMPG w Leszczach znacznie ułatwią wyszukiwanie, pobieranie oraz przygotowywanie rdzeni do badań, a także ich udostępnianie użytkownikom. W najbliższym czasie praca archiwum zostanie dodatkowo wsparta przez system zarządzania magazynem, połączony z Centralną Bazą Danych Geologicznych oraz nowym systemem oznaczania próbek za pomocą kodów QR. Dzięki temu lokalizowanie i obsługa próbek będą szybsze, a procesy archiwizacyjne zostaną w większym stopniu zdigitalizowane.
Kolejnym etapem rozwoju archiwum będzie wprowadzenie nowoczesnego systemu stołów rolkowych oraz rozwiązań ułatwiających rozładunek i transport rdzeni do profilatorni. Pozwoli to skrócić czas przygotowania materiału do badań oraz usprawnić codzienną pracę osób zajmujących się obsługą i archiwizacją rdzeni.
Częścią CMPG jest nowoczesny budynek laboratoryjno-biurowy, w którym znajdują się dwie nowoczesne profilatornie, sale konferencyjne oraz pomieszczenia biurowe. Swoje miejsce znalazły tu także nowoczesne laboratorium i pracownia wyposażone w specjalistyczną aparaturę umożliwiającą prowadzenie zaawansowanych analiz i badań geologicznych. Są to Laboratorium Przeróbki Rud i Wzbogacania Koncentratów oraz Pracownia Monitoringu Geozagrożeń.
Laboratorium przeróbki rud i wzbogacania koncentratów wyposażono w aparaturę do prowadzenia badań związanych z przygotowaniem, rozdrabnianiem, klasyfikacją i wzbogacaniem surowców mineralnych, ze szczególnym uwzględnieniem odpadów wydobywczych. W laboratorium mogą być wykonywane próby laboratoryjno-technologiczne na rudach, odpadach wydobywczych i materiałach przeróbczych, obejmujące m.in. rozdział frakcji ziarnowych, ocenę podatności materiału na wzbogacanie, uzyskiwanie koncentratów oraz porównanie składu materiału przed i po procesie.
Laboratorium służy do wykonywania badań pozwalających określić, czy z danego materiału możliwy jest odzysk wybranych składników użytecznych, w tym surowców krytycznych. Infrastruktura została utworzona w ramach projektu „Oszacowanie potencjału odzysku surowców krytycznych z odpadów wydobywczych, w tym zgodnie z założeniami rozporządzenia Critical Raw Materials Act (CRMA)”.
Laboratorium Przeróbki Rud i Wzbogacania Koncentratów
Pracownia Monitoringu Geozagrożeń zajmuje się gromadzeniem, opracowywaniem oraz analizą danych fotogrametrycznych i teledetekcyjnych. Istotnym elementem działalności pracowni jest pozyskiwanie aktualnych danych terenowych z wykorzystaniem bezzałogowych statków powietrznych (dronów).
Możliwości badawcze Pracowni Monitoringu Geozagrożeń przedstawił dr Krzysztof Karwacki
CMPG jest wyposażony w nowoczesny system ogrzewania i chłodzenia oparty na odnawialnych źródłach energii. Obiekt wykorzystuje gruntowe pompy ciepła zasilane energią pozyskiwaną z pola 40 pionowych otworowych wymienników ciepła o głębokości 100 m każdy, co oznacza łącznie 4 km wykonanych wierceń. System ten zapewnia nie tylko efektywne ogrzewanie, chłodzenie oraz przygotowanie ciepłej wody użytkowej, ale także wykorzystuje pasywny system chłodzenia („free cooling”), ograniczający zużycie energii.
Grzegorz Ryżyński, zastępca kierownika Zakładu Geologii Inżynierskiej i Geotermii Niskotemperaturowej PIG-PIB, przedstawił system ogrzewania i chłodzenia oparty na odnawialnych źródłach energii.
Grzegorz Ryżyński zwrócił również uwagę, że wykonane odwierty zostały poddane przez specjalistów PIG-PIB testom reakcji termicznej (TRT), które potwierdziły bardzo korzystne właściwości termiczne podłoża. Dzięki temu Centralny Magazyn Próbek Geologicznych jest przykładem wykorzystania wiedzy geologicznej i geotermii niskotemperaturowej do stworzenia nowoczesnego, energooszczędnego i przyjaznego środowisku obiektu.
Z okazji otwarcia CMPG przygotowano dwie wystawy. Na 11 planszach wystawy „Ślady dawnych mórz i lądolodów. Geologia pogranicza Kujaw i Wielkopolski – rejon Kłodawy” zaprezentowano dziedzictwo geologiczne tej części Polski – od powstania słynnych złóż soli kamiennej po działalność lądolodów, które pozostawiły po sobie gliny, piaski, głazy narzutowe, jeziora i charakterystyczne formy terenu.
Jedna z plansz wystawy
Na drugiej wystawie zaprezentowano najcenniejsze rdzenie wiertnicze i archiwalne dokumentacje geologiczne związane z rejonem Leszcz. Ważnym elementem ekspozycji był fragment permskiej soli kamiennej z otworu Kłodawa K-54, odwierconego w 1948 r. To jeden z najstarszych zachowanych rdzeni dokumentujących rozpoznanie kłodawskiego wysadu solnego. Można było obejrzeć również pierwszą dokumentację geologiczną złoża Kłodawa z 1953 r. wraz z decyzją zatwierdzającą jej opracowanie, a także kolejne dokumentacje z lat 1959 i 1962, które stanowią kamienie milowe w rozpoznaniu jednego z najważniejszych złóż soli kamiennej i soli potasowo-magnezowych w Polsce. Wśród eksponatów znalazły się także rdzenie z otworów Uniejów IGH-1 oraz Koło GT-2, dokumentujące utwory jury i kredy oraz potencjał geotermalny regionu.
Ekspozycja przedstawiająca najcenniejsze rdzenie wiertnicze i archiwalne dokumentacje geologiczne związane z rejonem Leszcz
Uczestnicy spotkania mieli również okazję odwiedzić jeden z najstarszych obiektów Centralnego Archiwum Geologicznego - zespół dworsko-parkowy z końca XIX wieku. Historia gromadzenia próbek geologicznych w tym miejscu sięga 1950 roku. W archiwum gromadzono rdzenie wiertnicze z badań geologicznych prowadzonych m.in. przy budowie kopalń soli i węgla brunatnego. Dwór w Leszczach zapisał się także na kartach historii II Wojny Światowej. To właśnie tutaj, we wrześniu 1939 r., stacjonował sztab Armii „Poznań” dowodzonej przez generała Tadeusza Kutrzebę. Historycy przypuszczają, że w Leszczach mogła narodzić się koncepcja Bitwy nad Bzurą – największej zbrojnej potyczki kampanii wrześniowej.
Zwiedzanie Archiwum Próbek Geologicznych – magazyn rdzeni stratotypowych
Zainteresowanie gości wzbudziła ponadto stacja hydrogeologiczna I rzędu nr 999 w Leszczach, która funkcjonuje od 2010 r. i stanowi element krajowego systemu monitoringu wód podziemnych. Jej zadaniem jest prowadzenie stałych obserwacji poziomów wodonośnych związanych z utworami górnej jury, miocenu i czwartorzędu.
Warunki hydrogeologiczne w rejonie Leszcz przedstawili: opiekun stacji – Jacek Otwinowski (pierwszy z lewej) i Romuald Bieleń
Wspólne zdjęcia, do którego pozowali uczestnicy otwarcia Centralnego Magazynu Próbek Geologicznych będzie cenną pamiątką, tego wyjątkowego wydarzenia.
Uczestnicy uroczystości na wspólnym zdjęciu przed budynkiem CMPG w Leszczach
Film: Budowa geologicznego giganta. Centralny Magazyn Próbek Geologicznych
Z okazji otwarcia CMPG przygotowano nową, zaktualizowaną mapę geologiczno-turystyczną pogranicza Kujaw i Wielkopolski – rejon Kłodawy w skali 1:55 000. To wydawnictwo otrzymali w prezencie wszyscy uczestnicy wydarzenia.
pdf Mapa geologiczno-turystyczna pogranicza Kujaw i Wielkopolski – rejon Kłodawy w skali 1:55 000 (5.41 MB)
Otwarcie CMPG wzbudziło zainteresowanie mediów. Jednym z efektów jest wywiad z Dyrektorem udzielony dla Programu 1 Polskiego Radia w audycji „Eureka”. Zapraszamy do wysłuchania rozmowy!
Link: https://www.polskieradio.pl/podcasty/eureka/zamek-krzyztopor-centralny-magazyn-probek-geologicznych-czy-mozna-wyleczyc-zlamane-serce
Tekst: A. Bagińska, A. Baranowski
Współpraca: A. Czul. K. Karwacki, K. Sobień, G. Ryżyński
Zdjęcia: Michał Zieliński, Paweł Jaskóła, Krzysztof Karwacki
