Baza danych GIS zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych dla obszaru Polski

W bazie są gromadzone i aktualizowane informacje dotyczące wielkości zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych ustalonych dla obszarów bilansowych, a także informacje o bieżącym stanie prac dokumentacyjnych.

Zakres informacji: zasięgi, symbole, nazwy jednostek bilansowych (obszarów bilansowych, rejonów wodnogospodarczych), wielkości zasobów odnawialnych, dyspozycyjnych, zasięgi i podstawowe informacje o projektach i dokumentacjach hydrogeologicznych ustalających zasoby dyspozycyjne wód podziemnych.

Zasięg – cały kraj

Prezentacja na mapach:
Przestrzenny rozkład wielkości zasobów dyspozycyjnych (lokalnie perspektywicznych) w obszarach bilansowych oraz zasobów dostępnych w jednolitych częściach wód podziemnych (JCWPd) przedstawiono za pomocą modułu zasobów w 4 klasach: <100; 100-200, 200-300, >300 tys. m3/24h∙km²

Systematyczne przetwarzanie informacji o wielkości zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych w obszarach bilansowych z dokładnością podziału na mniejsze obszarowo jednostki bilansowe, tj. rejony wodnogospodarcze stanowi podstawę:

oceny bilansowania zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych i określenia poziomu ich rezerw w dorzeczach, regionach wodnych, obszarach bilansowych i rejonach wodnogospodarczych wód podziemnych,
bilansowej oceny stanu ilościowego wód podziemnych dostępnych w JCWPd i ich subczęściach,
oceny stanu środowiskowego (w zakresie ustalenia stopnia wykorzystania zasobów),
opracowania informacji o stanie zasobów kraju, przekazywanej ministrowi właściwemu ds. gospodarki wodnej celem przygotowania Informacji o gospodarowaniu wodami,
raportowania do Europejskiej Agencji Środowiska (WISE SoE 2022),
zestawień kwestionariusza OECD/Eurostat Joint Questionnaire on Inland Waters w odpowiednim zakresie danych ilościowych,
zestawień statystycznych opracowywanych przez GUS,
innych.

Systematyczna aktualizacja informacji dotyczących stanu rozpoznania zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych w Polsce jest jednym ze stałych zadań państwowej służby geologicznej (państwowej służby hydrogeologicznej do 31.12. 2023 r.) określonych w ustawie Prawo wodne. Prace te są niezbędne dla prowadzenia zrównoważonej gospodarki wodnej (art. 380 pkt. 2 oraz 3a ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne).

Sporządzenie informacji o stanie rozpoznania i zagospodarowania zasobów zwykłych wód podziemnych wymaga zestawienia aktualnego stanu udokumentowania zasobów dyspozycyjnych określonych w trybie zgodnym z ustawą Prawo geologiczne i górnicze (jedynie na niespełna 1% powierzchni kraju, w obszarach nie objętych udokumentowaniem hydrogeologicznym funkcjonują zasoby perspektywiczne oszacowane metodami uproszczonymi).

Prace nad utworzeniem bazy danych GIS dotyczącej zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych w Polsce rozpoczęto w 2006 r.
Baza jest wykorzystywana na potrzeby:

opracowania wykazu zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych w obszarach bilansowych,
opracowania wykazu zasobów dostępnych w jednolitych częściach wód podziemnych (JCWPd),
opracowania mapy zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych w obszarach bilansowych; prezentacja w skali 1:800 000,
opracowania mapy zasobów wód podziemnych dostępnych do zagospodarowania w jednolitych częściach wód podziemnych (JCWPd); prezentacja w skali 1:800 000,
planowania prac dotyczących rozpoznawania zasobów i przeprowadzania bilansów w jednostkach bilansowych,
bilansowania, ocen statystycznych, raportowania i informowania..

Na potrzeby bilansowania wód podziemnych regiony wodne, administrowane przez regionalne zarządy gospodarki wodnej (RZGW), są podzielone na obszary bilansowe, które zostały podzielone na mniejsze jednostki – rejony wodnogospodarcze (PIG, 2007). Przebieg granic obszarów bilansowych oraz rejonów wodnogospodarczych, z uwzględnieniem warunków hydrogeologicznych, dostosowany jest do przebiegu granic zlewni znajdujących się w komputerowej Mapie Podziału Hydrograficznego Polski w skali 1:50 000, stanowiącego materiał referencyjny.

Obszar kraju jest aktualnie (stan na 31.12.2025 r.) podzielony na 109 obszarów bilansowych wód podziemnych, obejmujących łącznie 694 jednostki bilansowe niższego rzędu, tj. rejony wodnogospodarcze. Baza danych zawiera informacje atrybutowe i geometryczne dotyczące obszarów o udokumentowanych zasobach dyspozycyjnych w latach 1994-2025. Struktura bazy (Ryc. 1) pozwala na aktualizację stanu rozpoznania i wysokości zasobów oraz uwzględnia dokumentacje wykonywane w kolejnych latach.

Struktura Bazy Danych Zasoby Dyspozycyjne Wód Podziemnych

Ryc. 1 Struktura Bazy Danych Zasoby Dyspozycyjne Wód Podziemnych

Najnowsze, wprowadzone do bazy dane dotyczą dokumentacji/dodatków do dokumentacji hydrogeologicznych wykonanych dla obszarów bilansowych, które z różnych powodów wymagały weryfikacji i aktualizacji zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych. Dotychczas wykonano 3 takie opracowania, które po zatwierdzeniu decyzją administracyjną przez ministra właściwego do spraw środowiska:

Dodatek do dokumentacji hydrogeologicznej zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych zlewni Iny, Płoni i Gowienicy, w zakresie ustalenia zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych piętra kredowego obszaru bilansowego zlewni Gowienicy, zatwierdzony decyzją DGK-WD-I.731.17.2022.AK z dnia 16.02.2023 r.;
Dokumentacja hydrogeologiczna ustalająca zasoby dyspozycyjne wód podziemnych obszaru bilansowego zlewni Dziwny, zatwierdzona decyzją DGK-WD-I.731.18.2022.MJe z dnia 6.03.2023 r.;
Dokumentacja hydrogeologiczna ustalająca zasoby dyspozycyjne wód podziemnych obszaru bilansowego zlewni górnej Wisły, Soły, Skawy i Czadeczki, zatwierdzona decyzją DGK-WD-I.731.13.2022.AK z dnia 6.03.2023 r.

Zasoby dyspozycyjne wód podziemnych dokumentowanego obszaru bilansowego i mniejszych jednostek bilansowych wyliczone przy użyciu modelowania matematycznego zostały już wprowadzone do bazy danych. Kolejne dokumentacje/dodatki do dokumentacji są w trakcie realizacji z planowanym zakończeniem w 2026 r. (4 dokumentacje/dodatki) i 2027 r. (1 dokumentacja)

Równolegle prowadzono prace nad zmianą graficzną oraz zawartością informacyjną mapy stanu rozpoznania zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych w Polsce. Zaktualizowana została usługa WMS prezentującą zasięgi zatwierdzonych dokumentacji hydrogeologicznych oraz usługa prezentującą zasięgi obszarów bilansowych wraz z atrybutami. Przygotowano usługę WFS na potrzeby systemu SIGW.

Udostępnianie danych:

Dane z bazy ZASOBY są udostępniane do realizacji bieżących zadań służby oraz dla klientów zewnętrznych - udostępnianie zasobów informacyjnych odbywa się na wniosek, zgodnie z procedurami NAG. Zaktualizowane informacje z bazy ZASOBY są dostępne na stronie portalu HydroGeoPortal, gdzie dane prezentowane są w formie usług geoinformacyjnych WMS.

Zainteresowanie usługą ZASOBY jest duże, z roku na rok coraz większe, co obrazuje poniższy diagram (Ryc. 2). W 2025 r. zarejestrowano ok.. 600 tys. „żądań/zapytań”.

Liczba zapytań do usługi ZASOBY w latach 2017-2025