Dwie dekady Systemu Osłony Przeciwosuwiskowej to sukces i przykład skutecznego działania Państwowej Służby Geologicznej – oświadczył prof. Krzysztof Galos, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, Główny Geolog Kraju podczas 4. Ogólnopolskiej Konferencji Osuwiskowej O!SUWISKO. System potwierdził swoje znaczenie i przydatność, powinien być nie tylko utrzymywany w obecnym zakresie, ale i dalej rozwijany – podkreślił.
Tegoroczna konferencja osuwiskowa, zorganizowana przez Centrum Geozagrożeń Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego (PIG-PIB) w Bystrej koło Bielska-Białej zbiegła się z 20 rocznicą uruchomienia Systemu Osłony Przeciwosuwiskowej (SOPO). Dlatego część konferencji została poświęcona podsumowaniu dwóch dekad działania systemu.
Główny Geolog Kraju gratulując pracownikom Centrum Geozagrożeń osiągnięć we wdrażaniu i rozwijaniu SOPO, wymienił najważniejsze z nich. – To kompleksowa inwentaryzacja osuwisk w Polsce, stworzenie systematycznej i ogólnokrajowej bazy danych osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi ziemi, rozwój cyfrowych baz danych i map zagrożeń, powstanie sieci stałego monitoringu najbardziej aktywnych osuwisk i wreszcie wykorzystanie i integracja nowoczesnych technik pomiarowych i metod badawczych – podkreślił.
Prof. Krzysztof Galos, Główny Geolog Kraju
Wtórował mu wicestarosta bielski Bartłomiej Fajfer, który twórców SOPO nazwał bohaterami. – To fantastyczne narzędzie, które pozwala nam przewidywać ruchy masowe – mówił. Zaś prof. Krzysztof Szamałek, dyrektor PIG-PIB przypomniał, że ci bohaterowie są na sali. – Spiritus movens tego systemu są prof. Antoni Wójcik z Centrum Geozagrożeń oraz dr Tomasz Wojciechowski, kierownik Centrum – podkreślił. Dodał, że wypełnianie misji państwowej służby geologicznej jest bardzo wymagającym i odpowiedzialnym zadaniem. – Państwo wypełniacie je w stopniu znakomitym, zasługującym na wsparcie i podkreślenie – zwrócił się do pracowników Centrum Geozagrożeń.
Bohaterowie są na tej sali - powiedział prof. Krzysztof Szamałek, Dyrektor PIG-PIB
4. Ogólnopolska Konferencja Osuwiskowa O!SUWISKO zgromadziła ponad 300 osób – naukowców, przedsiębiorców a także samorządowców i przedstawicieli administracji państwowej, przede wszystkim z regionów najbardziej zagrożonych ruchami masowymi – ze Śląska, Małopolski i Podkarpacia. To tam notuje się największe straty związane z osuwiskami i zapadliskami. Dlatego konferencja cieszy się tak dużym zainteresowaniem. – To miejsce gdzie spotykają się doświadczenia różnych regionów, gdzie możemy uczyć się od siebie nawzajem i wspólnie szukać najlepszych rozwiązań. Z punktu widzenia województwa małopolskiego jest to szczególnie cenne, bo każde nowe doświadczenie, każda innowacja, każda dobra praktyka może przełożyć się na większe bezpieczeństwo naszych mieszkańców – ocenił Ryszard Śmiałek, wojewoda małopolski. – Ta konferencja na przestrzeni lat stała się jednym z najważniejszych forów wymiany wiedzy o masowych ruchach ziemi i zagrożeniach geologicznych w Polsce – dodała Beata Kuś z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, który finansuje w największym stopniu działania Centrum Geozagrożeń i SOPO. – Rozwój tego systemu stanowi kluczowy element krajowej strategii redukcji ryzyka osuwiskowego – podkreśliła.
dr Tomasz Wojciechowski, kierownik Centrum Geozagrożeń
Zaznaczyła, że przez 20 lat osiągnięto olbrzymi postęp – udokumentowano ponad 96 tys. osuwisk. Przypomniała też, że na terenach osuwiskowych, istotnych pod względem infrastrukturalnym znajdują się ponad 34 tys. budynków mieszkalnych, tysiące budynków gospodarczych oraz ponad 6 tys. km odcinków dróg. – Te liczby pokazują jak ważne jest wiarygodne rozpoznanie zagrożeń i ich monitorowanie, aby minimalizować straty i chronić ludzi oraz ich majątek – podsumowała.
Podczas tegorocznej konferencji O!SUWISKO jej uczestnicy zaprezentowali ponad 50 referatów i przeszło 20 posterów. Geolodzy z Centrum Geozagrożeń podsumowali III etap projektu SOPO, który zakończył się w zeszłym roku. Przeszkolili kilkadziesiąt osób w stosowaniu nowej aplikacji osuwiskowej. Przedstawili wyniki badań osuwisk, ale również zapadlisk, których inwentaryzacja od niedawna jest kolejnym zadaniem Państwowej Służby Geologicznej. Omówili zagadnienia związane z monitorowaniem deformacji ciągłych i rejestracją wstrząsów sejsmicznych. Wbrew bowiem powszechnie panującej opinii, Polska nie jest wolna od trzęsień ziemi. Tylko w 2025 roku specjaliści z Centrum Geozagrożeń odnotowali ponad 1800 wstrząsów sejsmicznych, z których 149 było odczuwalnych przez człowieka, czyli przekraczało 2.5 magnitudy.
Od lewej: wręczający statuetkę "20 lat SOPO" dr Tomasz Wojciechowski, uhonorowani: Beata Kuś z NFOŚiGW, prof. Antoni Wójcik z Centrum Geozagrożeń, dr Teresa Mrozek, była pracownica PIG-PIB, dr Wojciech Rączkowski, były pracownik PIG-PIB, dr Piotr Nescieruk z Centrum Geozagrożeń, dr Dariusz Grabowski z Centrum Geozagrożeń, prof. Krzysztof Szamałek, Dyrektor PIG-PIB oraz wręczający prof. Krzysztof Galos, Główny Geolog Kraju.
Uczestników konferencji interesowały metody badawcze i pomiarowe stosowane w Centrum Geozagrożeń. Geolodzy Centrum korzystają z najnowszych osiągnięć techniki. Oprócz tradycyjnych metod wgłębnych, jak wykorzystanie piezometrów i inklinometrów, stosują także ekstensometry, laserowy skanning naziemny, lotniczy, z pułapu drona, fotogrametrię, a nawet termowizję i odczyty satelitarne oparte na sieci reflektorów radarowych odbijających sygnały satelitarne. Ta ostatnia metoda należy do najbardziej precyzyjnych. Pozwala na mierzenie przemieszczeń powierzchni terenu z milimetrową dokładnością. Specjaliści w pracy badawczej coraz częściej wykorzystują też sztuczną inteligencję. Przymierzają się również do zastosowania specjalnych urządzeń skanujących, lądowych dronów, umożliwiających dotarcie w miejsca niedostępne lub zbyt niebezpieczne dla człowieka. Dzięki temu precyzja i szczegółowość zobrazowania powierzchni terenu pozwoli na lepszą ocenę warunków i zjawisk występujących na obszarze objętym ruchami masowymi. A to, jak podkreślali uczestnicy konferencji, przekłada się bezpośrednio na bezpieczeństwo mieszkańców zagrożonych terenów.
Samochód specjalny Centrum Geozagrożeń
Dane, uporządkowane i zinterpretowane przez geologów z Centrum Geozagrożeń są bowiem zebrane w formie map, objaśnień, kart rejestracyjnych osuwisk w otwartej bazie dostępnej dla każdego zainteresowanego na stronie internetowej Centrum: https://www.pgi.gov.pl/osuwiska/123/aplikacja.html. Jest to szczególnie istotne dla samorządowców, którzy uwzględniają wyniki badań geologów w planowaniu przestrzennym. To z kolei przyczynia się do redukcji ryzyka osuwiskowego.
Podobnie jak działalność edukacyjna Centrum Geozagrożeń. Pracownicy Centrum odbywają wiele spotkań z samorządowcami i mieszkańcami z terenów osuwiskowych. Próbują uświadomić im niebezpieczeństwo dla inwestycji na obszarach zagrożonych. Nie zawsze jednak ta praca przynosi długotrwałe efekty. Zjawisko amnezji osuwiskowej nadal występuje i potęguje ryzyko zwielokrotnienia skutków ewentualnych przyszłych zjawisk osuwiskowych. Część mieszkańców terenów dotkniętych w przeszłości osuwiskami lekceważy niebezpieczeństwo i decyduje się na realizację ryzykownych inwestycji na obszarach zagrożonych. Tymczasem skutki takich decyzji mogą być dramatyczne, co pokazała katastrofa osuwiskowa na południu Polski w 2010 roku.
