Monitoring wód podziemnych w strefach przygranicznych

Państwowa Służba Hydrogeologiczna prowadzi monitoring w strefach przygranicznych. Zakres prac jest zróżnicowany i wynika z ustaleń prowadzonych na szczeblu komisji międzynarodowych ds. współpracy na wodach granicznych lub innych ustaleń formalnych.

 

Obserwacje monitoringowe wód podziemnych w strefach przygranicznych Polski są prowadzone w ramach realizacji zadania państwowej służby hydrogeologicznej pt.: „Monitoring wód podziemnych w strefach granicznych RP na potrzeby realizacji umów i współpracy międzynarodowej”.

Prowadzenie badań i pomiarów monitoringowych wód podziemnych są realizowane z uwzględnieniem ustaleń prowadzonych na szczeblu międzynarodowym[1].

Przy organizacji sieci monitoringu wód podziemnych w strefach przygranicznych brane są pod uwagę wpływy antropogeniczne związane zarówno z obiektami zlokalizowanymi na terytorium państw sąsiednich, jak i z presjami wywoływanymi przez obiekty znajdujące się na przygranicznym obszarze Polski.

Prowadzenie obserwacji monitoringowych w strefach przygranicznych Polski ma na celu ustalenie kierunków oraz wielkości przepływów transgranicznych wód podziemnych, określenie zasięgu oraz ładunku substancji przenoszonych transgranicznie, ze szczególnym uwzględnieniem substancji uznawanych za zanieczyszczenia, w celu oceny ich wpływu na stan wód podziemnych, stan ekosystemów wodnych oraz ekosystemów lądowych zależnych od wód podziemnych.

Wykazanie lub potwierdzenie występowania lub braku przepływów transgranicznych wód podziemnych w profilu granicy państwa ma znaczenie nie tylko przy wyznaczaniu poziomów wodonośnych o rozprzestrzenieniu transgranicznym oraz transgranicznych jednolitych części wód podziemnych JCWPd, lecz jest również istotne dla oceny stanu całych przygranicznych JCWPd lub ich części.

Monitoring wód podziemnych w strefach przygranicznych jest prowadzony w następujących rejonach (Ryc. 1)

wzdłuż granicy polsko-niemieckiej:

  1. rejon polskiej części wyspy Uznam,
  2. rejon na zachód od Szczecina,
  3. rejon Gubina (od Polanowic do Strzegowa),
  4. rejon Łęknicy (od Przewoźnik do Sobolic),

wzdłuż granicy polsko-czeskiej:

  1. rejon Krzeszów-Ardšpach,
  2. rejon zlewni Górnej Ścinawki,
  3. rejon Kudowa-Police,
  4. wzdłuż granicy państwa na obszarze województw: śląskiego i opolskiego,

wzdłuż granicy polsko-słowackiej:

  1. strefa przygraniczna Polski ze Słowacją,

wzdłuż granicy polsko-ukraińskiej:

  1. strefa przygraniczna Polski z Ukrainą,

wzdłuż granicy polsko-białoruskiej:

  1. strefa przygraniczna Polski z Białorusią,

wzdłuż granicy polsko-litewskiej:

  1. strefa przygraniczna Polski z Litwą,

wzdłuż granicy polsko-rosyjskiej:

  1. strefa przygraniczna Polski z obwodem kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej.

 

Lokalizacja sieci monitoringu wód podziemnych w strefach przygranicznych Polski.
Ryc. 1. Lokalizacja sieci monitoringu wód podziemnych w strefach przygranicznych Polski

 

Obserwacje monitoringowe w strefach przygranicznych są prowadzone w otworach obserwacyjnych, studniach wierconych oraz w źródłach. W wybranych strefach przygranicznych obejmują także badania i pomiary wykonywane w wodach powierzchniowych.

W części punktów obserwacyjnych została zainstalowana automatyka pomiarowa, umożliwiająca prowadzenie pomiarów poziomu zwierciadła i temperatury wody podziemnej w dowolnie zdefiniowanym kroku czasowym. W 2008 r. automatyczne czujniki zwierciadła wody zainstalowano w otworach obserwacyjnych wód podziemnych: na przygranicznym obszarze polskiej części wyspy Uznam, w strefie przygranicznej położonej na zachód od Szczecina, w strefie przygranicznej z Litwą oraz w rejonie niecki śródsudeckiej i Zapadliska Kudowy.

W wybranych strefach przygranicznych w profilu granicy Polski planowana jest kontynuacja włączania nowych punktów obserwacyjnych monitoringu badawczego wód podziemnych, które pozwolą na uzyskanie pełniejszej informacji na temat kierunków i wielkości przepływów transgranicznych oraz stanu chemicznego wód podziemnych.

Wyniki obserwacji prowadzonych w ramach monitoringu badawczego w strefach przygranicznych Polski są archiwizowane w bazie danych Monitoring Wód Podziemnych.

Niezwykle istotnym elementem w procesie tworzenia reprezentatywnej sieci badawczej jest współpraca międzynarodowa i wymiana informacji na temat warunków hydrogeologicznych, danych na temat ognisk zanieczyszczeń oraz wielkości i struktury eksploatacji wód w strefach pogranicza.  

Wykazanie lub potwierdzenie istnienia lub braku przepływów transgranicznych wód podziemnych jest istotne dla oceny wiarygodności i zyskanego stopnia harmonizacji ocen stanu przygranicznych JCWPd.

 

Tomasz Gidziński
Michał Galczak


[1] Grupy Robocze Międzynarodowych Komisji do spraw Współpracy na Wodach Granicznych, Komisje do spraw Współpracy na Wodach Granicznych, Międzynarodowa Komisja Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem (MKOOpZ), Pełnomocnicy do spraw Współpracy w Dziedzinie Gospodarki Wodnej na Wodach Granicznych, umowy i porozumienia międzyinstytucjonalne Państwowego Instytutu Geologicznego - Państwowego Instytutu Badawczego (m.in. umowa o współpracy z Republikańskim Przedsiębiorstwem Unitarnym „Białoruski Instytut Geologiczny – Instytut Badawczy”, które pełni funkcję służby geologicznej na Białorusi).

Literatura:

Gidziński T., Galczak M., Brodecki A., 2017: Sprawozdanie z monitoringu wód podziemnych w strefie przygranicznej Polski z Ukrainą, obejmujące okres od 01.IV.2016 r. do 31.III.2017 r. Państwowy Instytuty Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie.

Gidziński T., Galczak M., 2017: Sprawozdanie z monitoringu wód podziemnych w strefie przygranicznej Polski z Republiką Litewską, obejmujące okres od 01.IV.2016 r. do 31.III.2017 r. Państwowy Instytuty Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie.

Gidziński T., Szelewicka A., Lidzbarski M., Galczak M., 2016: Program monitoringu wód podziemnych dla strefy przygranicznej Polski z obwodem kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej. Państwowy Instytuty Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie, Państwowy Instytuty Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział Geologii Morza w Gdańsku.

Hoc R., 2016: Sprawozdanie z monitoringu granicznego wód podziemnych na obszarze polskiej części wyspy Uznam. Państwowy Instytuty Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział Pomorski w Szczecinie.

Korwin-Piotrowska A., Dembiec T., Russ D., Serafin R., Wojtkowiak A., Zawistowski K., 2017: Raport za rok hydrologiczny 2016 dla tematu Prowadzenie monitoringu wód podziemnych w strefach granicznych RP ze szczególnym uwzględnieniem stref intensywnej antropopresji. Państwowy Instytuty Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział Dolnośląski we Wrocławiu.

Patorski R., Witek K., 2017: Sprawozdanie z pra prowadzonych w 2016 roku w sieci monitoringu granicznego wód podziemnych w strefie przygranicznej z Republiką Słowacką. Państwowy Instytuty Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział Karpacki w Krakowie.

Szulik J., Guzik M., Liszka P., Zembal M., 2017: Sprawozdanie z prowadzonych prac w strefie granicznej Polski z Republika Czeską- województwa śląskie i opolskie, w 2016 roku. Państwowy Instytuty Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział Górnośląski w Sosnowcu