Jak hiszpańska służba geologiczna przechowuje historyczne mapy, dokumentację i setki kilometrów rdzeni wiertniczych? W dniach 15–17 września 2026 r. przedstawicielki Centralnego Archiwum Geologicznego PIG-PIB oraz przedstawiciel Ministerstwa Klimatu i Środowiska odwiedzili jednostki hiszpańskiej służby geologicznej - Instituto Geológico y Minero de España (IGME-CSIC). Celem wizyty było poznanie stosowanych tam rozwiązań i wymiana doświadczeń dotyczących ochrony, badania, cyfryzacji oraz udostępniania zasobów geologicznych.
W delegacji uczestniczyły Anna Dąbrowska, kierownik Centralnego Archiwum Geologicznego PIG-PIB, Aleksandra Czul, kierownik Zespołu ds. Udostępniania Informacji Geologicznej CAG PIG-PIB i Wiktoria Brzezińska-Paciorek z tego zespołu. Ministerstwo Klimatu i Środowiska reprezentował Michał Sokołowski, zastępca dyrektora Departamentu Geologii.
Historyczne mapy i cyfrowe bazy danych w Madrycie
15 września delegacja odwiedziła główną siedzibę IGME-CSIC w Madrycie. Spotkała się z dyrektor instytutu Rosą Maríą Mateos Ruiz oraz zastępcą dyrektora ds. technicznych Carlosem Camunasem Palencią. Gospodarze przedstawili historię instytucji i pokazali jej zbiory, w tym oryginalne, historyczne mapy geologiczne m.in. Hiszpanii i Europy.
Uczestnicy zwiedzili również Muzeum Geologiczne IGME - Geominero, które w tym roku obchodzi 100 lecie istnienia.
Następnie Paula Fernández-Canteli Álvarez, zastępczyni dyrektora ds. stosunków międzynarodowych, przedstawiła strukturę IGME-CSIC i zakres jego działalności.
Ważną część spotkań poświęcono informacjom geologicznym. Margarita Patricia Sanabria Pabón zaprezentowała system archiwizacji dokumentacji oraz zasady jej późniejszego udostępniania, a także działanie baz danych, między innymi URICI, RIM, Litoteca, SID i Paleo. Rozmawiano o wykorzystaniu tych zasobów w pracach poszukiwawczych oraz o znaczeniu metadanych, które pozwalają odnaleźć materiały i powiązać informacje zapisane w różnych systemach. Przedstawiono także plany wykorzystania narzędzi opartych na sztucznej inteligencji.
W dalszej części wizyty delegacja udała się do Biblioteki, gdzie zaprezentowano m.in. znajdujące się w jej zasobach polskie mapy geologiczne. Wrażenie robił niezwykle delikatny sposób obchodzenia się z materiałami archiwalnymi.
Podczas wizyty w podziemnych pomieszczeniach archiwum gospodarze przedstawili zasady zabezpieczania najcenniejszej dokumentacji i zbiorów danych na wypadek sytuacji kryzysowych. Wśród przechowywanych materiałów wskazali również dokumentacje dotyczące Sahary.
Zbiory i laboratoria w Tres Cantos
16 września delegacja odwiedziła laboratoria i obiekty archiwalne IGME-CSIC w Tres Cantos na obrzeżach Madrytu, w tym Magnatecę, gdzie zaprezentowano sposób przechowywania publikacji. Jest to jednostka przechowująca między innymi materiały zgromadzone podczas prac nad hiszpańską mapą geologiczną. Wszystkie wydane publikacje są dostępne online.
Gospodarze przedstawili sposób przechowywania publikacji oraz próbek powierzchniowych pozyskanych w projektach badawczych. Pokazali także elektrycznie przesuwane regały z dokumentacją. Rozmowy dotyczyły zarówno ochrony zgromadzonych materiałów, jak i zapewnienia dostępu do nich.
Delegacja zapoznała się również z infrastrukturą służącą do badań rdzeni wiertniczych, w tym z systemem HySpex i aparaturą spektrometryczną. Podczas prezentacji omówiono możliwości analizy materiału geologicznego oraz sposoby zabezpieczania i udostępniania wyników badań.
Litoteka w Peñarroya-Pueblonuevo
17 września delegacja udała się do Litoteki IGME-CSIC w Peñarroya-Pueblonuevo, dawnym ośrodku górniczym położonym około 75 km od Kordoby. Magazyn rdzeni wiertniczych utworzono tam w 1988 r. w około stuletnim budynku, który wcześniej służył jako fabryka tekstylna Towarzystwa Górniczo-Hutniczego Peñarroya.
Kierownik Litoteki Clemente Molina Muñoz przedstawił sposób przyjmowania, przechowywania, zabezpieczania i dokumentowania rdzeni. Według informacji przekazanych podczas wizyty hale magazynowe mieszczą około 500 tys. metrów rdzeni z 13,6 tys. otworów wiertniczych. Delegacja zobaczyła również film przedstawiający montaż regałów i zapełnianie magazynów w 2026 r.
Szczególną uwagę uczestników zwrócił sposób pakowania materiału. Rdzenie dostarczane w skrzynkach drewnianych lub plastikowych są, ze względu na ich niewielką średnicę, przekładane przez pracowników do zaprojektowanych na miejscu opakowań papierowych ze składanymi przekładkami. Regały stoją na poziomie gruntu, lecz dostęp do nich zorganizowano na dwóch kondygnacjach. W halach prezentowane są także okazy węgla z odkrywkowej kopalni Corta Ballesta, która działała do 2012 r.
Litoteka dysponuje stanowiskiem do fotografowania rdzeni, urządzeniem do ich cięcia zaprojektowanym w Hiszpanii, wielosensorową platformą BoxScan, skanerem DMT Corescan Color II z oprogramowaniem DigiCore oraz dwoma przenośnymi analizatorami XRF do badania składu chemicznego. Zaprezentowany system BoxScan umożliwia ciągłe, powiązane ze sobą pomiary właściwości geochemicznych, mineralogicznych i fizycznych rdzeni. Część tej aparatury pozwala prowadzić analizy bez niszczenia badanego materiału.
Zespół odpowiedzialny za bazy danych pokazał, jak dokumentację, mapy, wyniki analiz i informacje o próbkach powiązuje się z konkretnymi otworami wiertniczymi.
Delegacja odwiedziła również pomieszczenie do profilowania rdzeni oraz magazyny publikacji, dokumentów geologicznych i górniczych, a także próbek specjalnych. Wśród przechowywanych publikacji znajdowały się materiały z Polski. Zbiory obejmują informacje pochodzące z prac poszukiwawczych i badawczych prowadzonych przez IGME-CSIC oraz inne podmioty publiczne i prywatne na obszarze Hiszpanii, jej wód terytorialnych i szelfu kontynentalnego.
W Peñarroya-Pueblonuevo delegacja poznała także działania popularyzatorskie Litoteki. W magazynie, wśród regałów, dla odwiedzających przygotowano ławki wykonane ze skrzynek na materiał geologiczny, gdzie prezentowany jest film dla dzieci i młodzieży. Pokazuje on zasoby magazynów i pracę geologów, zachęcając młodych odbiorców do zainteresowania się tą dziedziną. Według informacji przekazanych przez gospodarzy w poprzednim roku magazyn odwiedziło w tym celu około 500 osób.
Odwiedzono także znajdujące się tuż obok Muzeum Geologiczne należące do Miasta Peñarroya-Pueblonuevo oraz pomieszczenia magazynowe, gdzie znajdują się nieuporządkowane zbiory.
Podczas wizyty przedstawiono również czteroosobowy zespół zaangażowany w projekt "Critical raw materials". Zespół ten digitalizuje mapy i dokumentacje z obszaru, gdzie następnie poszukuje surowców krytycznych.
Na zakończenie wizyty delegacja podziękowała pracownikom IGME za przygotowanie spotkań i prezentacji. Wizyta pozwoliła porównać rozwiązania stosowane przez IGME-CSIC w trzech odwiedzonych ośrodkach. Doświadczenia z Madrytu, Tres Cantos i Peñarroya-Pueblonuevo zostaną przeanalizowane pod kątem możliwości wykorzystania wybranych rozwiązań w Polsce.
