W dniach 16-18 września 2026 r. w Birmingham w Wielkiej Brytanii odbyło się spotkanie inaugurujące projekt REGENSOILL, finansowany w ramach programu ramowego Unii Europejskiej Horizon Europe. W pracach międzynarodowego konsorcjum ze strony Polski uczestniczą Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy (PIG-PIB), Uniwersytet Śląski w Katowicach oraz Instytut Technologiczno-Przyrodniczy – Państwowy Instytut Badawczy. Przez najbliższe 4,5 roku partnerzy projektu będą pracować nad rozwiązaniami służącymi przywracaniu do użytkowania zdegradowanych i zanieczyszczonych terenów poprzemysłowych (tzw. brownfields). W spotkaniu, zorganizowanym przez Aston University, wzięło udział około 60 ekspertów reprezentujących 25 organizacji partnerskich oraz jednego partnera stowarzyszonego z 12 krajów. PIG-PIB reprezentowała dr inż. Beata Naglik (Oddział Górnośląski PIG-PIB w Sosnowcu).
Dlaczego REGENSOILL i dlaczego teraz?
Gleba jest zasobem praktycznie nieodnawialnym w skali ludzkiego życia, a jej dobry stan ma kluczowe znaczenie m.in. dla produkcji żywności, retencji i oczyszczania wody, magazynowania węgla oraz funkcjonowania ekosystemów. Szczególnym wyzwaniem są tereny poprzemysłowe (brownfields) – często zdegradowane lub zanieczyszczone wskutek wcześniejszej działalności, a jednocześnie posiadające potencjał do ponownego, zrównoważonego zagospodarowania.
REGENSOILL odpowiada na potrzebę opracowania skutecznych i możliwych do szerokiego zastosowania metod remediacji oraz ponownego zagospodarowania takich terenów. Projekt wpisuje się w cele unijnej Misji „A Soil Deal for Europe”, a jego realizacja zbiega się z wejściem w życie nowych europejskich ram prawnych dotyczących monitorowania i odporności gleb – Dyrektywy (UE) 2025/2360.
Konsorcjum będzie rozwijać i testować rozwiązania służące ocenie stanu gleb, ich remediacji i monitorowaniu efektów podejmowanych działań tak, aby wspierać bezpieczne i zrównoważone zagospodarowanie terenów poprzemysłowych.
Pięć „Żywych Laboratoriów” (Living Labs) i rola PIG-PIB
Sercem projektu jest pięć regionalnych, "żywych laboratoriów" (Living Labs), obejmujących łącznie około 74 stanowiska eksperymentalne. Reprezentują one zróżnicowane warunki i typy zagospodarowania terenów poprzemysłowych występujących w Europie – od obszarów związanych z działalnością górniczą po tereny kolejowe, portowe i silnie zurbanizowane.
Living Labs zlokalizowane są w:
- Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii (Polska) – obszar kluczowego zaangażowania PIG-PIB,
- Birmingham (Wielka Brytania),
- Budapeszcie (Węgry),
- Europejskiej Metropolii Lille (Francja),
- krajach bałtyckich (Litwa, Łotwa, Estonia).
Głównym zadaniem ekspertów z PIG-PIB w ramach konsorcjum będzie realizacja kompleksowych badań geochemicznych w zakresie identyfikacji i oceny stopnia zanieczyszczenia podłoża gruntowego na terenach poprzemysłowych Górnego Śląska. Wyniki tych prac posłużą jako fundament geochemiczny do opracowania i wdrożenia optymalnych strategii remediacji.
W dalszych etapach projektu PIG-PIB będzie monitorował stan gleb w kolejnych cyklach remediacji, co umożliwi ocenę skuteczności zastosowanych metod oraz zmian zachodzących w środowisku gruntowym.
Od rozwiązań opartych na przyrodzie po narzędzia cyfrowe
W ramach projektu REGENSOILL testowane będą m.in. rozwiązania oparte na przyrodzie (Nature-based Solutions) oraz podejścia wykorzystujące zasady gospodarki o obiegu zamkniętym. Obejmą one m.in. wykorzystanie biowęgla i kompostu oraz stosowanie okryw roślinnych w celu poprawy właściwości gleb i zwiększenia zasobów węgla organicznego, a także fitoremediację oraz metody wykorzystujące aktywność mikroorganizmów i grzybów do usuwania lub ograniczania dostępności zanieczyszczeń.
Działania prowadzone w terenie będą wspierane przez narzędzia cyfrowe. W projekcie rozwijany będzie System Wspomagania Decyzji (Decision Support System), wykorzystujący m.in. cyfrowe bliźniaki (digital twins) badanych lokalizacji. Dane uzyskane w ramach badań geochemicznych prowadzonych przez PIG-PIB będą jednym ze źródeł informacji wykorzystywanych do charakterystyki warunków środowiskowych i oceny zmian zachodzących w trakcie remediacji. Połączenie wyników badań terenowych z narzędziami modelowania ma wspierać dobór i ocenę rozwiązań dostosowanych do specyfiki poszczególnych terenów poprzemysłowych.
Uczestnicy spotkania REGENSOILL na stanowisku eksperymentalnym w ramach Living Lab w Birmingham
Trwałe rezultaty i zaangażowanie społeczne
REGENSOILL ma nie tylko wypracować i przetestować rozwiązania służące poprawie stanu gleb na terenach poprzemysłowych, ale także stworzyć warunki do ich wykorzystania w innych częściach Europy. W ramach projektu powstanie co najmniej sześć obiektów demonstracyjnych (lighthouse sites), prezentujących w praktyce skuteczne rozwiązania wypracowane w Living Labs. Towarzyszyć im będą materiały i narzędzia wspierające przenoszenie tych doświadczeń do innych miast i regionów, uwzględniające m.in. aspekty techniczne, organizacyjne, biznesowe i finansowe.
Ważnym elementem projektu jest również zwiększanie wiedzy i świadomości na temat znaczenia i stanu gleb (soil literacy). Służyć temu będą działania z zakresu nauki obywatelskiej (citizen science) oraz włączanie mieszkańców i innych lokalnych interesariuszy w działania prowadzone w Living Labs.
Rezultaty projektu mają wspierać długofalowe zarządzanie terenami poprzemysłowymi oraz upowszechnianie sprawdzonych metod ich remediacji i ponownego zagospodarowania w innych regionach Europy.
Tekst: Beata Naglik
Sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Edukacji i Kultury (EACEA). Unia Europejska ani EACEA nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
