Wrzesień był dla Oddziału Górnośląskiego Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego miesiącem wyjątkowo intensywnym – pełnym spotkań, wymiany doświadczeń, działań edukacyjnych i konkretnych osiągnięć w ochronie georóżnorodności.
W różnych miejscach regionu rozmawialiśmy o tym, jak lepiej poznawać, chronić i udostępniać dziedzictwo geologiczne. Spotykaliśmy się zarówno z ekspertami i przedstawicielami instytucji, jak i z mieszkańcami oraz najmłodszymi odkrywcami.
Pierwszym z wrześniowych wydarzeń był udział w XXXVI Sympozjum Jurajskim „Człowiek i przyroda Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej” oraz XXXIII Międzynarodowej Szkole Ochrony Przyrody Obszarów Krasowych, organizowanych przez Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego. Spotkania odbywały się od 9 do 11 września – pierwszego dnia w GEOsferze w Jaworznie, a w kolejnych dniach w Smoleniu. Tegoroczna edycja zgromadziła przedstawicieli różnych środowisk zajmujących się ochroną przyrody, krajobrazu i dziedzictwa geologicznego.
Przedstawiciele Oddziału Górnośląskiego oraz Muzeum Geologicznego PIG-PIB zaprezentowali referat pt. „Geopark Północnej Jury – blaski i cienie jego powoływania”.
Spotkania sprzyjały wymianie doświadczeń i spojrzeniu na ochronę georóżnorodności z różnych perspektyw. Prezentacje i dyskusje pokazały, jak ważne są współpraca specjalistów reprezentujących różne dziedziny oraz łączenie wiedzy geologicznej, przyrodniczej i krajobrazowej w działaniach na rzecz ochrony cennych obszarów.
18 września w Smoleniu spotkaliśmy się z ekspertami Rady Europy podczas wizyty związanej z ubieganiem się Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd o Europejski Dyplom Obszarów Chronionych (EDPA).
PIG-PIB został zaproszony do udziału w spotkaniu w roli doradczej i eksperckiej w zakresie geologii, georóżnorodności, ochrony geostanowisk oraz dziedzictwa geologicznego i górniczego Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Udział Instytutu podkreślił rolę wiedzy geologicznej w kompleksowej ochronie przyrody i krajobrazu oraz znaczenie dziedzictwa geologicznego dla zachowania tożsamości i walorów regionu.
Jak co roku, z okazji Dnia Geologa, przypadającego 18 września, GEOsfera w Jaworznie zorganizowała spotkanie poświęcone podsumowaniu wakacyjnych aktywności i wspólnemu odkrywaniu tajemnic Ziemi. Tegoroczne wydarzenie pod hasłem „Geologiczne złoża wspomnień” zgromadziło dzieci, młodzież i mieszkańców regionu.
Oddział Górnośląski PIG-PIB włączył się w to wydarzenie, popularyzując wiedzę o geologii i hydrogeologii najbliższej okolicy. Takie spotkania są dla nas szczególnie ważne – pozwalają pokazać, że geologia jest częścią codziennego krajobrazu, historii i środowiska, w którym żyjemy.
Wrzesień to również czas Juromanii – Święta Jury Krakowsko-Częstochowskiej. 19 i 20 września w Olsztynie Oddział Górnośląski wspólnie z Muzeum Geologicznym PIG-PIB w Warszawie przygotował stoisko edukacyjne. Uczestnicy poznawali geologiczne dziedzictwo Jury poprzez geoturystyczną grę planszową oraz prezentację jurajskich skał i skamieniałości. Była to okazja do przybliżenia geologii regionu w przystępny i atrakcyjny sposób.
Wrzesień przyniósł także konkretny rezultat działań na rzecz ochrony georóżnorodności. 24 września, podczas XXXIII sesji, Rada Miejska w Tułowicach podjęła uchwałę o ustanowieniu stanowiska dokumentacyjnego „Plioceńskie osady rzeczne w Tułowicach”. To ważny moment dla ochrony dziedzictwa geologicznego Borów Niemodlińskich. PIG-PIB zainicjował działania zmierzające do objęcia tego cennego miejsca ochroną. Kolejne kroki prowadzące do ustanowienia ochrony prawnej podjęto we współpracy z Partnerstwem Borów Niemodlińskich oraz przy zaangażowaniu Nadleśnictwa Tułowice.
Efektem wspólnych działań jest pierwsze stanowisko dokumentacyjne na terenie Borów Niemodlińskich. Chroniona skarpa, lokalnie nazywana „Piaskownią” lub „Piaskową Górką”, odsłania plioceńskie osady rzeczne związane z działalnością pra-Nysy Kłodzkiej i pra-Odry. Zachowane w nich fragmenty materii organicznej stanowią cenny zapis środowiska przyrodniczego z okresu poprzedzającego epokę lodowcową.
Ustanowienie stanowiska pokazuje, jak wiedza geologiczna, zaangażowanie ekspertów oraz współpraca instytucji i lokalnego samorządu przekładają się na ochronę dziedzictwa geologicznego. Każdy etap tego procesu – od rozpoznania wartości stanowiska, przez przygotowanie wniosku i uzgodnienia, aż po decyzję Rady Miejskiej – wymagał wspólnego wysiłku.
Wrześniowe działania pokazały, że ochrona georóżnorodności obejmuje znacznie więcej niż rozpoznawanie i dokumentowanie cennych obiektów. To także praca w terenie, dzielenie się wiedzą, edukacja i budowanie relacji, które pomagają przekładać wiedzę geologiczną na skuteczne działania ochronne.
Tekst: Katarzyna Rozkosz, Izabela Ługiewicz-Mołas, Klaudia Simlat, Monika Krzeczyńska, Michał Wojtarowicz, Jakub Miksa
Zdjęcia: Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego – Oddział w Smoleniu, Izabela Ługiewicz-Mołas, Michał Wojtarowicz
Działania zostały sfinansowane ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach zadania państwowej służby geologicznej pn. „Ochrona georóżnorodności i geoturystyka (2026–2027)”.
